Bora nuk është në të vërtetë e bardhë/ Ja pse sytë tanë e shohin kështu

16 Shtator 2026, 20:36, Kuriozitete CNA

Bora nuk është në të vërtetë e bardhë/ Ja pse

Edhe pse bora na duket e bardhë, kristalet e akullit që e përbëjnë janë në thelb të tejdukshme. Sekreti fshihet te mënyra se si drita përplaset dhe shpërndahet mes tyre.

Kur mendojmë për borën, një nga imazhet e para që na vjen në mendje është një sipërfaqe e bardhë, e pastër dhe e ndritshme. Por, nëse e shohim nga afër, historia është pak më ndryshe: bora nuk është në të vërtetë e bardhë.

Bora përbëhet nga kristale të vogla akulli, ndërsa akulli, njësoj si uji, duket i tejdukshëm kur shihet me sy të lirë. Atëherë, pse një shtresë e madhe dëbore duket e bardhë?

Përgjigjja qëndron te mënyra se si drita ndërvepron me kristalet e borës.

Çfarë është bora?

Në thelb, bora është thjesht akull.

Çdo pikë shiu fillon fillimisht si borë, por gjatë zbritjes drejt tokës mund të kalojë nëpër shtresa më të ngrohta të ajrit dhe të shkrihet. Edhe reshjet e shiut që bien gjatë verës kanë nisur si kristale dëbore lart në atmosferë.

Që bora të arrijë në tokë në formën e saj të ngrirë, temperatura duhet të jetë mjaftueshëm e ulët gjatë gjithë rrugës nga retë deri në sipërfaqen e tokës.

Si formohet një flok bore?

Formimi i një flok bore nis kur një pikë uji e ngrirë ngjitet pas një grimce shumë të vogël që ndodhet në atmosferë, si pluhuri, bloza ose poleni.

Ndërsa kjo grimcë akulli bie nëpër ajër, avuj të tjerë uji ngrijnë mbi të. Për shkak të mënyrës se si molekulat e ujit lidhen me njëra-tjetrën gjatë ngrirjes, fillon të krijohet struktura karakteristike gjashtëkëndore.

Kështu formohet një kristal bore me gjashtë krahë.

Edhe pse çdo flok bore mund të ketë një formë të ndryshme nga tjetri, të gjithë kanë gjashtë krahë. Kjo lidhet me mënyrën se si molekulat e ujit organizohen kur ngrijnë.

Atëherë, pse bora duket e bardhë?

Sekreti është te drita e diellit.

Drita e diellit përmban të gjitha ngjyrat e spektrit të dukshëm: të kuqe, portokalli, të verdhë, jeshile, blu, indigo dhe vjollcë.

Kur kjo dritë godet një flok bore, kristali i akullit e shpërndan dritën në drejtime të ndryshme. Meqë bora përbëhet nga një numër i madh kristalesh të vegjël, drita përplaset vazhdimisht me sipërfaqet dhe skajet e tyre.

Të gjitha ngjyrat shpërndahen së bashku dhe arrijnë te sytë tanë. Rezultati është ajo që ne perceptojmë si ngjyrë të bardhë.

Pra, bora nuk ka një pigment të bardhë. E bardha që shohim është rezultat i mënyrës se si kristalet e akullit shpërndajnë dritën.

Pse një kub akulli duket i tejdukshëm?

Nëse akulli është i tejdukshëm, pse një kub akulli në gotë nuk duket i bardhë si bora?

Dallimi qëndron te struktura.

Në një kub relativisht të pastër akulli, drita mund të kalojë përmes tij. Por bora përbëhet nga një numër i madh kristalesh të vegjël, me sipërfaqe dhe skaje të parregullta.

Drita përplaset me këto sipërfaqe të panumërta dhe shpërndahet në shumë drejtime. Kjo krijon një lloj efekti si një pasqyrë e thyer, duke bërë që bora të duket e bardhë.

Bora nuk është gjithmonë e bardhë

Megjithëse e bardha është ngjyra më e zakonshme e borës, ajo mund të marrë edhe ngjyra të tjera.

Grimcat e rërës mund t'i japin borës një nuancë të verdhë ose kafe. Ndryshku, bakteret dhe algat mund ta bëjnë atë të marrë nuanca të kuqërremta.

Një nga shembujt më të veçantë është e ashtuquajtura “bora e shalqirit”, e cila mund të duket rozë ose e kuqe. Kjo ngjyrë shkaktohet nga një lloj alge mikroskopike që jeton në ujëra shumë të ftohta.

Alga prodhon një pigment të kuq që vepron si një lloj mbrojtjeje kundër rrezatimit ultraviolet. Ky pigment i jep borës ngjyrën karakteristike rozë ose të kuqe.

Fenomeni mund të shfaqet në zona të larta malore me borë, përfshirë Sierra Nevada në Kaliforni, Alpet dhe Himalajet.

Në Antarktidë, edhe jashtëqitjet e pinguinëve mund ta ngjyrosin borën në rozë, për shkak të pigmenteve që gjenden në ushqimin e tyre, veçanërisht në krill.

Pse akulli i akullnajave duket blu?

Një tjetër fenomen interesant është ngjyra blu e akullnajave.

Akulli i thellë dhe shumë i ngjeshur thith disa nga gjatësitë valore më të mëdha të dritës, përfshirë të kuqen dhe të verdhën, ndërsa shpërndan më shumë dritën blu drejt syve tanë.

Për këtë arsye, akullnajat në vende si Islanda dhe Alaska mund të duken me një ngjyrë blu të fortë.

Bora ndikon edhe në klimë

Bora nuk është vetëm një fenomen i bukur natyror. Ajo ka një rol të rëndësishëm në mënyrën se si sipërfaqja e Tokës përthith energjinë e Diellit.

Shkencëtarët përdorin termin albedo për të përshkruar sasinë e dritës së diellit që një sipërfaqe reflekton.

Bora e freskët është jashtëzakonisht reflektuese. Ajo mund të ketë një albedo prej rreth 0.85, që do të thotë se reflekton pjesën më të madhe të dritës që merr.

Por kur bora mbulohet me blozë, tym ose grimca të tjera, ajo bëhet më e errët dhe reflekton më pak dritë.

Kjo është e rëndësishme sepse sipërfaqet më të errëta thithin më shumë energji diellore. Si rezultat, bora mund të shkrihet më shpejt.

Shkrirja më e shpejtë e borës mund të ndikojë në burimet ujore dhe të kontribuojë në probleme të lidhura me ndryshimet klimatike.

Bora mund të shkaktojë edhe verbim të përkohshëm

Aftësia e borës për të reflektuar dritën ka edhe një pasojë për shëndetin.

Drita e diellit që reflektohet nga një sipërfaqe e madhe dëbore mund të jetë shumë intensive. Ekspozimi i syve ndaj rrezatimit ultraviolet të reflektuar nga bora mund të shkaktojë një gjendje të njohur si verbimi nga bora, ose fotokeratiti.

Pikërisht për këtë arsye, njerëzit që qëndrojnë në zona me shumë borë, veçanërisht në lartësi të mëdha, duhet të mbrojnë sytë me syze të përshtatshme.

Dhe herën tjetër që shihni borën...

Kur shihni një fushë të mbuluar me borë të bardhë, ajo që po shihni nuk është një material natyrshëm i bardhë.

Në të vërtetë, po shihni të gjitha ngjyrat e dritës së diellit të shpërndara nga miliona kristale të vegjël akulli.

Bora duket e bardhë vetëm sepse sytë tanë i perceptojnë të gjitha këto ngjyra të shpërndara së bashku si një sipërfaqe të bardhë dhe të ndritshme./ CNA