Çfarë është ADHD? Shenjat, keqkuptimet dhe mënyrat për ta menaxhuar

ADHD ndikon në mënyrën se si njerëzit mendojnë, mësojnë dhe përpunojnë informacionin. Vështirësitë me përqendrimin, impulsiviteti dhe shqetësimi janë disa prej tipareve të tij, por gjendja mund të shoqërohet edhe me kreativitet dhe kureshtje të lartë.
Për Makayla Caliendo, vitet e para të shkollës nuk ishin të lehta. Ajo kujton se shpesh shikonte nga dritarja ndërsa shokët e klasës ndiqnin mësimin. Disa veshje, etiketa dhe çorape i shkaktonin shqetësim dhe ia vështirësonin përqendrimin. Madje, ajo u detyrua të përsëriste parashkollorin.
Vitet e para të shkollës e kishin bërë të ndihej më pak e aftë se bashkëmoshatarët e saj. Por problemi nuk ishte inteligjenca. Truri i saj thjesht funksiononte ndryshe.
Caliendo kishte ADHD, shkurtimi në anglisht për çrregullimin e vëmendjes dhe hiperaktivitetit. Kjo gjendje ndikon në mënyrën se si njerëzit mendojnë, mësojnë dhe përpunojnë informacionin.
Çfarë është ADHD?
ADHD shpesh përshkruhet si një çrregullim, por në artikull trajtohet edhe si një neurotip, pra një mënyrë natyrale dhe relativisht e zakonshme e zhvillimit të trurit.
Në Shtetet e Bashkuara, rreth 22 milionë njerëz janë diagnostikuar me ADHD, përfshirë më shumë se 6 milionë fëmijë.
Te njerëzit me ADHD janë vërejtur ndryshime në disa prej substancave kimike që përdorin qelizat e trurit për të komunikuar. Dy prej tyre janë dopamina dhe norepinefrina.
Dopamina lidhet me motivimin dhe humorin, ndërsa norepinefrina luan rol në vëmendje dhe zgjim.
Këto dallime mund ta bëjnë më të vështirë për një person me ADHD që të përqendrohet në disa detyra. Disa njerëz mund të kenë gjithashtu vështirësi të qëndrojnë të qetë ose të kontrollojnë emocionet dhe veprimet e tyre.
Tre lloje kryesore të simptomave
Njerëzit me ADHD nuk shfaqin domosdoshmërisht të njëjtat karakteristika. Ekspertët i ndajnë tiparet në tre kategori kryesore.
• Tipi hiperaktiv: karakterizohet nga shqetësimi i tepruar, vështirësia për të qëndruar i qetë dhe impulsiviteti. Personi mund të marrë vendime pa menduar për pasojat.
• Tipi i pavëmendshëm: personi shpërqendrohet lehtë, harron gjëra, mund të ketë vështirësi të ndjekë udhëzimet dhe t'u kushtojë vëmendje detajeve.
• Tipi i kombinuar: përfshin karakteristika si të hiperaktivitetit, ashtu edhe të pavëmendjes. Sipas ekspertit të cituar në artikull, ky është tipi më i zakonshëm.
Cilat karakteristika shfaq një person mund të varet nga shumë faktorë, përfshirë gjenet.
Rreth 80 për qind e njerëzve me ADHD kanë trashëguar gjene që i bëjnë më të prirur për të shfaqur tipare të lidhura me ADHD.
Faktorët mjedisorë mund të luajnë gjithashtu një rol. Disa të dhëna sugjerojnë se infeksionet ose ekspozimi në moshë të hershme ndaj plumbit dhe metaleve të tjera toksike mund të ndikojnë te ADHD, megjithëse nuk është e qartë nëse këta faktorë e shkaktojnë drejtpërdrejt gjendjen.
Jo çdo person që shpërqendrohet ka ADHD
Të gjithë njerëzit mund të shpërqendrohen, të harrojnë diçka ose të kenë vështirësi të qëndrojnë të qetë.
Këto sjellje, të marra veçmas, nuk janë të mjaftueshme për një diagnozë.
Sipas kritereve të përshkruara në artikull, një person duhet të shfaqë të paktën gjashtë karakteristika të caktuara. Ato duhet të jenë të pranishme për të paktën gjashtë muaj dhe të ndikojnë në funksionimin e personit në më shumë se një mjedis, si në shtëpi dhe në shkollë.
Diagnoza mund të kryhet nga profesionistë të ndryshëm, përfshirë pediatër, psikologë, psikiatër, këshilltarë shkollorë dhe punonjës socialë.
Pse disa njerëz diagnostikohen më vonë?
Më shumë se gjysma e njerëzve me ADHD nuk diagnostikohen para moshës 14 vjeç.
Vajzat, në veçanti, kanë më pak gjasa të diagnostikohen sesa djemtë. Një prej arsyeve është se ato kanë më shumë gjasa të shfaqin karakteristika të pavëmendjes, si ëndërrimi i shpeshtë me sy hapur, të cilat mund të jenë më pak të dukshme sesa hiperaktiviteti.
Në disa raste, vështirësitë e tyre mund të interpretohen gabimisht si dembelizëm ose mungesë vullneti për të mësuar.
Edhe mënyra se si interpretohet sjellja mund të ndikojë në diagnozë. Artikulli thekson se ekzistojnë edhe pabarazi në diagnostikimin e ADHD-së mes grupeve të ndryshme të fëmijëve.
Një diagnozë e gabuar mund ta bëjë më të vështirë marrjen e mbështetjes së duhur dhe mund të ndikojë negativisht në vetëvlerësimin e një personi.