Fotografitë e Ramón Masats zbulojnë paradoksin në qendër të një ideali kombëtar

Nga Igor Ramírez García-Peralta – FT/

Një burrë qan në publik dhe askush nuk e kthen kokën. Kjo ndodh një të diel në mbrëmje, në një bar në Sevilje, ku ajri është i mbushur me zhurmën e televizorit dhe erën e vajit të skuqjes. Mbi banak është varur një figurë e Virgjëreshës në një kornizë të praruar, e rrethuar nga shallet e zbehura jeshile e të bardha të Real Betisit. Rubineti fërshëllen, pjatat përplasen, zërat ngrihen. Shënohet një gol, në minutat e fundit, vendimtar, dhe diku mes britmave, ky burrë i rritur shpërthen në lot. Mbështetet te shpatulla e mikut të tij, i cili e shtrëngon fort. Askush nuk ndërhyn. Askush nuk bën shaka.

Nëse ekziston diçka e tillë si ideali mashkullor spanjoll, ai ka ekzistuar gjithmonë diku mes dy poleve. Në njërin skaj qëndron Don Kishoti, fisnik deri në pikën e absurdit, gjithmonë në ndjekje të idealeve të pamundura, me Sanço Pançon pranë tij. Në skajin tjetër është Javier Bardem në filmin e Bigas Lunas të vitit 1992, Jamón Jamón: plot vetëbesim, siguri erotike dhe oreks, ndërsa pranë tij shfaqet toreadori, pjesërisht atlet, pjesërisht joshës, pjesërisht mit kombëtar. Asnjëra prej këtyre pamjeve nuk e tregon të gjithë historinë. Së bashku, megjithatë, ato zbulojnë diçka thelbësore: mashkulli spanjoll ka qenë gjithmonë i pajtuar me kontradiktat. Idealet e larta bashkëjetojnë me dëshirën, vaniteti me sentimentalizmin, butësia me krenarinë. Servantesi dhe Bigas Luna, të ndarë nga gati katër shekuj, përshkruanin versione të ndryshme të të njëjtit burrë.

Kjo kontradiktë vazhdon të shfaqet edhe në gjestet e përditshme. Miqtë e ngushtë meshkuj puthen në faqe, ndonjëherë edhe në qafë, jo si një ritual, por krejt natyrshëm. Gjatë bisedës, vendosin duart mbi shpatullat e njëri-tjetrit, qëndrojnë më pranë sesa do të lejonte rehatia diku tjetër dhe flasin me duar e me trup. Është një gjuhë fizike që, në një kulturë tjetër, mund të ngatërrohej me butësinë. Në Spanjë, ajo ka bashkëjetuar prej kohësh me një kod shumë më të rreptë të burrërisë.

Duke qenë se jam rritur pjesërisht në Meksikë dhe kam udhëtuar gjerësisht në Amerikën Latine, prej kohësh kam pasur kontakt me kulturat latine, por kam vënë re një ndryshim në rastin e Spanjës (ndonëse çdo krahasim mes një hapësire kaq të gjerë dhe të larmishme duhet bërë me rezervë): lehtësinë me të cilën identiteti mashkullor shprehet përmes përkatësisë. Mashkulli spanjoll duket veçanërisht i qetë me kolektivin. Ekipi e përfshin individin, një instinkt që kombëtarja e re spanjolle e futbollit e shfaqi në finalen e Kupës së Botës këtë verë kundër Argjentinës.

Pak njerëz e kanë kapur Spanjën me aq zgjuarsi dhe saktësi sa Ramón Masats (1931–2024), fotografi i lindur në Caldes de Montbui, i cili ndihmoi në riformësimin e fotografisë dokumentare spanjolle gjatë epokës së Frankos. Siç shpjegon Pancho Saula, galeria e të cilit, Alta, përfaqëson trashëgiminë e Masats, “ai synonte të dokumentonte Spanjën, jo maskilitetin. Por jeta publike në Spanjën e viteve 1950 dhe 1960 ishte kryesisht e dominuar nga burrat, ndaj çdo vështrim i ndershëm mbi shoqërinë kthehej në mënyrë të pashmangshme në një vështrim mbi mënyrën se si burrat shikonin dhe vëzhgoheshin nga njëri-tjetri”.

Ajo që fotografitë e tij kapin vazhdimisht është burrëria e shfaqur kolektivisht dhe jo vetëm individualisht: djem që rrethojnë një ring boksi në Madrid, burra që përplasen me njëri-tjetrin gjatë çmendurisë së vrapimit me dema në San Fermín ose në Toro del Aleluya të Arcos de la Frontera, kur demat lëshohen nëpër rrugë çdo të diel Pashkësh. Një kamerier në Hipódromo de la Zarzuela, me xhaketën e bardhë që i hapet teksa ecën mes turmës. Kudo duar mbi shpatulla, trupa që afrohen pa ndonjë ndrojtje, identiteti individual e humbet pak nga rëndësia dhe i dorëzohet grupit. Dhe diku aty pranë, në mënyrë të pashmangshme, është demi, jo thjesht një kafshë, por një simbol i përsëritur i virilitetit dhe fuqisë.

Do të ishte naive t'i merrnim këto pamje si dëshmi të një të kaluare më të mirë. Ato i përkasin një Spanjë ku pritshmëritë ndaj burrave ishin shumë më të ngushta dhe ku ata që nuk përshtateshin me to shpesh paguanin një çmim të lartë. Sot, ai skenar është më pak i ngurtë dhe askund kjo nuk duket më qartë sesa në familje. Mes burrave spanjollë të moshës 35 deri në 44 vjeç, brezi që sot ka më shumë gjasa të jetë duke rritur fëmijë, pothuajse gjysma e konsiderojnë përgjegjësinë për punët e shtëpisë si diçka që e ndajnë në mënyrë të barabartë me një të rritur tjetër, përqindja më e lartë mes të gjitha grupmoshave. Ky ndryshim është përforcuar nga politika e Spanjës për lejen prindërore të barabartë. Që nga viti 2021, baballarët spanjollë kanë të drejtë për të njëjtën leje prindërore të paguar si nënat, fillimisht 16 javë dhe tani 19. Në Mbretërinë e Bashkuar, për krahasim, leja ligjore e atësisë mbetet vetëm dy javë.

Në të njëjtën kohë, realiteti ekonomik ka ndryshuar edhe ritmin e hyrjes në moshën e rritur. Në vitin 2025, më shumë se gjysma e burrave spanjollë të moshës 26 deri në 34 vjeç ende jetonin me prindërit, krahasuar me 37.5 për qind të grave. Vetë ky ndryshim është domethënës. Kostot e larta të banesave, punësimi i pasigurt dhe rruga më e gjatë drejt pavarësisë financiare e kanë bërë gjithnjë e më të vështirë përmbushjen e pritshmërisë së vjetër, që një burrë duhet të largohet herët nga shtëpia, të vendoset dhe të bëhet mbajtësi kryesor i familjes. Roli është dashur të përshtatet.

Edhe trupi është dashur të ecë me kohën. Spanja mbetet një nga shoqëritë më të ndërgjegjshme për pamjen në Europë, por ideali ka ndryshuar: nga bukuria e natyrshme te mirëmbajtja e qëllimshme e pamjes. Nëse trupi i Bardemit në JamónJamón shfaqej si diçka pothuajse elementare, ideali i sotëm kërkon disiplinë po aq sa gjenetikë: trup i formuar në palestër, në pistën e vrapimit ose përmes botës gjithnjë e më të ritualizuar të Hyrox. Rreth një e treta e pacientëve të mjekësisë estetike në Spanjë janë tani burra, ndërsa klinikat e lazerit raportojnë rritje të kërkesës për depilim, veçanërisht të shpinës, gjoksit, qafës dhe vijës së mjekrës. Trupi mbetet në qendër të maskilitetit spanjolle, por gjithnjë e më shumë si një projekt dhe jo si një e drejtë e lindur.

Ajo që ndryshon më ngadalë është temperamenti. Burri spanjoll mund të ndajë në mënyrë të barabartë me partneren e tij detyrën për të çuar e marrë fëmijët nga shkolla, të puthë mikun e tij më të mirë kur takohen dhe, megjithatë, ta ketë pothuajse të pamundur të pranojë se ka gabuar, një heshtje që zakonisht përfundon duke e mbajtur dikush tjetër. Edhe kjo është pjesë e trashëgimisë. Ai qan më hapur se shumë prej bashkëmoshatarëve të tij veriorë, përqafon më lehtë, qëndron më pranë familjes dhe kalon më shumë kohë para pasqyrës së banjës. Dhe kjo, sërish, është ndoshta ajo që e ka dalluar gjithmonë maskilitetin spanjoll: lehtësia me të cilën bashkëjeton me kontradiktën./Financial Times – Syri.net