Që nga viti 2000, Deti Mesdhe po bëhet gjithnjë e më i ngrohtë dhe më i kripur, deri në thellësinë 4 mijë metra. Deti Adriatik rrezikon një krizë ekologjike: ujërat e thella po ngrohen gjashtë herë më shpejt, duke kërcënuar të gjithë ekosistemin detar.

Më 13 gusht, ujërat e Detit Mesdhe arritën temperaturën rekord prej 28,54°C, më e larta e regjistruar ndonjëherë që nga viti 1940. Problemi nuk është vetëm se deti ynë po ngrohet dhe po rritet kripësia e tij, por edhe fakti se këto ndryshime po ndodhin me një ritëm gjithnjë e më të shpejtë.

Sipas një studimi të publikuar në revistën Geophysical Research Letters, që nga viti 2000 ujërat e Mesdheut janë ngrohur me rreth gjysmë gradë Celsius në vit, ndërsa temperatura e ujërave të thella në Adriatikun jugor është rritur gjashtë herë më shpejt.

“Për ne, aspekti alarmues është shpejtësia e këtij ndryshimi dhe thellësitë në të cilat po arrijnë këto ndryshime kaq të rëndësishme”, shpjegon Elena Terzić, koordinatore e studimit.

Në ujëra gjithnjë e më problematike

Dihej tashmë se gjatë viteve të fundit 100 metrat e parë të sipërfaqes së Detit Mesdhe kanë qenë rreth 2°C më të ngrohta krahasuar me mesataren e periudhës 1950–1999. Ajo që nuk ishte analizuar më parë ishte ritmi i kësaj ngrohjeje dhe nëse ajo po prekte të gjitha zonat në të njëjtën mënyrë.

Pikërisht për këtë arsye, studiueset Elena Terzić dhe Ivica Vilibić vendosën të krahasonin kripësinë dhe temperaturat në të gjithë Mesdheun për periudhën nga viti 1950 deri në vitin 2025. Vendimi erdhi pas një analize të mëparshme që kishte evidentuar një rritje të pazakontë të kripësisë dhe temperaturës së ujit në Adriatik.

Ajo që del qartë nga studimi është se rritja e temperaturës dhe e kripësisë së ujit është statistikisht e dallueshme, pra nuk mund t’i atribuohet rastësisë, deri në thellësi 3.000–4.000 metra.

Problemi qëndron në faktin se uji më i ngrohtë është më i lehtë, ndërsa uji më i kripur është më i dendur. Aktualisht, në ujërat sipërfaqësore mbizotëron ndikimi i nxehtësisë, ndërsa në ujërat e thella mbizotëron kripësia.

Për sa kohë kripësia të jetë më e fortë se ngrohja, uji i dendur do të vazhdojë të zhytet, edhe pse është më i ngrohtë dhe për këtë arsye më i varfër në oksigjen. Kjo lëvizje ndihmon në përzierjen e shtresave të thella dhe në transportimin e lëndëve ushqyese.

Por nëse nxehtësia do të tejkalonte ndikimin e kripësisë, situata do të bëhej serioze. Qarkullimi i ujërave të thella do të ndryshonte, uji i ngrohtë nuk do të zhytej më dhe kjo do të ndikonte drejtpërdrejt tek jeta detare.

Sipas studimit, ky rrezik është veçanërisht i rëndësishëm për Adriatikun jugor, ku që nga viti 2000 ujërat e thella janë ngrohur me një ritëm gjashtë herë më të lartë se pjesa tjetër e Mesdheut.

Mesdheu si sinjal paralajmërues për oqeanet

Vëzhgimi i Mesdheut mund të na japë një ide paraprake për atë që mund të ndodhë me oqeanet në të ardhmen. Sipas dy studiuesve, për shkak të qarkullimit relativisht të shpejtë të ujërave dhe ndjeshmërisë së lartë ndaj faktorëve atmosferikë, Mesdheu mund të konsiderohet një tregues i hershëm i përshpejtimit të reagimit të oqeaneve ndaj ndryshimeve klimatike.