Shtetet e Bashkuara dhe Danimarka kanë arritur një marrëveshje të re për sigurinë e Groenlandës, pas muajsh tensionesh të shkaktuara nga deklaratat e presidentit amerikan Donald Trump për kontrollin e territorit arktik.
NATO e ka mirëpritur marrëveshjen, duke e konsideruar atë një hap që mund të kontribuojë në forcimin e sigurisë, stabilitetit dhe bashkëpunimit në Arktik dhe në Atlantikun e Veriut.
Trump e ka paraqitur marrëveshjen si një garanci të re për interesat e sigurisë amerikane në Groenlandë. Sipas tij, ajo i jep Shteteve të Bashkuara “kontroll të përhershëm mbi sigurinë dhe të gjitha nevojat e tjera” të territorit.
Presidenti amerikan tha gjithashtu se SHBA-ja do të ketë mundësinë të ndërmarrë masat që i konsideron të nevojshme për mbrojtjen dhe sigurinë e Groenlandës dhe se Uashingtoni do të nisë procesin për zgjerimin e pranisë së tij ushtarake në ishull.
Detajet e plota të marrëveshjes ende nuk janë bërë publike. Sipas një zyrtari amerikan të cituar nga mediat ndërkombëtare, marrëveshja synon t’i japë SHBA-së mundësi të zgjeruara për prani ushtarake në Groenlandë, ndërsa vendos kufizime për praninë dhe investimet e vendeve që nuk janë pjesë e NATO-s.
Sipas zyrtarit, mekanizmat e parashikuar në marrëveshje synojnë të pengojnë Rusinë dhe Kinën të vendosin baza ose trupa në Groenlandë, si dhe të kufizojnë investimet në sektorë të konsideruar strategjikë.
Trump deklaroi se marrëveshja do të garantonte që asnjë kundërshtar i SHBA-së të mos mund të vendosë bazë ushtarake, trupa apo të kryejë investime të ndjeshme në Groenlandë pa miratimin e Uashingtonit.
Nga ana tjetër, Danimarka dhe Groenlanda kanë kërkuar të sqarojnë se marrëveshja nuk ndryshon statusin e territorit dhe nuk cenon sovranitetin danez.
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen dhe kryeministri i Groenlandës Jens-Frederik Nielsen kanë deklaruar se marrëveshja njeh sovranitetin dhe integritetin territorial të Mbretërisë së Danimarkës, si dhe të drejtën e popullit të Groenlandës për vetëvendosje. Frederiksen e ka cilësuar marrëveshjen si pozitive për sigurinë e NATO-s dhe Evropës.
Edhe ministri i Jashtëm danez, Lars Løkke Rasmussen, tha se marrëveshja synon t’i japë fund një periudhe pasigurie dhe të forcojë sigurinë në Arktik dhe Atlantikun e Veriut, duke respektuar njëkohësisht “vijat e kuqe” të Mbretërisë së Danimarkës.
Marrëveshja pritet të nënshkruhet javën e ardhshme gjatë Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju Jork. Përpara se të hyjë në fuqi, ajo duhet t’u nënshtrohet procedurave parlamentare në Danimarkë dhe Groenlandë.
Presidenti francez Emmanuel Macron e ka përshëndetur marrëveshjen, duke theksuar se ajo riafirmon sovranitetin danez mbi Groenlandën dhe respekton të drejtën ndërkombëtare.
Marrëveshja vjen pas një periudhe të gjatë tensioni mes Uashingtonit, Kopenhagës dhe Nuukut. Trump ka këmbëngulur prej muajsh se kontrolli amerikan mbi Groenlandën është i rëndësishëm për sigurinë kombëtare të SHBA-së, duke iu referuar pozicionit strategjik të ishullit në Arktik, burimeve natyrore dhe rrugëve të reja detare që po hapen në rajon.
Ndërkohë, mbetet për t’u parë se çfarë përmban konkretisht dokumenti përfundimtar, pasi pjesët kryesore të marrëveshjes nuk janë bërë ende publike dhe çështja e shtrirjes së pranisë amerikane dhe kompetencave konkrete në Groenlandë mbetet për t’u përcaktuar.