Gati 130 krerë shtetesh dhe qeverish pritet të mblidhen këtë javë në Nju Jork për javën e nivelit të lartë të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, në një periudhë të karakterizuar nga luftërat në Lindjen e Mesme dhe Ukrainë, tensionet gjeopolitike dhe zhvillimi i shpejtë i inteligjencës artificiale.
Debati i Përgjithshëm i sesionit të 81-të të Asamblesë së Përgjithshme nis më 22 shtator dhe do të vijojë deri më 28 shtator. Tema e këtij viti është “Rikthimi i besimit, menaxhimi i transformimit: Një Kombe të Bashkuara që japin rezultate për të gjithë”.
Presidenti amerikan Donald Trump pritet të rikthehet në podiumin e OKB-së për të dytin vit radhazi. Administrata e tij ka shkurtuar kontributet amerikane për organizatën dhe është tërhequr nga një sërë organizmash të sistemit të Kombeve të Bashkuara, duke e bërë rolin e Uashingtonit një nga çështjet e rëndësishme të kësaj jave diplomatike.
Ndërkohë, presidenti kinez Xi Jinping nuk pritet të marrë pjesë personalisht në Asamblenë e Përgjithshme. Në vend të kësaj, ai pritet të zhvillojë një takim me Trump në Uashington të enjten, ndërsa përpara samitit SHBA-Kinë janë parashikuar edhe bisedime mes zyrtarëve të lartë të dy vendeve për tregtinë, mineralet kritike dhe inteligjencën artificiale.
Luftërat në fokus
Lufta në Ukrainë dhe zhvillimet në Lindjen e Mesme pritet të jenë ndër çështjet kryesore të diskutimeve. Këshilli i Sigurimit, i përbërë nga 15 anëtarë, pritet të zhvillojë takime të nivelit të lartë për Ukrainën, Lindjen e Mesme dhe inteligjencën artificiale.
Në lidhje me Ukrainën, presidenti Volodymyr Zelenskyy dhe ministri i Jashtëm rus Sergei Lavrov pritet t’i drejtohen Asamblesë. Lufta vijon të mbetet një nga çështjet më të vështira për Këshillin e Sigurimit, ku Rusia, si anëtare e përhershme, ka të drejtën e vetos.
Lindja e Mesme do të jetë një tjetër pikë e nxehtë e takimeve. Në Nju Jork pritet të diskutohen lufta dhe tensionet rajonale, përfshirë situatën në Iran, Gaza dhe kërcënimet ndaj sigurisë së transportit detar në rajon. Në axhendë pritet të jetë edhe situata në Sudan.
Inteligjenca artificiale
Një tjetër temë që po fiton peshë në diplomacinë ndërkombëtare është inteligjenca artificiale. Zhvillimi me ritme të shpejta i kësaj teknologjie ka ngritur diskutime mbi sigurinë, kontrollin njerëzor dhe nevojën për rregulla të përbashkëta ndërkombëtare.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, ka kërkuar vendosjen e “parmakëve” të përbashkët për zhvillimin e AI-së, me qëllim shmangien e një gare që mund të sjellë rreziqe në shkallë globale. Kjo çështje vjen në një moment kur disa drejtues të industrisë së inteligjencës artificiale kanë kërkuar një qasje më të koordinuar ndaj ritmit të zhvillimit të teknologjisë.
OKB përballet me presione financiare dhe institucionale
Samiti zhvillohet gjithashtu në një periudhë të vështirë për vetë organizatën. Mandati i Guterres përfundon në fund të vitit 2026 dhe procesi për zgjedhjen e pasuesit të tij mbetet një nga çështjet që do të shoqërojnë këtë periudhë.
Në planin financiar, Shtetet e Bashkuara shmangën humbjen e së drejtës së votës në Asamblenë e Përgjithshme pasi paguan 725 milionë dollarë në kontribute për buxhetin e rregullt të OKB-së. Megjithatë, Uashingtoni ende ka detyrime prej më shumë se 1 miliard dollarësh ndaj organizatës dhe vazhdon të kërkojë shkurtime dhe reforma.
Axhenda përtej luftërave
Përveç krizave gjeopolitike, programi zyrtar i OKB-së përfshin edhe një sërë takimesh të nivelit të lartë për klimën, rritjen e nivelit të detit, parandalimin dhe përgatitjen për pandemitë, zhvillimin e qëndrueshëm, luftën kundër racizmit dhe çështjen e çarmatimit bërthamor.
Një takim i posaçëm do t’i kushtohet gjithashtu qeverisjes së inteligjencës artificiale, ndërsa ndryshimet klimatike dhe tranzicioni energjetik do të jenë pjesë e diskutimeve të nivelit të lartë.
Eksperti Richard Gowan i International Crisis Group e ka përshkruar situatën e OKB-së si një “krizë të pafundme”, duke vënë në dukje presionet politike dhe institucionale me të cilat përballet organizata.
Kështu, java diplomatike në Nju Jork pritet të shërbejë jo vetëm si forum për diskutimin e konflikteve aktuale, por edhe si një provë për aftësinë e OKB-së për të ruajtur rolin e saj në një sistem ndërkombëtar që po përballet me kriza të shumta njëkohësisht.