Ministrat e gjashtë ekonomive të Ballkanit Perëndimor miratuan më 18 shtator Deklaratën Ministrore 2026 për Agjendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor, gjatë Takimit të Tretë Vjetor Ministror të zhvilluar në Žabljak. Takimi u organizua nga Këshilli i Bashkëpunimit Rajonal (RCC), në bashkëpunim me Qeverinë e Malit të Zi, në kuadër të Procesit të Berlinit dhe me mbështetjen e partnerëve evropianë.
Deklarata synon të përshpejtojë zbatimin e Agjendës së Gjelbër, të cilën vendet e rajonit e miratuan fillimisht në vitin 2020 si pjesë e afrimit me objektivat e Marrëveshjes së Gjelbër Evropiane. Këtë herë, krahas deklaratës politike, u miratuan disa dokumente që përcaktojnë masa më konkrete për mënyrën se si rajoni duhet të përballet me ndryshimet klimatike dhe degradimin e natyrës gjatë viteve të ardhshme.
Një prej tyre është Strategjia e Përshtatjes ndaj Ndryshimeve Klimatike për Ballkanin Perëndimor 2026-2030. Strategjia krijon një kuadër të përbashkët për përgatitjen ndaj rreziqeve klimatike dhe përfshin masa që lidhen me sistemet e paralajmërimit të hershëm, menaxhimin e rreziqeve klimatike dhe fatkeqësive, përshtatjen e infrastrukturës, zgjidhjet e bazuara në natyrë, menaxhimin e ujit dhe thatësirave, përshtatjen në nivel lokal, mbështetjen shkencore dhe financimin e masave të përshtatjes.
“Në fokus të angazhimit politik te rajonit te Ballkanit Perëndimor, përballja me ndryshimet klimatike mbetet nje nga “pikat kritike” të se tashmes. Ndryshimet klimatike janë një realitet që po ndikon drejtpërdrejt në shoqëritë, ekonomitë dhe ekosistemet e rajonit. Objektivat per klimen kërkojne një qasje të integruar rajonale, ku zbutja e ndryshimeve klimatike dhe përshtatja ndaj pasojave të tyre ecin paralelisht”- shprehet për Klima Sot Prof. Dr. Mihallaq Qirjo, pedagog pranë Fakultetit të Shkencave të Natyrës.
Nevoja për këto masa po bëhet gjithnjë e më e dukshme në rajon. Sipas RCC-së, vetëm gjatë vitit të kaluar më shumë se 225 mijë hektarë u dogjën në Ballkanin Perëndimor si pasojë e mbi 430 zjarreve të mëdha. Përmbytjet, thatësirat, valët e të nxehtit dhe zjarret janë ndër rreziqet që strategjitë rajonale të përshtatjes synojnë të adresojnë.
Për Shqipërinë, kjo do të thotë se përshtatja ndaj klimës nuk kufizohet vetëm te reagimi pas një përmbytjeje, zjarri apo periudhe të gjatë thatësire. Strategjia kërkon që rreziku klimatik të merret parasysh më herët në planifikim, nga menaxhimi i ujërave dhe infrastruktura te bujqësia, ekosistemet dhe vendimmarrja në nivel lokal.
“Për Ballkanin Perëndimor, ku katastrofat natyrore, zjarret, përmbytjet, thatësirat dhe valët e të nxehtit tejkalojnë shpesh kufijtë administrativë e shtetërorë, bashkëpunimi rajonal merr një formë praktike dhe të domosdoshme: përmes sistemeve të njoftimit të hershëm, ndihmës reciproke gjatë katastrofave të shkaktuara ose të përkeqësuara nga eventet klimatike, si dhe shkëmbimit të informacionit, të dhënave dhe ekspertizës. Një qasje e tillë qe e shndërron bashkëpunimin ndërkufitar nga një parim politik në një mekanizëm konkret për parandalimin, përgatitjen dhe përballimin e krizave klimatike, ka mbetur vetem deklarativ dhe larg zbatimit me rezultate te matshme dhe efektive per komunitetet e rrezikuara apo te prekura.”– vijon Prof. Dr. Mihallaq Qirjo.
Një pjesë e rëndësishme e paketës së miratuar në Žabljak i kushtohet gjithashtu biodiversitetit. Plani Strategjik i Biodiversitetit për Ballkanin Perëndimor deri në vitin 2030 krijon një kuadër të përbashkët për ruajtjen, restaurimin dhe përdorimin e qëndrueshëm të biodiversitetit. Ai është harmonizuar me Strategjinë e Bashkimit Evropian për Biodiversitetin 2030 dhe Kornizën Globale të Biodiversitetit Kunming-Montreal.
Plani përcakton pesë drejtime kryesore: zgjerimin dhe menaxhimin efektiv të zonave të mbrojtura, restaurimin e ekosistemeve të degraduara, parandalimin e humbjes së specieve, integrimin e biodiversitetit në sektorë të tjerë të ekonomisë dhe përmirësimin e qeverisjes, njohurive dhe financimit për natyrën.
Për një vend si Shqipëria, ku zonat bregdetare, ligatinat, lumenjtë, pyjet dhe ekosistemet malore mbështesin një biodiversitet të lartë, këto objektiva lidhen jo vetëm me shpalljen e zonave të mbrojtura, por edhe me mënyrën se si ato menaxhohen dhe me restaurimin e habitateve të dëmtuara.
Krahas biodiversitetit, vendet miratuan edhe Planin për Restaurimin e Peizazheve Pyjore të Ballkanit Perëndimor, i cili përcakton veprime prioritare për restaurimin e ekosistemeve pyjore. Pyjet luajnë një rol të dyfishtë në këtë proces: janë të rëndësishme për ruajtjen e biodiversitetit, por njëkohësisht ndihmojnë në rritjen e rezistencës së territoreve ndaj ndryshimeve klimatike.
Paketa e Žabljakut prek edhe një problem tjetër të dukshëm në Shqipëri dhe në pjesën tjetër të rajonit: ndotjen nga plastika. Vendet miratuan një angazhim rajonal për eliminimin gradual të pesë produkteve plastike njëpërdorimëshe që gjenden më shpesh si mbetje, me synimin që masat kundër ndotjes plastike të harmonizohen në të gjithë Ballkanin Perëndimor.
Në të njëjtën kohë u miratua edhe një kuadër rajonal për Përgjegjësinë e Zgjeruar të Prodhuesit (EPR) për ambalazhet plastike. Ky mekanizëm mbështetet në parimin që përgjegjësia e prodhuesit nuk përfundon kur produkti shitet, por shtrihet edhe te menaxhimi i mbetjeve që krijohen prej tij. Në praktikë, kjo synon të zhvendosë një pjesë më të madhe të kostos dhe përgjegjësisë së menaxhimit të ambalazheve drejt atyre që i vendosin ato në treg.
Megjithatë, miratimi i strategjive dhe deklaratave nuk garanton automatikisht ndryshime në terren. Vetë RCC e vendosi këtë problem në qendër të takimit. Sekretari i Përgjithshëm i organizatës, Amer Kapetanović, theksoi se rajoni tashmë ka punë konkrete të zhvilluar për përshtatjen klimatike, biodiversitetin, plastikën dhe restaurimin e pyjeve, por se ende mungojnë buxhetet dhe përgjegjësit e përcaktuar qartë për zbatimin e tyre.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për objektivat që shkojnë deri në vitin 2030, një afat tashmë më pak se katër vjet larg. Për Shqipërinë dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, sfida e viteve të ardhshme do të jetë kalimi nga dokumentet rajonale te financimi, masat kombëtare dhe ndërhyrjet konkrete në terren.
Deklarata e Žabljakut vendos një drejtim të përbashkët për klimën dhe natyrën në rajon. Por ndikimi i saj do të varet nga ajo që ndodh pas takimit: sa nga objektivat do të kthehen në politika kombëtare, sa financim do të sigurohet dhe sa shpejt masat e parashikuara do të fillojnë të zbatohen./Klimasot
