Katërmbëdhjetëvjeçari Petar Antunovic thotë se e përdor rregullisht inteligjencën artificiale kur bën detyrat e shtëpisë, kryesisht ChatGPT-në.
Ai thotë se e di kur kjo është e dobishme dhe kur jo.
“Është keq kur përdoret për të bërë gjithçka ose gjatë testeve”, tha Antunovic, i cili jeton në qytetin bregdetar malazez të Tivarit. “Në shumicën e rasteve, prindërit e dinë se fëmijët e tyre po përdorin IA-në, por nuk i ndalojnë. Mendoj se ata e shohin më shumë si një ndihmë për detyrat e shkollës.”
“Nuk mund t’i besosh plotësisht IA-së, sepse mund të japë përgjigje të pasakta.”
Ashtu si bashkëmoshatarët e tyre kudo tjetër, nxënësit në Mal të Zi po përdorin mjetet e IA-së për studimet dhe detyrat e shtëpisë, por Mali i Zi ende nuk ka nxjerrë udhëzime apo rregullore për mënyrën se si duhet të bëhet kjo.
Sipas një studimi të UNICEF-it të publikuar në korrik, 45 për qind e fëmijëve në Mal të Zi të moshës 12 deri në 14 vjeç dhe 56 për qind e atyre të moshës 15 deri në 17 vjeç përdorin inteligjencën artificiale. Nga ata që thonë se e përdorin, 64 për qind e kanë përdorur për detyrat e shtëpisë, 51 për qind për të gjetur informacion dhe 33 për qind për përkthim.
Eksperti i IA-së Goran Sukovic tha se nxënësit janë përshtatur me përdorimin e chatbotëve të IA-së për të kërkuar informacion më shpejt, për të përkthyer tekste ose për të bërë detyra – si edhe për ta paraqitur në mënyrë të rreme punën e të tjerëve si punën e tyre.
“Nxënësit janë më të gatshëm se mësuesit të përqafojnë si anët pozitive, ashtu edhe ato negative të mjeteve të IA-së”, tha Sukovic për BIRN.
“Kam pasur mundësinë të dëgjoj nga pjesëmarrës të ndryshëm në shkolla kodimi dhe kampe verore për mjetet e ndryshme të IA-së që përdorin çdo ditë, duke filluar nga mjetet ndihmëse për studim dhe kontrollimi i përgjigjeve, deri te plagjiatura e eseve dhe kopjimi në teste.”
Në fillim të këtij viti, Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Inovacionit e Malit të Zi miratoi Strategjinë e Reformës në Arsim për periudhën 2025–2035, së bashku me një plan veprimi për periudhën 2025–2026, i cili kërkon udhëzime të hollësishme për mënyrën e përdorimit të aftësive të IA-së në arsim.
Në qershor, ministria miratoi Kornizën e Kompetencave Digjitale për Mësuesit, e cila vë në pah përdorimin etik dhe kritik të IA-së dhe theksoi nevojën që nxënësit ta kuptojnë IA-në.
Sukovic tha se duhet të ketë gjithashtu korniza etike dhe një ndryshim në mënyrën se si trajtohet arsimi në epokën e IA-së.
“Përpara mësuesve qëndron një detyrë sfiduese, e cila përfshin zhvillimin e vazhdueshëm profesional dhe një ndryshim të rolit të tyre, nga burime informacioni në mentorë dhe moderatorë”, tha ai. “Mësuesit duhet t’u kujtojnë nxënësve çdo ditë se mjetet e IA-së janë vetëm një ndihmë, jo një zëvendësim për zhvillimin e tyre intelektual.”
Besim pa kuptuar?
Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Inovacionit tha për BIRN se aktualisht IA-ja përdoret kryesisht si një mjet ndihmës për planifikimin e mësimeve, krijimin e materialeve dhe sqarimin e përmbajtjes.
“Njëkohësisht, po zhvillohen aktivitete të organizuara që tregojnë se përdorimi i saj nuk është më vetëm rezultat i nismave individuale të mësuesve”, tha ministria. “Ne parashikojmë përshtatjen dhe pasurimin e kurrikulës, digjitalizimin e proceseve të mësimdhënies dhe të nxënit, si dhe zhvillimin e procedurave për përdorimin e inteligjencës artificiale në arsim.”
Sara Scepanovic, e cila jep mësim në lëndën e gjuhës dhe letërsisë malazeze, tha se nxënësit po mbështeten gjithnjë e më shumë te IA-ja, edhe pse nuk e kuptojnë plotësisht se si funksionon ajo.
“Veçanërisht, ata e përdorin IA-në për të krijuar prezantime që në pamje të parë duken shumë të kuruara dhe profesionale. Megjithatë, informacioni shpesh është i paverifikuar ose përmban gabime dhe pikërisht këtu bëhet e dukshme se nxënësi i ka besuar verbërisht asaj që ka ofruar IA-ja”, tha Scepanovic për BIRN.
Ajo tha se e dallon përdorimin e IA-së edhe nga gjuha e përdorur.
“Do të shfaqen fjalë që nxënësit e asaj moshe normalisht nuk do t’i përdornin, shprehje të ndërlikuara që nuk janë pjesë e të folurit të tyre të përditshëm”, tha Scepanovic. “Besoj se mësuesit i njohin më së miri nxënësit e tyre – ne e dimë mënyrën e tyre të të menduarit, fjalorin dhe aftësitë e tyre. Prandaj, mund ta kuptojmë shpejt kur një tekst nuk ka ardhur nga mendja e tyre.”
Antunovic, megjithatë, tha se mësuesit e kanë të vështirë të zbulojnë kur është përdorur IA-ja.
“Ka mjete të tjera të IA-së të afta për të marrë një tekst të krijuar nga IA-ja dhe për ta bërë të duket sikur është shkruar nga një person real”, tha ai. “Shumica e mësuesve kanë filluar të përdorin detektorë të IA-së në detyra, megjithatë, edhe kur i përdorin, ata nuk arrijnë ta zbulojnë tekstin e krijuar nga IA-ja.”
Në Podgoricë, 15-vjeçarja Hana tha për BIRN: “Kur nuk kuptoj diçka, është më e lehtë dhe më e shpejtë të pyes ChatGPT-në sesa të kërkoj ndihmë nga të tjerët. Disa herë i kam kërkuar IA-së të përmbledhë libra nga programi mësimor, sepse nuk më pëlqen të lexoj.”
“Shumica e nxënësve në klasën time e përdorin IA-në për detyrat e shtëpisë, për shpjegime shtesë, madje edhe për të hartuar ese për lëndën e gjuhës amtare.”
Disa vende të BE-së kanë vendosur tashmë rregulla për IA-në për të parandaluar kopjimin dhe mashtrimin në sistemin arsimor.
Në Francë, përdorimi i IA-së për të përfunduar një detyrë shkollore pa lejen e mësuesit konsiderohet kopjim, ndërsa Danimarka e ka ndaluar përdorimin e IA-së gjatë provimeve dhe po prezanton provime pjesërisht analoge, për të vlerësuar me saktësi se çfarë di vërtet një nxënës.
Në të njëjtën kohë, të dyja vendet po zhvillojnë modele që e përdorin IA-në si mjet arsimor.
Ndihmë e kontrolluar gjatë procesit të të nxënit
Lepa Zunjic, Drejtoreshë Ekzekutive e Shoqatës Roditelji (Prindërit), beson se IA-ja mund të jetë e dobishme për të nxënit nëse përdoret siç duhet.
“Ajo mund t’i ndihmojë fëmijët ta kuptojnë më lehtë materialin, të marrin shpjegime shtesë, të gjejnë informacion cilësor dhe të mësojnë me ritmin e tyre”, tha Zunjic për BIRN. “Fëmijët shpesh janë më të familjarizuar me vetë mjetet dhe i përvetësojnë ato më shpejt, por kjo nuk do të thotë se nuk kanë nevojë për udhëzimin e të rriturve.”
“Përvoja dhe njohuritë e prindërve dhe mësuesve mbeten thelbësore, veçanërisht kur bëhet fjalë për zhvillimin e të menduarit kritik, vlerësimin e informacionit dhe kuptimin e kufizimeve të teknologjisë.”
Sukovic e krahasoi momentin aktual të integrimit të IA-së me periudhën kur kompjuterët po futeshin në shkolla.
“Kur inteligjenca artificiale e përfundon plotësisht një detyrë, si një ese ose detyrë shtëpie, nxënësi anashkalon pjesën më të rëndësishme të arsimit – procesin e përpjekjes njohëse”, tha ai. “Kjo çon në humbjen e busullës morale të nxënësit.”
Scepanovic tha se përdorimi i IA-së si ndihmë për ide, frymëzim ose për të parë një temë nga një këndvështrim tjetër është i pranueshëm.
“Megjithatë”, shtoi ajo, “kur IA-ja prodhon produktin përfundimtar, fëmija humbet mundësinë për të zhvilluar imagjinatën, stilin dhe mënyrën e vet të të menduarit.”
