Pikëpyetjet nga historia/ Çfarë ndodhi me fëmijët e Kleopatrës me Mark Antonin?

Në gusht të vitit 29 p.e.s., Oktaviani, djali i adoptuar i Jul Cezarit, mbajti një procesion triumfal luksoz brenda qytetit të Romës. 33-vjeçari ishte fituesi përfundimtar në një luftë të gjatë për kontrollin e Perandorisë Romake dhe, për të përkujtuar fitoren e tij, perandori i ri mbajti një paradë tre-ditore në festimin e disfatës së tij ndaj Mark Antonit dhe Kleopatrës dhe pushtimit të Egjiptit. Gjatë triumfit, Oktaviani marshoi dy fëmijë të çiftit të pafat nëpër rrugët e Romës si plaçkë lufte: binjakët dhjetëvjeçarë Kleopatra Selene dhe Aleksandër Helios.

Oktaviani kishte dashur t’ua shfaqte vetë egjiptianen e mundur mijëra romakëve që mbushnin rrugët. Historianët Suetonius, që shkruan në fund të shekullit të parë dhe në fillim të shekullit të dytë, dhe Dio Cassius, që shkruan në shekullin e dytë dhe në fillim të shekullit të tretë, raportuan se kur Oktaviani zbuloi se Kleopatra vdiq nga vetëvrasja, ai nxitoi të thërriste magjistarë gjarpërinjsh për të thithur helmin e gjarprit që e kishte kafshuar. Triumvirit iu mohua kënaqësia e parakalimit të vetë Kleopatrës të lidhur me zinxhirë, por ai prapë i përdori fëmijët e saj të gjallë për të dërguar një mesazh pushteti.

Në vapën përvëluese të verës romake, shërbëtorët mbanin një kukull të Kleopatrës mbi një divan. Pas tyre marshonin fëmijët binjakë të mbretëreshës. Oktaviani mori një hark triumfi në Forumin Romak për të shënuar këtë rast. Gjurmët e fundit të Republikës po venitej.

Por ky marshim i turpshëm nuk ishte as fundi i Aleksandër Helios dhe Kleopatrës Selenë, as rënia e trashëgimisë së nënës së tyre. Në vend të kësaj, binjakët vazhduan linjën Ptolemaike dhe mbijetuan si robër brenda familjes së ish-gruas së babait të tyre. Studimet bashkëkohore mbi jetën e tyre zbulojnë se si pengjet mbretërore të mbajtura nga romakët luajtën role kyçe në politikën e ashpër të Republikës së vonë Romake. Ato gjithashtu tregojnë se si trashëgimia dhe kujtimi i Kleopatrës jeton edhe sot, kryesisht për shkak të jetës së jashtëzakonshme dhe qëndrueshmërisë së vajzës së saj. 

Në kohën e vdekjes së Mbretëreshës Kleopatra, Ptolemejtë kishin sunduar për gati tre shekuj. Ptolemeu i parë ishte një nga gjeneralët e Aleksandrit. Në vitin 332 para Krishtit, Aleksandri i Madh mundi persët, duke pushtuar Egjiptin për Maqedoninë dhe perandorinë e tij të gjerë. Pas vdekjes së Aleksandrit në vitin 323 para Krishtit, gjeneralët e tij sunduan këto toka në emër të trashëgimtarëve të tij. Ptolemeu I pa një mundësi dhe mori titullin mbret i Egjiptit në vitin 305 para Krishtit, duke themeluar dinastinë Ptolemeike derisa Roma e aneksoi mbretërinë si provincë.
Në vitin 51 p.e.s., një Kleopatra 18-vjeçare trashëgoi fronin pas vdekjes së babait të saj, i cili e kishte emëruar atë trashëgimtare të tij. Traditat Ptolemeike të martesës incestuale diktonin që ajo të martohej me vëllezërit e saj dhe të sundonte me ta. Së pari ajo u martua me Ptolemeun XIII, i cili ishte 10 vjeç kur u martua me Kleopatrën, dhe më vonë u martua me Ptolemeun XIV, i cili ishte vetëm 12 vjeç. Pavarësisht ose ndoshta për shkak të martesave të saj me vëllezërit e saj më të vegjël, mbretëresha nuk pati fëmijë me vëllezërit e motrat e saj. Të katër fëmijët e saj kishin lindur nga Jul Cezari ose Mark Antoni.

Cezari u njoh me Kleopatrën gjatë fushatës së tij ushtarake në Aleksandri. Biografi Plutarku, duke shkruar në fillim të shekullit të dytë pas Krishtit, shkroi se ajo u fut kontrabandë për të takuar Cezarin në një çantë me çarçafë. Një përkthim i gabuar i Plutarkut në shekullin e 18- të e transformoi çantën në një qilim të mbështjellë, i cili u çimentua në kujtesën kulturore nga artistë si Jean-Léon Gérôme . Një vit më vonë, Kleopatra lindi një djalë të quajtur Cezarion, i cili më vonë do të bëhej Ptolemeu XV ndërsa bashkëqeveriste me nënën e tij.

Ajo, Cezarioni dhe vëllai dhe bashkëshorti i saj, Ptolemeu XIV, ishin në Romë gjatë triumfit të katërfishtë të Jul Cezarit në vitin 46 p.e.s. Ata qëndruan në vilën e tij përtej lumit Tiber, ndërsa, siç vëren Apiani, triumfi i madh vazhdoi me ar, kurora, dhurata dhe robër. Plutarku thotë se një foshnjë e quajtur Juba II, djali i mbretit të Numidias, u mbajt në procesionin triumfal, ndërsa motra rebele e Kleopatrës, Arsinoe IV, gjithashtu kaloi nëpër rrugë si trofeu i Cezarit. Kleopatra e dinte se ky nuk ishte një fat që ajo donte.

Pas vdekjes së Cezarit në Idet e Marsit, Kleopatra vazhdoi të sundonte në Egjipt. Ndërkohë, partneri i saj i ardhshëm, Mark Antoni, forcoi treshen politike të njohur si Triumvirati i Dytë - një pakt politik i bërë midis Oktavianit, Antonit dhe një mbështetësi të Cezarit të quajtur Lepid - duke u martuar me motrën e Oktavianit të ri, Oktavian, në vitin 40 p.e.s.

Oktavia nuk ishte gruaja e parë e Antonit; politikani u martua katër herë gjithsej. Por Antoni nuk ishte një burrë i lidhur nga monogamia. Në vitin 41 p.e.s., ai takoi Kleopatrën në Tarsus në Turqinë e sotme. Menjëherë pas kësaj, ai kaloi dimër në Aleksandri me mbretëreshën, një lëvizje që më vonë do të rezultonte e përhershme.

Jo shumë kohë pas mbërritjes së Antonit në Egjipt, Kleopatra lindi binjakët Alexander Helios, i quajtur sipas diellit, dhe Kleopatra Selene, e quajtur sipas hënës. Edhe pse dihet pak për jetën e tyre të hershme, në vitin 2012, egjiptologia Giuseppina Capriotti identifikoi një statujë guri ranor nga Tempulli i Hathorit në Dendera si një përshkrim të binjakëve. Skulptura është 33 metra e lartë dhe kishte yje të gdhendur mbi të. Një gjarpër mbështjell fëmijët, njëri mban një aureolë të bërë që të duket si dielli dhe tjetri një hënë. Një fëmijë i tretë me Antonin mbërriti në vitin 36 para Krishtit, i quajtur Ptoleme Filadelfi. Ne dimë pak për jetën e përditshme të fëmijëve, përveç se ata jetuan një jetë tradicionale dhe të privilegjuar në pallatin e Aleksandrisë. Kleopatra Selene, vëllezërit e saj dhe Antili, vëllai i saj i njerkës dhe trashëgimtari i Antonit, morën një arsimim në arte liberale dhe zhvilluan një lidhje të ngushtë me Kleopatrën dhe Antonin. 

Trashëgimia e shpallur e Kleopatrës dhe Antonit për fëmijët e tyre shkaktoi habi në Romë; si mund t’ua rishpërndante Antoni tokat romake fëmijëve të tij të paligjshëm sikur sistemi republikan i qeverisjes të mos ekzistonte më?  Megjithatë, në vitin 34 para Krishtit, Kleopatra dhe Antoni mbajtën një ceremoni, të quajtur më vonë Dhurimet e Aleksandrisë, për të ndarë perandorinë lindore midis fëmijëve të tyre dhe Cezarionit në një ceremoni arrogante që ndau Mesdheun lindor dhe pjesë të Afrikës së Veriut.

Dy vjet pasi ceremonia famëkeqe arriti në veshët e Romës, Antoni u divorcua zyrtarisht nga Oktavia. Ky ishte një njoftim i palëkundur se tensionet midis Antonit dhe Oktavianit ishin shndërruar në armiqësi. Antipatia midis Antonit dhe Oktavianit kulmoi në betejën detare pranë bregut perëndimor të Greqisë në Aktium në vitin 31 p.e.s. Edhe pse Antoni dhe Kleopatra kishin më shumë anije, ata humbën angazhimin vendimtar detar. Duke parë betejën e humbur, Kleopatra iku me flotën e saj mbretërore, e ndjekur nga Antoni, i cili braktisi ekuipazhet e tij.

Pas humbjes shkatërruese të çiftit, Antoni u ndëshkua me shpatë; Kleopatra zgjodhi kafshimin helmues të një gjarpri. Thuhej se çifti do të preferonte të vdiste sesa të merrej nga Oktaviani si trofe të gjallë. Fëmijëve të tyre nuk do t'u ofrohej një zgjedhje e tillë.

Pasi siguroi Perandorinë, Oktaviani veproi me shpejtësi për t'u përballur me kërcënimet e perceptuara, përfshirë fëmijët e Kleopatrës.
Ndërsa Aleksandria ra, Kleopatra i dha Cezarionit ar dhe e dërgoi në Indi nëpërmjet Etiopisë. Ai nuk ia doli kurrë; në vend të kësaj u gjet nga forcat e Oktavianit dhe u vra. Ndërkohë, djali i Antonit, Antili, u tradhtua nga mësuesi i tij, u tërhoq zvarrë nga një tempull dhe u vra.

Pas vdekjes së prindërve të tyre, binjakët, së bashku me vëllain e tyre më të vogël, Ptolemeun, u dërguan të jetonin në Romë. Romakët shpesh i mbanin peng fëmijët e atyre që pushtonin, por edhe fëmijët e Kleopatrës do të luanin role kyçe në teatrin e fitores romake që Oktaviani e donte për triumfin e tij.   

Egjipti u aneksua si provincë romake dhe Oktaviani tani përgatitej t’i ekspozonte binjakët në triumfin e tij të trefishtë të lartpërmendur vitin pasardhës. Vlen të përmendet se historiani Dio Cassius nuk e përmend Ptolemeun e ri Filadelfi që ecte në triumf, duke treguar me shumë mundësi se ai vdiq para paradës rituale. Pas paradës së Oktavianit, binjakët shkuan të jetonin me Oktavian, motrën e perandorit dhe, ndoshta në mënyrë të turpshme, ish-gruan e Antonit.

Binjakët u mbajtën nën mbikëqyrje nga Oktaviani duke i mbajtur në shtëpinë e motrës së tij. Gjatë gjithë mbretërimit të tij, Oktaviani, i cili më vonë do të njihej si August, e paraqiti veten si një baba i përkushtuar që kujdesej për familjen dhe vendin e tij. Përtej performancës atërore, kjo ishte një mënyrë për t'i treguar publikut se si ai kishte treguar mëshirë ndaj fëmijëve të Antonit - të cilët ishin gjysmë romakë - ndërsa gjithashtu i mbante ata nën mbikëqyrje. Aleksandër Helios ka të ngjarë të ketë vdekur i ri, në dekadën ose më shumë pasi ai u soll në Romë, por Selene, e rritur nga armiqtë e saj, ndoqi një rrugë tjetër.

Selena u rrit në familjen e çrregullt të Oktavias, së bashku me gjysmëvëllain e saj, Iullus Antonius. Rrëfimet e lashta përmendin bukurinë dhe inteligjencën e saj. Ajo vazhdoi shkollimin e saj midis fëmijëve në familjen e Oktavias. Nga mjekët personalë te kukullat e deri te veshjet e bukura, ajo u rrit si një grua romake.
Në librin “ Vajza e Kleopatrës: nga e burgosura romake në mbretëreshë afrikane” , historiania Jane Draycott rindërton se si do të kishte qenë jeta e Kleopatrës Selenë. Autorja rivlerëson provat letrare për vajzën e Kleopatrës dhe sjell prova të reja artistike dhe arkeologjike. Nga monedhat te altarët e rishikuar për Selenën, Draycott demonstron se ishte Selena ajo që e rimodeloi dinastinë Ptolemaike - dhe kujtimin e nënës së saj - për të mbijetuar në Afrikën Veriore Romake.

Ajo takoi gjithashtu bashkëshortin e saj të ardhshëm në familjen e Oktavisë. Gjatë Republikës së hershme, pengjet e elitës shpesh strehoheshin nga romakë aristokratë. Por Cezari dhe më pas Augusti e çuan këtë praktikë në nivele të reja. Historiania e lashtë Elinor Grace Cosgrave ka shkruar së fundmi mbi mburrjen e Jul Cezarit në Luftërat e tij Galike për marrjen e qindra pengjeve. Pengjet, shpesh të reja, ishin siguri e gjallë për të garantuar nënshtrimin e mbretërive të huaja; ata krijuan simbole të dukshme të hegjemonisë romake dhe theksuan efektet "civilizuese" të kulturës romake mbi armiqtë e tyre të huaj. 

Midis pengjeve në shtëpinë e Oktavias: Juba II, foshnja dikur parakaloi në triumfin e Cezarit. Siç vëren Draycott në librin e saj, ai "ishte një person që ne do ta përshkruanim sot si një afrikan të zi".

Ashtu si Selena, Juba II u mor peng dhe u rrit si i burgosur në shtëpinë e Jul Cezarit, pasi u shfaq në triumfin e tij mbi të atin, Mbretin Juba I të Numidias (Sot, Numidia përfshin pjesë të Algjerisë, Libisë dhe Tunizisë në Afrikën e Veriut). Pas vdekjes së Cezarit, Juba II përfundimisht shkoi të jetonte edhe në shtëpinë e Oktavias dhe u bë një studiues i njohur i gjeografisë dhe historisë afrikane.

Oktavia organizoi martesën e Selenës dhe Jubës në vitin 25 p.e.s. Si një lloj dhurate martese me kushte të caktuara, Augusti i lejoi ata të bëheshin mbretër-klientë, monarkë kukulla që në dukje lejoheshin të sundonin nën syrin vigjilent të Romës. Dyshja mbretëroi mbi Numidinë perëndimore dhe Mauretaninë dhe u zhvendos në Cezarenë Iol në Algjerinë e sotme. Së bashku ata e rindërtuan qytetin dhe e mbushën mbretërinë me ndikime dhe ikonografi greke dhe egjiptiane përmes ritualeve, portreteve të monedhave, skulpturës dhe ndërtimit të qytetit.   
Në vitet pasi ajo u zhvendos në Mauretani për t'u bërë mbretëreshë, Kleopatra Selene II ruajti linjën dhe kujtimin Ptolemaik. Siç thekson Draycott, monedhat e saj mauretaniane e paraqisnin atë - ashtu siç e kishte bërë nëna e saj - si një mbretëreshë helenistike për sa i përket flokëve dhe diademës së saj. Diadema ishte një mbulesë tradicionale për kokën e mbretërve helenistikë dhe disa mbretëreshave të fuqishme. Ishte një copë e bardhë, e lidhur në shpinë, me kravata të varura. Ashtu si nëna e saj, Selene zgjodhi diademën për të mbajtur dhe e bëri këtë së bashku me burrin e saj në një shfaqje që tregonte fuqinë e tyre të barabartë.

Selena dhe Juba e quajtën djalin e tyre Ptolemeu i Mauretanisë, duke e shtrirë linjën Ptolemaike deri në Perandorinë e hershme Romake. Në këto mënyra, Selena theksoi identitetet afrikane, helenistike dhe egjiptiane të lidhura me nënën e saj, duke e mbajtur gjallë trashëgiminë e Kleopatrës.

Historitë që rrethojnë vetëvrasjet tragjike të Kleopatrës dhe Antonit lanë një gjurmë të pashlyeshme në historinë e Romës dhe kulturës pop, por trashëgimia e tyre nuk mbaroi me vdekjen. Qëndrueshmëria e Kleopatrës Selene II - përballë luftës, mes pikëpamjeve shpifëse romake të nënës së saj dhe ndërsa mbahej peng - i lejoi Ptolemejtë të mbijetonin për dekada pas kafshimit fatal të atij gjarpri./National Geographic