Nga dosjet e SPAK-ut dalin vazhdimisht më shpejt hollësitë poshtëruese sesa argumentet që ndërtojnë përgjegjësinë penale. Nga “brekët e Ajolës” te fjalët e pista të Belës dhe tani te “zemër” e “shpirt”, publikut i ofrohet intimiteti përpara provës.

Nuk dihet nëse këto materiale rrjedhin nga prokurorët, gjykata apo hallka të tjera të hetimit, por modeli është i njëjtë dhe pasoja po ashtu. Personi zhvishet publikisht përpara se drejtësia të ketë provuar se ka kryer krim.

Në Shqipëri, megjithatë, fjalët “zemër”, “shpirt” dhe “jetë” nuk janë gjithmonë rrëfim dashurie. Ato përdoren me një lehtësi pothuajse të pamëshirshme, shpesh pa e mbajtur peshën e ndjenjës që emërtojnë. U thuhen miqve, kolegëve dhe njerëzve që mund të kenë vetëm një afërsi të përkohshme në jetën e njëri-tjetrit.

Gratë ia thonë njëra-tjetrës. Burrat i përdorin mes tyre. I thuhen dikujt që e njeh prej vitesh dhe dikujt që sapo e ke afruar. Në pak kultura në botë fjalë kaq të mëdha shpenzohen kaq lirshëm për marrëdhënie kaq të ndryshme.

Ky është një lloj inflacioni emocional i gjuhës shqiptare. Fjalët mbeten të mëdha, por përdorimi i përditshëm ua zvogëlon peshën. Prandaj “zemër” dhe “shpirt” mund të dëshmojnë familjaritet, afërsi ose mënyrën e komunikimit, por nuk mjaftojnë për të vërtetuar dashurinë dhe aq më pak krimin.

Në rastin e Vlora Hysenit, drejtësia nuk ka pse të provojë dashurinë. Ajo duhet të provojë nëse dhe kur një marrëdhënie intime është shndërruar në ndihmë penale. Fjala “zemër” mund të dëshmojë afërsi, por jo fajësi. Krimi mund të fillojë vetëm aty ku ndjenja kthehet në paralajmërim, informacion sekret, ndërhyrje institucionale ose mbrojtje për një person që kërkohet nga drejtësia.

As drejtuesja e një shërbimi sekret nuk e humb të drejtën për jetë private, ndjenja dhe zgjedhje personale. Ajo mund të dashurojë edhe një njeri nën akuzë. Por kur ai shpallet në kërkim, marrëdhënia nuk mbetet më vetëm private. Ajo krijon konflikt interesi, cenon besimin te institucioni dhe kërkon të sqarohet nëse drejtuesja e SHISH-it vazhdoi të vepronte në emër të shtetit apo filloi të vepronte.

Pyetja nuk është vetëm nëse Vlora Hyseni kishte të drejtë të dashuronte Ergys Agasin. Pyetja është nëse vazhdimi i saj në krye të SHISH-it mund të krijonte dyshime për paanshmërinë, besimin publik ose konfliktin e interesit.

Kjo nuk do të thotë automatikisht se ajo duhej të jepte dorëheqjen. Do të thotë se situata duhej vlerësuar mbi bazën e fakteve, ligjit dhe standardeve që zbatohen për një funksionar të lartë të sigurisë.

Një qytetar i zakonshëm mund të heshtë, të presë dhe të vazhdojë një marrëdhënie private. Një drejtues i shërbimit sekret ka përgjegjësi shtesë. Në detyrën e tij, besimi, integriteti, paanshmëria dhe shmangia e konfliktit të interesit janë thelbësore.

Konflikti i interesit nuk kërkon domosdoshmërisht kryerjen e një krimi. Ai mund të ekzistojë edhe kur një interes privat ndikon, duket se ndikon ose krijon dyshimin e arsyeshëm se mund të ndikojë në detyrën publike.

Për një drejtues të një institucioni sigurie, edhe perceptimi i konfliktit mund të dëmtojë besimin te institucioni. Megjithatë, nëse konflikti ekzistonte juridikisht dhe çfarë pasojash duhej të kishte, nuk mund të vendoset vetëm mbi bazën e hamendësimeve.

Kur personi me të cilin ajo kishte marrëdhënie u bë objekt i kërkimit nga drejtësia, ajo mund të kishte arsye serioze të deklaronte situatën, të tërhiqej nga çështjet që lidhen me të dhe të shqyrtonte një largim të përkohshëm ose përfundimtar nga detyra.

Nëse këto hapa ishin të detyrueshëm, në çfarë forme dhe në cilin moment, kjo varet nga ligji, rregullat institucionale dhe faktet e dokumentuara.

Ndoshta ajo nuk kishte kryer ende një krim. Ndoshta nuk kishte dhënë informacion, nuk kishte përdorur zyrën dhe nuk kishte ndërhyrë për ta ndihmuar. Këto janë çështje që duhet t’i provojë drejtësia.

Dyshimi, përshtypja publike ose papajtueshmëria morale nuk mjaftojnë për një dënim penal. Për këtë kërkohet provë e ligjshme, e besueshme dhe bindëse përtej dyshimit të arsyeshëm.

Afërsia intime, fjalët “zemër” dhe “shpirt”, vazhdimi i komunikimit ose fakti që Agasi ishte person i kërkuar nuk mjaftojnë, të vetme, për të provuar një vepër penale.

Prokuroria duhet të provojë ndihmën konkrete: informacionin e dhënë, paralajmërimin, përdorimin e pozitës, nxjerrjen e dokumenteve, ndërhyrjen te institucionet ose çdo veprim tjetër që synonte t’i mundësonte një personi t’i shmangej drejtësisë.

Këtu ndahet dashuria nga krimi. Dashuria mund të jetë e sinqertë, e verbër ose e gabuar. Por ajo nuk mund të përdoret si justifikim për të anashkaluar detyrimet institucionale.

Nëse Hyseni e dinte se Agasi kërkohej dhe vazhdoi të komunikonte me të, kjo mund të ngrejë pyetje për konfliktin e interesit. Por vetëm komunikimi, pa prova të tjera, nuk mjafton për të përfunduar se detyra ishte ndikuar ose se ishte kryer një shkelje.

Fjalët “zemër” dhe “shpirt” mund ta ekspozojnë dhe ta poshtërojnë publikisht një grua, por nuk provojnë krim. As shprehja “do të përfundojmë keq” nuk mjafton, nëse nuk lidhet me një veprim konkret.

Përgjegjësia penale kërkon prova për dijeninë, qëllimin, veprimin ose mosveprimin e paligjshëm dhe lidhjen me pasojën e pretenduar. Ajo vendoset vetëm nga gjykata, pas një procesi të rregullt.

Ndryshe është përgjegjësia publike. Një zyrtare mund të shqyrtojë dorëheqjen edhe pa pasur prova të mjaftueshme për një dënim penal. Dorëheqja nuk do të ishte domosdoshmërisht pranim faji.

Ajo mund të interpretohej si akt përgjegjësie për të mbrojtur besimin te institucioni dhe për të shmangur dyshimin se vendimmarrja ishte ndikuar nga një lidhje personale.

Por mungesa e dorëheqjes nuk provon fajësi. Po ashtu, dorëheqja nuk provon se është kryer krim. Të dyja çështjet duhet të mbahen të ndara.

Gjykata pyet nëse është kryer një vepër penale dhe nëse ajo provohet përtej dyshimit të arsyeshëm. Institucioni pyet nëse besimi te drejtuesi është dëmtuar aq shumë sa vazhdimi i detyrës bëhet i vështirë ose i papërshtatshëm.

Nëse provohet se ajo përdori detyrën për ta mbrojtur Agasin, atëherë mund të lindë përgjegjësi penale, nëse plotësohen të gjitha elementet e veprës.

Nëse kjo nuk provohet, ajo mund të jetë juridikisht e pafajshme. Megjithatë, mund të mbetet pyetja nëse vazhdimi i detyrës ishte i përshtatshëm nga pikëpamja institucionale.

Këtu nuk vdes dashuria. Ajo nuk zhduket sepse njëri prej të dashuruarve përballet me drejtësinë. Por dashuria nuk mund të jetë përgjigje ndaj pyetjeve për përdorimin e pushtetit, informacionit ose autoritetit shtetëror.

Kufiri nuk është fjala “zemër”. Kufiri është çasti kur marrëdhënia personale kthehet në paralajmërim, mbrojtje, ndërhyrje ose përdorim të detyrës kundër drejtësisë.

Nëse ky kufi nuk është kaluar, kemi një marrëdhënie private dhe një konflikt të mundshëm për t’u vlerësuar. Nëse është kaluar, kemi elemente që mund të sjellin përgjegjësi penale.

Prandaj, dashuria nuk duhet të dënohet si krim. Por as krimi nuk duhet të fshihet pas emrit të dashurisë.