“Fëmijët meritojnë një internet më të sigurt.” Me këtë mesazh, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, prezantoi më 17 shtator Aktin e BE-së për Fëmijët (EU Kids Act), një propozim që synon të vendosë kufizime të reja për përdorimin e rrjeteve sociale nga të miturit.

Nisma parashikon kufizime të lidhura me moshën, ndërsa ndalon për personat nën 18 vjeç disa praktika të dizajnuara për të krijuar varësi, mes tyre edhe lëvizjen pa fund në përmbajtje, e njohur si “infinite scroll”. Propozimi kërkon gjithashtu mekanizma për verifikimin e moshës, të ndërtuar në mënyrë që të respektojnë privatësinë e përdoruesve.

Në vend që përdoruesit të detyrohen të paraqesin dokumente identifikimi, si certifikata lindjeje, platformat do të marrin vetëm një përgjigje në formën “po” ose “jo” për të konfirmuar nëse personi plotëson moshën e kërkuar.

Zëvendëspresidentja ekzekutive e Komisionit Evropian, Henna Virkkunen, e ka përshkruar qasjen si një shtyrje të aksesit në platformat me rrezik më të lartë, dhe jo si një ndalim të plotë.

Sipas propozimit, fëmijët do të njiheshin gradualisht me platformat me rrezik më të lartë në moshat 13, 15 dhe 18 vjeç, në vend që të përjashtoheshin menjëherë prej tyre.

Por mënyra se si është konceptuar nisma ka ngritur shqetësime te organizatat që merren me të drejtat digjitale. Sipas Euronews, kritikët argumentojnë se fokusi te mosha mund të mos adresojë shkaqet më të thella të problemeve që lidhen me platformat online.

“Propozimi paraqitet sikur problemi të jetë mosha”, tha Simeon de Brouwer, këshilltar politik në European Digital Rights (EDRi), një rrjet organizatash që merren me të drejtat digjitale në Evropë.

Sipas tij, thjesht shtyrja e aksesit nuk trajton faktorë të tjerë si modeli i biznesit të platformave, dizajni që nxit përdorimin e vazhdueshëm dhe praktikat manipuluese me të cilat përdoruesit përballen pasi arrijnë kufirin e përcaktuar të moshës.

Mosha si tregues i vetëm i cenueshmërisë

Një nga kundërshtimet kryesore të De Brouwer lidhet me faktin se mosha trajtohet si faktori kryesor i cenueshmërisë.

“Faktori i vetëm i cenueshmërisë që merret në konsideratë është mosha e re. Por ka edhe shumë faktorë të tjerë”, u shpreh ai.

Sipas tij, EDRi synon të përfaqësojë edhe grupet e margjinalizuara, zërat e të cilave, sipas tij, nuk dëgjohen gjithmonë në Bruksel.

Kjo çështje bëhet veçanërisht e rëndësishme kur diskutohet verifikimi i moshës. Edhe pse mekanizmi synon të mbrojë fëmijët, kritikët argumentojnë se, në praktikë, mund të krijojë një situatë ku të gjithë përdoruesit duhet të provojnë moshën e tyre.

“Nëse vërtet duhet të dimë kush është i mitur për ta mbrojtur më mirë, atëherë duhet të dimë moshën e të gjithëve”, argumentoi De Brouwer.

Sipas tij, kjo mund të bëjë që telefonat inteligjentë dhe dokumentet e identitetit të kthehen në parakushte për aksesin në hapësirat online dhe, në një kuptim më të gjerë, për ushtrimin e disa të drejtave themelore.

Në këtë situatë mund të preken persona pa dokumente shtetërore identiteti, persona pa shtetësi, migrantë që nuk janë integruar plotësisht në sistemet kombëtare, por edhe njerëz që zgjedhin të mos përdorin telefonat inteligjentë.

Kush mund të mbetet i përjashtuar?

Debati nuk lidhet vetëm me të rriturit. Kufizimet mund të ndikojnë edhe te disa prej të rinjve që synohen të mbrohen nga nisma, veçanërisht ata që mbështeten te interneti për të krijuar marrëdhënie shoqërore.

De Brouwer përmend të rinjtë me aftësi të kufizuara, të cilët mund të kenë më pak mundësi për ndërveprim fizik, të rinjtë që jetojnë në zona rurale dhe nuk kanë miq pranë, si dhe ata që nuk marrin mbështetjen e mjaftueshme nga prindërit.

Për këto grupe, interneti mund të shërbejë si një mënyrë për të gjetur njerëz me interesa, përvoja apo identitete të ngjashme.

“Numri i të rinjve që mund të humbasin mundësitë është shumë i madh”, tha ai.

Francesca Pisanu, zyrtare e lartë e politikave në Eurochild, një rrjet që fokusohet te të drejtat e fëmijëve, e ka mirëpritur në parim synimin e Aktit, por ka theksuar se çështja e aksesueshmërisë duhet të shqyrtohet me kujdes.

Sipas saj, rrjetet sociale dhe interneti në përgjithësi mund të jenë hapësira ku fëmijët dhe të rinjtë ndihen pjesë e shoqërisë. Në këto hapësira ata mund të gjejnë persona me identitete të ngjashme dhe të njihen me një diversitet më të madh.

Nga ana tjetër, Pisanu paralajmëron se diskriminimi që ekziston në botën reale mund të shfaqet edhe online. Për këtë arsye, sipas saj, masat mbrojtëse dhe ato që nxisin përfshirjen duhet të zbatohen paralelisht, në mënyrë që të mos krijojnë përplasje me njëra-tjetrën.

Ajo përmendi gjithashtu një studim të lidhur me Eurochild në Holandë, sipas të cilit fëmijët me aftësi të kufizuara ose me probleme të shëndetit mendor ishin ndër grupet që mbështesnin një ndalim. Kjo tregon se edhe grupet e margjinalizuara mund të kenë qëndrime të ndryshme për mënyrën se si duhet të rregullohet përdorimi i rrjeteve sociale.

Përplasja me iniciativa të tjera

Për De Brouwer, shqetësimi shkon përtej vetë Aktit për Fëmijët dhe lidhet edhe me mënyrën se si kjo nismë mund të ndërveprojë me iniciativa të tjera evropiane.

Ai shpreh shqetësimin se Akti për Fëmijët mund të zbehë Aktin për Drejtësinë Digjitale (Digital Fairness Act – DFA), një nismë që synon të forcojë mbrojtjen e konsumatorëve në internet, pavarësisht nga shërbimi që përdorin.

Sipas tij, përqendrimi i tepërt te fëmijët mund të bëjë që të humbet mundësia për të përmirësuar mbrojtjen e të gjithë përdoruesve.

Ai argumenton se disa prej masave që parashikohen për të miturit mund të ishin të dobishme edhe për të rriturit. Mes shembujve përmenden edhe asistentët me inteligjencë artificiale dhe mënyra se si disa prej tyre mund të projektohen për të mbajtur përdoruesit sa më gjatë në platformë.

Debati që mbetet i hapur

Në qendër të debatit është një pyetje më e gjerë: si të mbrohen fëmijët në internet pa krijuar njëkohësisht barriera të reja për njerëzit që varen nga hapësirat online për komunikim, përfshirje dhe pjesëmarrje shoqërore?

Parlamenti Evropian dhe Këshilli i BE-së duhet të përcaktojnë qëndrimet e tyre mbi Aktin për Fëmijët, ndërsa Komisioni Evropian duhet të shqyrtojë ndikimin e rregullave mbi të drejtat themelore deri më 31 gusht 2030.

Debati pritet të përqendrohet jo vetëm te mënyra se si mund të kufizohet ekspozimi i fëmijëve ndaj praktikave të dëmshme online, por edhe te mënyra se si mund të garantohet që masat e reja të mos krijojnë pengesa të panevojshme për grupet që e përdorin internetin si një mjet të rëndësishëm komunikimi, mbështetjeje dhe përfshirjeje.