Arabia Saudite nuk e ka përjashtuar zhvillimin e armëve bërthamore, sipas një vlerësimi të klasifikuar të inteligjencës amerikane që ka nxitur shqetësime në Kongres lidhur me marrëveshjen e bashkëpunimit bërthamor të Presidentit Donald Trump me Riadin, raportoi të premten Washington Post.
Vlerësimi u përfshi në dokumentet e klasifikuara që u ofruan ligjvënësve ndërsa ata shqyrtojnë marrëveshjen historike, thanë zyrtarët amerikanë për gazetën. Departamenti i Shtetit thuhet se dha një vlerësim të veçantë që ishte më i sigurt në garancitë saudite dhe mbrojtjet e përfshira në marrëveshje.
E nënshkruar në korrik, marrëveshja e Seksionit 123 hedh themelet ligjore që kompanitë amerikane të marrin pjesë në projekte bërthamore civile me vlerë dhjetëra miliardë dollarë në Arabinë Saudite. Administrata Trump ka argumentuar se marrëveshja do të forcojë standardet e mospërhapjes, duke e penguar Riadin të drejtohet nga Rusia ose Kina për bashkëpunim bërthamor.
Megjithatë, marrëveshja krijon një rrugë të mundshme për Arabinë Saudite për të pasuruar uranium në vend. Pasurimi fillimisht do të kufizohet nën 5%, por më vonë mund të rritet deri në 20% pas studimeve shtesë dhe miratimit me shkrim nga Uashingtoni dhe Riadi. Urani i pasuruar në atë nivel mbetet nën nivelin e armëve, por zvogëlon ndjeshëm punën shtesë të nevojshme për të arritur përqendrimet e nivelit të armëve.
Pakti gjithashtu nuk kërkon që Arabia Saudite të miratojë Protokollin Shtesë të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, i cili u ofron inspektorëve akses më të gjerë dhe mjete shtesë për zbulimin e aktivitetit bërthamor të padeklaruar. Në vend të kësaj, Uashingtoni dhe Riadi kanë negociuar një marrëveshje të veçantë dypalëshe mbrojtëse.
Një grup senatorësh demokratë të udhëhequr nga Ed Markey dhe Jeff Merkley e paralajmëruan Sekretarin e Shtetit Marco Rubio të premten se marrëveshja në fund të fundit mund t’i japë Riadit “mjetet për të pasuruar uraniumin dhe ndoshta për të zhvilluar armë bërthamore”. Merkley i tha Washington Post se këmbëngulja e Arabisë Saudite për të ruajtur opsionin e pasurimit vendas ngre pyetje nëse ambiciet e saj janë tërësisht civile.
Departamenti i Shtetit hodhi poshtë sugjerimet se administrata po lehtëson një program ushtarak, duke i thënë gazetës se SHBA-të “nuk mbështesin dhe nuk do të mbështesin një program të armëve bërthamore saudite”. Ministri saudit i Energjisë, Abdulaziz bin Salman, ka këmbëngulur se programi i Riadit do të jetë “paqësor” dhe do të zhvillohet me “nivelet më të larta të përgjegjësisë dhe transparencës”.
Vlerësimi i inteligjencës i ka shtuar shqetësimeve të hershme lidhur me deklaratën e Princit të Kurorës Saudite Mohammed bin Salman në vitin 2018 se Riadi do të kërkojë një armë bërthamore nëse Irani e blen një të tillë.
«Pa dyshim, nëse Irani zhvillonte një bombë bërthamore, ne do të ndiqnim të njëjtën gjë sa më shpejt të ishte e mundur», tha ai në atë kohë.
Ligjvënësit e kanë krahasuar gjithashtu marrëveshjen saudite me marrëveshjen shumë më të rreptë bërthamore të Iranit të vitit 2015, e cila e kufizoi pasurimin e uraniumit të Teheranit në 3.67% për 15 vjet. Trump tërhoqi SHBA-në nga marrëveshja gjatë mandatit të tij të parë, duke pretenduar se nuk ishte mjaftueshëm e rreptë.
Marrëveshja saudite iu dorëzua zyrtarisht Kongresit më 24 gusht dhe po i nënshtrohet një shqyrtimi 90-ditor. Ligjvënësit mund të kërkojnë ta bllokojnë atë, megjithëse për të anashkaluar një veto presidenciale do të duhej një shumicë prej dy të tretash në të dyja dhomat./WashingtonPost
