Çfarë ka të përbashkët mënyra e të menduarit e Sherlock Holmes me rrezikun e demencës? Detektivi i famshëm i Arthur Conan Doyle kishte një aftësi të admirueshme: ai vëzhgonte detaje, njihte modele, lidhte informacione në dukje të palidhura dhe arrinte në përfundime. Një proces që i referohet kryesisht asaj që shkencëtarët e quajnë arsyetim induktiv.
Tani, një studim i gjerë suedez tregon se kjo aftësi e veçantë njohëse mund të ketë një lidhje interesante me shëndetin e trurit shumë më vonë në jetë . Fëmijët që performuan më mirë në arsyetimin induktiv në moshën 13 vjeç treguan një rrezik më të ulët të demencës deri në gjashtë dekada më vonë.
Studimi, i botuar në Alzheimer's Research & Therapy , ndoqi 10,539 persona të lindur në Suedi në vitin 1948. Aftësitë e tyre njohëse u vlerësuan kur ishin vetëm 13 vjeç dhe studiuesit ishin në gjendje të gjurmonin shëndetin e tyre për më shumë se gjashtë dekada, deri në nëntor 2025.
Gjetjet janë veçanërisht interesante sepse nuk kishin të bënin me “inteligjencën” në përgjithësi. Nga tre aftësitë e ndryshme njohëse të shqyrtuara në fëmijëri, vetëm arsyetimi induktiv tregoi një lidhje të pavarur me rrezikun e demencës në të ardhmen.
Si u krye studimi
Në vitin 1961, kur pjesëmarrësit ishin në klasën e gjashtë, atyre iu dhanë teste që vlerësonin tre aftësi të ndryshme njohëse: arsyetimin induktiv, arsyetimin verbal dhe arsyetimin hapësinor . Arsyetimi induktiv në thelb i referohet aftësisë për të njohur modelet dhe marrëdhëniet midis pjesëve të ndryshme të informacionit dhe, bazuar në këtë, për të arritur në një përfundim të përgjithshëm.
Dekada më vonë, shkencëtarët i lidhën rezultatet e atyre testeve shkollore me regjistrat kombëtarë të spitaleve dhe të vdekjeve të Suedisë, duke shqyrtuar, ndër të tjera, diagnozat e demencës, sëmundjeve kardiovaskulare dhe diabetit. Në total, nga 10,539 pjesëmarrës, 287 , ose 2.7 përqind, zhvilluan demencë gjatë ndjekjes.
Siç vunë re studiuesit, performanca më e mirë në arsyetimin induktiv në moshën 13 vjeç shoqërohej me një rrezik më të ulët të demencës shumë dekada më vonë . Në të kundërt, dy aftësitë e tjera të shqyrtuara - aftësia verbale dhe hapësinore - nuk shoqëroheshin në mënyrë të pavarur me rrezikun e demencës në të ardhmen.
Në fakt, lidhja midis arsyetimit induktiv dhe rrezikut të demencës mbeti e pandryshuar edhe pasi studiuesit morën në konsideratë faktorët që mund të ndikonin në rezultate, siç janë arsimi i prindërve, arsimi i vetë pjesëmarrësve në moshën e mesme, sëmundjet kardiovaskulare dhe diabeti. Gjetjet u konfirmuan kur analiza u zgjerua në një mostër më të madhe, një total prej 19,919 personash, përfshirë njerëz të lindur në vitin 1953.
Demenca mund të ketë rrënjë shumë më herët në jetë
Ndërsa rezultatet nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht që një test kognitiv në fëmijëri mund të parashikojë fillimin e demencës, ato nxjerrin në pah një dimension të ndryshëm të sëmundjes neurodegjenerative. Studiuesit besojnë se rezultatet përforcojnë qasjen se demenca duhet të shqyrtohet gjatë gjithë jetëgjatësisë. Karakteristikat e zhvillimit neurologjik gjatë fëmijërisë mund të veprojnë në përputhje me faktorët e njohur të rrezikut që shfaqen më vonë, siç janë sëmundjet vaskulare dhe metabolike.
Studimet e ardhshme afatgjata mund të hetojnë nëse mbështetja e zhvillimit të shëndetshëm kognitiv në fëmijëri mund të jetë një nga investimet më të rëndësishme afatgjata në uljen e rrezikut të demencës./Versus.al
