Gazetaria kërkon kurajo dhe fakte. Një portal mund ta hapë kushdo

Dikur, pesha e një gazetari matej me lajmin që arrinte të zbulonte, me faktin që pushteti përpiqej të fshihte dhe me kurajon për ta botuar. Sot, në një pjesë të medias, suksesi po matet me shpejtësinë e kopjimit, numrin e klikimeve dhe zhurmën që prodhon një titull. Midis këtyre dy mënyrave të të punuarit qëndron një dallim thelbësor: përgjegjësia ndaj së vërtetës.

Të hapësh një portal është një mundësi që teknologjia ia jep kujtdo. Të bësh gazetari është një përgjegjësi që duhet ta provosh çdo ditë.

Rrjetet sociale e kanë zgjeruar lirinë e shprehjes. Ato u kanë dhënë zë qytetarëve, kanë nxjerrë në pah padrejtësi dhe u kanë krijuar gazetarëve mundësi të reja për të mbërritur te publiku. Ky është një zhvillim me vlerë. Por mundësia për të publikuar nuk të jep automatikisht aftësinë për të verifikuar. Dhe një postim, sado të shpërndahet, nuk bëhet fakt vetëm prej numrit të njerëzve që e lexojnë.

Problemi fillon kur një pretendim i pakontrolluar botohet në një portal, kopjohet në disa të tjerë dhe, brenda pak minutash, paraqitet si një e vërtetë e konfirmuar. Lexuesi e sheh në dhjetë faqe dhe mendon se dhjetë redaksi e kanë verifikuar. Në të vërtetë, mund të ketë vetëm një burim të pasigurt dhe nëntë kopjime.

Dhjetë kopjime të të njëjtit pretendim nuk janë dhjetë konfirmime.

Këtu gazetaria humbet funksionin e saj. Në vend që të kontrollojë informacionin, ajo shumëfishon pasigurinë. Në vend që të sqarojë publikun, e lë atë përballë një zhurme ku lajmi, hamendësimi, propaganda dhe shpifja marrin të njëjtën pamje.

Gazetaria kërkon punë që shpesh publiku nuk e sheh: telefonata, takime, dokumente, pyetje të përsëritura, krahasim burimesh dhe durim. Kërkon të shkosh aty ku ndodhet ngjarja. Të kërkosh përgjigje edhe kur dera mbyllet. Të lexosh dokumentin e plotë përpara se të nxjerrësh përfundimin nga një fragment. T’i japësh mundësi të përgjigjet edhe atij për të cilin po shkruan.

Mbi të gjitha, kërkon të kërkosh faktin pikërisht aty ku dikush ka interes ta mbajë të fshehur.

Një deklaratë zyrtare është pikënisje për pyetje. Një akuzë politike është pretendim që duhet kontrolluar. Një denoncim qytetar është indicie që meriton hetim. Gazetari e fiton besimin kur arrin të dallojë çfarë është provuar, çfarë mbetet e paqartë dhe çfarë nuk qëndron.

Gazetaria kurajoze e dikurshme kishte pikërisht këtë peshë: përballjen me pengesën. Në përvojën e shtypit të lirë shqiptar, përfshirë KOHA JONË, liria e fjalës është lidhur me sakrifica dhe përballje të vështira. Prandaj është e dhimbshme kur profesioni reduktohet në marrjen e një shkrimi nga një faqe tjetër, ndryshimin e titullit dhe hedhjen e tij në qarkullim pa asnjë kontroll.

Sigurisht, e shkuara nuk duhet idealizuar. Edhe atëherë kishte gabime, interesa dhe varësi. Edhe sot ka gazetarë të zotë, reporterë këmbëngulës dhe redaksi digjitale që bëjnë punë serioze. Vlera profesionale përcaktohet nga mënyra si punohet: si sigurohet informacioni, si verifikohet dhe si i paraqitet publikut.

Edhe kurajoja ka nevojë për këtë dallim. Një titull i egër shkruhet lehtë. Një akuzë e rëndë hidhet në pak sekonda. Kurajo profesionale është ta mbështetësh shkrimin me prova dhe ta publikosh pavarësisht presionit. Është edhe të përmbahesh kur provat mungojnë, sado joshëse të jenë klikimet.

Po aq kurajo kërkon të pranosh gabimin. Ta korrigjosh lajmin hapur. T’i shpjegosh lexuesit çfarë ndryshoi dhe përse. Fshirja në heshtje e një shkrimi nuk e zhbën dëmin që ai mund t’i ketë shkaktuar një njeriu.

Mediat duhet ta mbrojnë këtë standard edhe brenda redaksive të tyre. Kur gazetarit i kërkohet vetëm sasi, kur nuk i jepet kohë të verifikojë dhe kur shpërblehet vetëm titulli që sjell klikime, përgjegjësia është edhe e drejtuesve dhe e pronarëve. Gazetaria cilësore kërkon investim në njerëz, kohë dhe pavarësi editoriale.

Publiku ka nevojë për informacion që mund t’i besojë. Për lajme që mbështeten në punë dhe në prova. Për gazetarë që pyesin edhe kur pyetja shqetëson të fuqishmit dhe që tregohen të drejtë edhe me njerëzit që kritikojnë.

Portalin e hap teknologjia. Besueshmërinë e ndërton puna. Gazetarinë e mbajnë gjallë fakti, kurajoja dhe përgjegjësia. /E.M./