Një figurë ka lënë pas pjesën tjetër të grupit të të pasurve që e ndjekin në Republikën Çeke. Me një pasuri prej 470 miliardë korunash (mbi 19 miliardë euro), 34-vjeçari Michal Strnad, pronar dhe CEO i Czechoslovak Group (CSG), e rriti pasurinë e tij me 40 për qind brenda një viti, sipas listës së të pasurve të publikuar nga Euro.cz në fund të gushtit.
Vetëm manjati i energjisë dhe investitori global Daniel Kretinsky duket se po e ndjek nga afër, duke u renditur i dyti me një pasuri prej 432 miliardë korunash. Në vendin e tretë ishte trashëgimtarja e PPF-së, Renata Kellnerova, me 385 miliardë korona.
Megjithatë, bëhet fjalë për një lojë shifrash tejet të paqëndrueshme, pasi pjesa më e madhe e pasurisë së Strnad është e lidhur me 85 për qind të aksioneve që ai zotëron në CSG, prodhuesi kryesor i armatimeve në Çeki. Dhe për grupin e mbrojtjes ka qenë një vit kaotik, me ulje-ngritje të forta: aksionet e CSG humbën rreth 60 për qind të vlerës së tyre mes ofertës së saj publike fillestare, rekord për kompaninë, në janar në Bursën e Amsterdamit dhe muajit qershor, përpara se të rikuperonin një pjesë të humbjeve që atëherë.
Luhatjet e aksioneve të CSG-së janë vetëm një nga disa pengesat e fundit me të cilat është përballur konglomerati gjatë këtij viti, pas akuzave për vjedhje të pronësisë industriale, dyshimeve se ka fryrë shifrat e kapacitetit prodhues dhe shtimit të vëmendjes ndaj lidhjeve të tij me figura të larta politike, veçanërisht në Sllovaki dhe Çeki – pretendime që CSG, natyrisht, i ka mohuar të gjitha.
BIRN foli me disa burime që kanë pasur marrëdhënie pune me grupin dhe drejtuesit e tij të lartë, por që preferojnë të mbeten anonimë për të folur hapur.
Një aktor i madh evropian
Pas daljes në bursë në fillim të vitit 2026, CSG mund të mburrej se kishte realizuar ofertën publike fillestare më të madhe në historinë e industrisë së mbrojtjes dhe se ishte bërë kompania më e vlefshme e listuar publikisht në Evropën Qendrore, duke tejkaluar kompaninë çeke të energjisë CEZ, nën kontrollin e shtetit, dhe gjigantin polak të naftës Orlen.
“Listimi i CSG-së në Bursën e Amsterdamit përfaqëson një moment historik jo vetëm për vetë kompaninë, por edhe për industrinë çeke të mbrojtjes në tërësi”, tha analisti i tregut Jean-Paul van Oudheusden për Seznam Zpravy, duke pasqyruar entuziazmin e gjerë në industri që i parapriu dhe pasoi ofertës së 15 për qind të aksioneve të kompanisë.
Megjithatë, Vladimir Snidl, i cili prej vitesh mbulon aktivitetin e CSG-së për të përditshmen sllovake Dennik N, tha për BIRN se “nuk është një histori bardhë e zi”. Ai argumenton se, ndërsa CSG “përfiton nga forma shumë të padrejta të prokurimeve publike”, qëndrimi i grupit me bazë në Pragë në mbështetje të Ukrainës, si dhe vlera e shtuar ekonomike, industriale dhe fiskale që krijon në vendet ku operon – veçanërisht në Çeki dhe Sllovaki – paraqesin një tablo më komplekse të prodhuesit të armëve.
E themeluar në vitet 1990 nga Jaroslav Strnad, babai i Michal-it, me emrin Excalibur Army, si një kompani e vogël që tregtonte pajisje ushtarake të nxjerra jashtë përdorimit, CSG është zgjeruar ndjeshëm, duke u pozicionuar si një furnizues kyç i municioneve për Ukrainën dhe aleatët e NATO-s, duke përfituar nga vala e riarmatimit evropian dhe nga rritja e ndjesisë së kërcënimit gjeopolitik.
“Ata kanë ndërtuar vërtet diçka që ndoshta është e pashembullt në historinë post-revolucionare të Republikës Çeke dhe Sllovakisë – një perandori të vërtetë të industrisë së armëve, e cila sot rivalizon edhe gjigantët më të mëdhenj evropianë në sektorin industrial”, thekson Snidl.
Grupi besohet tashmë se është prodhuesi më i madh në botë i municioneve të kalibrit të vogël dhe prodhuesi i dytë më i madh në Evropë i municioneve të kalibrit të mesëm dhe të madh, pas Rheinmetall-it të Gjermanisë.
Ai ka rreth 40 uzina prodhuese në nëntë vende (Çeki, Sllovaki, Gjermani, Serbi, Itali, Spanjë, Mbretërinë e Bashkuar, Indi dhe SHBA), punëson 14,000 njerëz dhe rriti fitimin neto me mbi 35 për qind në vitin 2025, ndërsa rezultatet paraprake për vitin 2026 vazhdojnë të tregojnë rritje dyshifrore.
“Ne e shohim CSG-në, së bashku me Rheinmetall-in, si historinë e rritjes më dinamike në të gjithë sektorin e mbrojtjes” për periudhën 2025–2030, tha analisti i Patria Finance, Michal Krikava.
Simbol i këtij optimizmi është fakti se pothuajse nuk kalon asnjë javë pa CSG-në që njofton marrëveshje të reja shumë-milionëshe për armatime, sipërmarrje të përbashkëta në fushën e mbrojtjes dhe blerje të mëdha – qoftë nga vetë konglomerati, qoftë nga pronari i tij shumicë: nga blerja e një pjese të aksioneve në prodhuesin historik italian të gomave Pirelli dhe krijimi i një sipërmarrjeje të përbashkët në Sllovaki me kompaninë franceze EURENCO për prodhimin e barutit, deri te bashkëpunimi me kompaninë ukrainase Armor për zhvillimin e teknologjive të avancuara të mbrojtjes apo ndërtimi në Gjermani i uzinave për prodhimin e nitrocelulozës dhe nitroglicerinës.
Edhe SHBA-ja ka qenë një burim i rëndësishëm zgjerimi për konglomeratin me bazë në Pragë. Kjo ka qenë veçanërisht e dukshme që prej blerjes së Kinetic Group – asetet e së cilës përfshijnë kompani të rëndësishme si Remington Ammunition dhe Federal – një marrëveshje që për një kohë të gjatë u bllokua nga Senati amerikan, por përfundimisht u realizua në vitin 2024. “Ata janë shumë krenarë për zgjerimin e tyre në SHBA”, konfirmon gazetari Snidl.
Në korrik, CSG themeloi një filial në Miçigan, me një zyrë në Uashington, dhe nisi ndërtimin e një uzine të madhe prodhuese në Ajoua, në bashkëpunim të drejtpërdrejtë me Ushtrinë Amerikane. Grupi fitoi gjithashtu kontrata me vlerë miliona dollarë me FBI-në (drejtori aktual i së cilës, Kash Patel, thuhet se ka punuar më parë si konsulent për CSG-në) dhe agjenci të tjera amerikane të zbatimit të ligjit.
Në korridoret e pushtetit
“CSG është një shembull i një kompanie, rritja e së cilës është mbështetur nga marrëdhëniet e mira me autoritetet në Çeki dhe Sllovaki”, sipas një analize të Qendrës për Studime Lindore (OSË), me bazë në Varshavë.
Disa mund të argumentojnë se ky është një nënvlerësim i situatës. Në dy shtetet pasardhëse të Çekosllovakisë, CSG ka grumbulluar kapital të konsiderueshëm politik dhe ka siguruar qasje të gjerë në qarqet e larta politike.
Emërimi në poste të larta drejtuese i figurave kryesore të industrisë ndërkombëtare të mbrojtjes – përfshirë profesionistë të rekrutuar nga Rheinmetall, BAE Systems, Raytheon, Lockheed Martin apo Airbus – i ka siguruar gjithashtu grupit çek një rrjet të fuqishëm me lidhje të thella me komunitetin perëndimor të inteligjencës dhe sigurisë.
Ai ka treguar gjithashtu një aftësi të vazhdueshme për të gjetur mbështetës në nivelet më të larta të shtetit, pavarësisht ndryshimeve në drejtimin politik, që nga afrimiteti i Jaroslav Strnad me rrethin e ish-presidentit Milos Zeman e deri te lidhjet e ngushta të djalit të tij, Michal-it, me të djathtën politike çeke.
Marrëdhëniet e tensionuara me ish-ministren e Mbrojtjes, Jana Cernochova, për shembull, u zbutën shpejt, ndërsa porositë nisën të vërshonin. CSG do të bëhej gjithashtu një nga përfituesit kryesorë të nismës së udhëhequr nga Çekia “municione për Ukrainën”, e mbështetur fuqishëm nga ish-kryeministri Petr Fiala dhe këshilltari i tij për sigurinë kombëtare, Tomas Pojar – ish-konsulent i CSG-së – si dhe nga zyrtarë të tjerë të lartë me lidhje me kompani në pronësi të CSG-së.
“Mungesa e informacionit të mjaftueshëm, së bashku me mungesën e transparencës për disa procese në Çeki, siç është nisma për municionet, ngre një sërë pyetjesh mbi ndikimin formal dhe informal të këtyre individëve”, këmbënguli Marek Chromy nga Transparency International Republika Çeke.
“Cernochova e urrente Strnad-in, por me kalimin e kohës kuptoi se duhej të balanconte rrjetin e pushtetit të Andrej Babis-it dhe u bashkua me Strnad-in”, tha një burim anonim nga Ministria e Mbrojtjes për Seznam Zpravy.
Në të vërtetë, Strnad Jr. ka pasur prej vitesh marrëdhënie jashtëzakonisht të këqija me Babis-in, rikthimi i të cilit si kryeministër në fund të vitit të kaluar fillimisht dukej se vinte në pikëpyetje ndikimin e vazhdueshëm të CSG-së në establishmentin e lartë politik të Çekisë. Burime brenda qarqeve përkatëse pretendojnë se marrëdhëniet mes të dyve u tensionuan dy vjet më parë, kur Strnad humbi garën për të blerë kompaninë kimike Synthesia, me bazë në Pardubice, një prodhues i nitrocelulozës, si dhe grupin mediatik Mafra nga konglomerati Agrofert i Babis-it, i cili përfundimisht ua shiti kompanitë miliarderit Karel Prazak.
“Nëse dikush fiton 30 miliardë korona në kurriz të Ukrainës dhe luftës, kjo nuk na pëlqen”, tha Babis pasi fitoi zgjedhjet e përgjithshme në tetor 2025, ndërsa partia e tij në pushtet, ANO, u zotua të heqë dorë nga nisma çeke për municionet, premtoi të rishikojë marrëveshjet e mëparshme të mbrojtjes dhe kërcënoi se do të vendoste një taksë mbi fitimet e jashtëzakonshme të prodhuesve vendas të armëve.
Por kjo duket se ishte më shumë zhurmë fushate sesa politikë konkrete, pasi asnjë prej këtyre kërcënimeve nuk u materializua, ndërsa duket se mbizotëruan pragmatizmi dhe qëndrimet miqësore ndaj biznesit.
“CSG ka marrëdhënie të mira me Ministrinë çeke të Mbrojtjes”, tha Snidl për BIRN; një ministri që tani drejtohet nga një përfaqësues i partisë së ekstremit të djathtë, Liria dhe Demokracia e Drejtpërdrejtë (SPD), kryetari i së cilës, Tomio Okamura – gjithashtu kryetar i dhomës së ulët të parlamentit – shkaktoi zemërim brenda radhëve të partisë së tij për një takim që zhvilloi në korrik me Michal Strnad në godinën e parlamentit.
Brenda dy javësh, Ministria e Mbrojtjes kishte njoftuar tashmë dy kontrata të mëdha për armatime – përfshirë një në bashkëpunim me homologen e saj sllovake për blerjen e kamionëve Tatra – të cilat pritet të përfitojnë drejtpërdrejt kompanitë e lidhura me CSG-në.
“Ne nuk komentojmë spekulimet lidhur me marrëdhëniet personale apo politike”, u përgjigj zëdhënësi i CSG-së, Andrej Cirtek, ndaj pyetjeve të BIRN. “CSG mban marrëdhënie standarde profesionale me qeveritë, përfaqësuesit politikë dhe autoritetet publike në të gjitha vendet ku operon, përfshirë Republikën Çeke.”
Vendimi i qeverisë çeke për të vazhduar dërgimin e municioneve në Ukrainë përfitoi gjithashtu nga një shtysë e vogël prej miqve të CSG-së në SHBA – diçka që, me sa duket, e kapi në befasi edhe Babis-in – ku Strnad ka investuar burime të konsiderueshme politike dhe financiare gjatë viteve të fundit.
“Nëse Michal Strnad dëshiron, ai do të arrijë në Mar-a-Lago përpara Babis-it”, tha për Reporter.cz një burim i njohur me investimet e grupit në SHBA, duke iu referuar klubit dhe resortit të Donald Trump në Florida.
Prova që ngrenë dyshime
Shtrirja e lidhjeve politike të CSG-së ka ngritur pikëpyetje dhe ka ushqyer dyshime në disa qarqe për praktikat e biznesit të grupit.
Në Sllovaki, ku grupi ka zgjeruar aktivitetin që nga viti 2013, disa marrëveshje mes CSG-së dhe Ministrisë së Mbrojtjes së Sllovakisë, të njoftuara në fund të vitit 2025, ishin thjesht marrëveshje kuadër dhe jo porosi konkrete, dhe nga disa u konsideruan si një përpjekje për të fryrë artificialisht perspektivat e grupit përpara daljes së tij në bursë muajin pasues.
Gazetarët investigativë zbuluan gjithashtu lidhje financiare mes ministrit sllovak të Mbrojtjes, Robert Kalinak, dhe kompanive në pronësi të Strnad-it. Sipas Snidl, gazetarit të Dennik N, CSG-ja bëri që herët një bast të suksesshëm për krijimin e lidhjeve të ngushta me partinë qeverisëse Smer të kryeministrit Robert Fico. “Ministri i Mbrojtjes Kalinak është sjellë sikur të ishte një aksioner i fshehtë i CSG-së”, pretendon Snidl.
Dhe vetëm javën e kaluar, Kalinak pranoi se kompania e tij Kallan Consulting kishte kryer punë lobimi për një filial të CSG-së në Emiratet e Bashkuara Arabe, por mohoi çdo konflikt interesi, duke pretenduar se bashkëpunimi dhe pagesat financiare kishin përfunduar kur ai u bë ministër i Mbrojtjes në fund të vitit 2023.
“Ne nuk shohim asnjë bazë për ta lidhur këtë projekt tregtar në Emiratet e Bashkuara Arabe me kontratat e lidhura më pas mes kompanive të CSG-së dhe Ministrisë së Mbrojtjes së Sllovakisë”, kundërshton zëdhënësi i CSG-së, Cirtek.
Snidl nuk është dakord, duke këmbëngulur se “ky është një konflikt interesi i jashtëzakonshëm dhe ende nuk e dimë të gjithë historinë”, ndërsa shton se, megjithëse kjo është deri diku një çështje që po shqyrtohet në Sllovaki, “dhjetë vjet më parë do të kishte qenë një skandal shumë më i madh”.
Gjatë muajve të fundit janë shfaqur edhe polemika të tjera, duke dëmtuar disi narrativën e suksesit të CSG-së.
Vetëm pak ditë përpara nisjes së ofertës publike fillestare (IPO), aksionari i vogël i kompanisë prej një kohe të gjatë, Petr Kratochvil, filloi të ushtronte të drejtën për të shitur pjesën e tij në disa prej segmenteve kryesore të biznesit – një proces që CSG-ja nuk e kishte përmendur në prospektin për investitorët përpara IPO-së, përpara se ta shtonte më pas “në mënyrë të padukshme” në raportin e saj vjetor, me tekst të bardhë mbi sfond të bardhë.
Strnad është përfshirë gjithashtu prej kohësh në një mosmarrëveshje me një aksionare të pakicës në Tatra Trucks, pjesë e CSG-së. Denisa Materova pretendon se drejtimi i prodhuesit historik me bazë në Koprivnice vepron vetëm në favor të aksionarit shumicë, mes shqetësimeve se Strnad po kërkon të marrë kontrollin e plotë të kompanisë.
Nga reputacioni fillestar si një lloj “trashëgimtari i tërhequr” i të atit, “Michal Strnad thuhet se është edhe më grabitqar se babai i tij”, thotë Snidl – një reputacion që burime të njohura me marrëdhëniet e kompanisë e kanë vënë në dukje edhe për BIRN.
“Strnad është bërë një gjithëpërfshirës i tillë, saqë thjesht përpin gjithçka që i del përpara”, vlerësoi së fundmi gazetari i Seznam Zpravy, Janek Kroupa.
Kjo oreks, u thanë BIRN burime në kushte anonimiteti, e ka shtyrë prodhuesin çek të armëve të zbatojë atë që ata i përshkruajnë si praktika biznesi jashtëzakonisht agresive, për të zgjeruar shtrirjen e tij dhe për të konsoliduar dominimin.
Rasti ndoshta më domethënës lidhet me prodhuesin çek të motorëve të avionëve PBS, i cili, pasi refuzoi ofertën e Strnadit për ta blerë tërësisht kompaninë, ka akuzuar më pas ish-punonjësit e tij se i kanë rrjedhur CSG-së informacione të ndjeshme dhe strategjike lidhur me njohuritë e tyre teknike dhe proceset industriale.
“Ne respektojmë të drejtën e çdo kompanie për të mbrojtur pronësinë e saj intelektuale”, thotë zëdhënësi i CSG-së, Cirtek. “Në të njëjtën kohë, kjo çështje duhet parë në kontekstin më të gjerë të një mosmarrëveshjeje konkurruese mes dy kompanive që operojnë në të njëjtin segment teknologjik.”
Megjithatë, në tetor 2025, grupi themeloi një filial të ri, AviaNera, të përqendruar në prodhimin e dronëve dhe mjeteve ajrore pa pilot, i cili do të drejtohej nga ish-CEO i PBS-së, Pavel Cechal.
Duke iu referuar largimit të fundit të “një grushti teknikësh dhe menaxherësh tanë të mëparshëm… në rrethana jo standarde”, drejtori aktual ekzekutiv i PBS-së, Petr Kadner, ka vënë në pikëpyetje aftësinë e CSG-së për të prodhuar në një kohë kaq të shkurtër “teknologji kaq të sofistikuar si motorët e avionëve, pa pasur përvojë të mëparshme”.
Nga ana tjetër, CSG-ja ka hedhur poshtë akuzat për vjedhje të pronësisë intelektuale. “AviaNera zhvillon zgjidhjet e veta teknike dhe ka akses në njohuritë e veta teknike dhe projektet e sistemeve të shtytjes përmes kërkimit dhe zhvillimit, investimeve, partneriteteve dhe blerjeve”, përfshirë blerjen e kompanisë serbe MUST Solutions në vitin 2025, sipas zëdhënësit të CSG-së, Cirtek.
Fishekë bosh
Ndërkohë, shpresat e mëdha të investitorëve për fitimet e ardhshme të CSG-së u zbehën përkohësisht pas publikimit në maj të një raporti tronditës nga firma e investimeve dhe investigimeve Hunterbrook, e cila vuri në pikëpyetje kapacitetet prodhuese të kompanisë çeke të municioneve, duke ushqyer dyshimet nëse shifrat e deklaruara po fryheshin.
Megjithëse CSG këmbëngul se kapaciteti i saj vjetor i prodhimit mund të rritet në 1.1 milionë fishekë deri në fund të vitit 2027, grupi nënvizon se po diversifikohet përtej prodhimit të predhave të artilerisë – një varësi e tepruar që ekspertët e kanë identifikuar prej kohësh si një dobësi për kompaninë, edhe në dritën e një armëpushimi të mundshëm në Ukrainë.
“Nëse konflikti në Ukrainë qetësohet, ky është një problem për CSG-në”, i tha Seznam Zpravy Tomas Cverna, analist në kompaninë e brokerimit XTB.
“Sigurisht, shitjet e municioneve – të cilat aktualisht gjenerojnë rreth 60 për qind të të ardhurave – mund të pësojnë përfundimisht një rënie”, i tha BIRN Krzysztof Debiec, analist në Qendrën për Studime Lindore.
“CSG-ja, e cila përqendrohet në prodhimin ushtarak relativisht të sofistikuar, nëse dëshiron të konsolidojë pozicionin e saj, duhet të investojë në prodhim ushtarak më inovativ dhe duket se drejtuesit e kompanisë janë të vetëdijshëm për këtë”, tha ai.
Nga sistemet tokësore dhe sistemet e hapësirës ajrore te teknologjitë pa pilot, vala e blerjeve që CSG-ja ka ndërmarrë së fundmi në Evropë dhe Amerikën e Veriut, kryesisht, e ka pozicionuar grupin me bazë në Pragë në një sërë segmentesh të industrisë së mbrojtjes.
“Po dëshmojmë një rilindje të sektorit të mbrojtjes”, vlerësoi analisti i J&T Banka, Pavel Ryska. “Një nga veçoritë e kësaj është rigjallërimi i forcave tokësore dhe forcimi i mbrojtjes ajrore, gjë që u shkon për shtat prodhuesve të armëve në Evropën Qendrore si CSG-ja, të cilët janë të përqendruar në këto segmente.”
Pasuria e Michal Strnadit është, si në letër ashtu edhe në perceptimin publik, e lidhur ngushtë me suksesin e CSG-së në zemër të përpjekjeve të Evropës për riarmatim. Por kjo u zbeh nga një tjetër renditje e të pasurve, e publikuar vetëm dy javë pas asaj të Euro.cz dhe e bazuar në një metodologji paksa të ndryshme, e cila e uli me 120 miliardë koruna (rreth një të katërtën) vlerësimin e pasurisë së tij.
Kompani si CSG mbeten në mëshirën e zhvillimeve të shpejta gjeopolitike, të qeverive që sot mund të jenë miqësore, por nesër mund të dëshmojnë të kundërtën, si dhe të vëmendjes së fortë publike mbi mënyrën se si kanë arritur deri këtu.
