Më 22 shtator, kreu i Shërbimit Shtetëror të Inteligjencës së Shqipërisë , Vlora Hyseni, ishte në Baku të Azerbajxhanit, duke marrë pjesë në një konferencë ndërkombëtare të shefave të shërbimeve të inteligjencës. Në Tiranë, Gjykata Speciale kishte urdhëruar arrestin e saj shtëpiak për dy vepra të dyshuara penale: mbështetje të autorit të një krimi dhe zbulim të sekretit hetimor.
Hetimi ndaj Hysenit doli nga një rast më i gjerë korrupsioni që përfshinte Agjencinë Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit (AKSHI), agjencia përgjegjëse për pjesën më të madhe të infrastrukturës publike dixhitale të Shqipërisë.
Prokurorët dyshojnë se ajo përdori informacionin që kishte në dispozicion si shefe e inteligjencës për të ndihmuar një person të kërkuar në atë hetim.
Hyseni u dorëzua te autoritetet shqiptare më vonë atë ditë dhe mbetet në arrest shtëpiak ndërsa hetimi vazhdon. Që atëherë ajo është shkarkuar nga detyra e kreut të shërbimit të inteligjencës.
Rritja e procedurave dhe hetimeve penale
Rasti i Hysenit është i fundit në një seri procedimesh penale që kanë arritur jashtëzakonisht lart në establishmentin politik dhe shtetëror të Shqipërisë.
Një ish-president ka kaluar pothuajse dy vjet në paraburgim, një ish-kryeministër është në gjyq, kryetari i bashkisë së Tiranës ka qenë pas hekurave që nga fillimi i vitit 2025, dy ish-zëvendëskryeministra nën kryeministrin Edi Rama janë përballur gjithashtu me ndjekje penale, dhe kanë nisur hetime ndaj zyrtarëve të lartë në agjenci që kontrollojnë fusha të mëdha të shpenzimeve publike dhe infrastrukturës shtetërore.
Këto janë të gjitha raste të ndara, por të gjitha përfshijnë abuzim të dyshuar të pushtetit publik.
Si arriti Shqipëria deri këtu?
Për vite me radhë, problemi ishte krejtësisht i kundërt: Korrupsioni i nivelit të lartë në Shqipëri shoqërohej gjerësisht me pandëshkueshmërinë .
Kjo është arsyeja pse nxjerrja para gjykatave e figurave të larta politike të akuzuara për shkelje u bë një nga pritjet qendrore të reformës në drejtësi të nisur në vitin 2016 .
“Pritja ishte që institucionet e reja të drejtësisë të përqendroheshin në korrupsionin e nivelit të lartë dhe rastet ‘VIP’”, thotë Afrim Krasniqi, një shkencëtar politik dhe drejtor ekzekutiv i Institutit për Studime Politike në Tiranë. “Kishte individë që qëndronin mbi ligjin dhe pandëshkueshmëria u shpall”, i tha ai DW.
Reforma riformësoi në themel sistemin e drejtësisë në Shqipëri dhe krijoi institucione të reja për të hetuar korrupsionin dhe krimin e organizuar, përfshirë Strukturën Speciale Kundër Korrupsionit, SPAK.
Por ndryshimi nuk ishte i menjëhershëm. Ndërtimi i institucioneve të reja zgjati me vite dhe rastet e vjetra ishin shpesh më të vështira për t'u hetuar.
Për Dorian Matlijën, një avokat dhe drejtor ekzekutiv i organizatës së shoqërisë civile shqiptare Res Publica, numri i zyrtarëve të lartë që tani përballen me procedura penale nuk do të thotë domosdoshmërisht se korrupsioni është më i përhapur sot sesa ishte në të kaluarën.
“Ajo që ka ndryshuar ndjeshëm është reagimi institucional”, tha Matlija për DW. “Sot, SPAK është një strukturë e specializuar me pavarësi më të madhe, kapacitete më të forta dhe mbështetje ndërkombëtare, si dhe gatishmërinë për të ndërmarrë hetime që kanë thyer mitin e paprekshmërisë së zyrtarëve të lartë.”
Ana tjetër e përgjegjësisë
Por nxjerrja e zyrtarëve të lartë para gjykatave është vetëm një masë nëse institucionet po funksionojnë.
Në kohën kur një çështje korrupsioni arrin te prokurorët, abuzimi i dyshuar ka ndodhur tashmë. Për Matlijën, këtu është vendi ku përparimi i Shqipërisë është shumë më pak i qartë.
"Ne po bëhemi më efektivë në ndëshkimin e korrupsionit pasi ai ka ndodhur, por shumë më pak të aftë për ta parandaluar atë", tha ai.
Matlija thekson institucionet dhe mekanizmat që supozohet të veprojnë përpara se një çështje të bëhet penale: kontrollet administrative, auditimet, rregullat e konfliktit të interesit dhe deklarimet e pasurisë. Sipas vlerësimit të tij, këto shpesh kanë rezultuar joefektive.
Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2025 për Shqipërinë arrin në një përfundim të ngjashëm. Ai tha se SPAK ka bërë "përparim të prekshëm drejt një rekordi të fortë në luftën kundër korrupsionit". Në të njëjtën kohë, raporti thotë se korrupsioni mbetet i përhapur dhe se "korniza institucionale për parandalimin e korrupsionit vazhdoi të ketë një ndikim të kufizuar".
Ndikimi tek qytetarët
Problemi është i dukshëm edhe në takimet e qytetarëve me zyrtarët publikë.
Në një anketë të vitit 2023 nga koalicioni kundër korrupsionit dhe qeverisjes së mirë SELDI (Udhëheqja e Evropës Juglindore për Zhvillim dhe Integritet) , 52% e të anketuarve në Shqipëri thanë se kishin përjetuar presion për korrupsion nga zyrtarët publikë, ndërsa 40% raportuan se kishin paguar ryshfet.
Krasniqi e sheh problemin në terma më të gjerë politikë. Shqipëria është qeverisur nga Partia Socialiste e Ramës që nga viti 2013, dhe partia aktualisht mban një shumicë absolute në parlament. Ai argumenton se ky dominim i zgjatur politik ka dobësuar kontrollet dhe balancat që duhet të kufizojnë ekzekutivin.
«Kemi një sistem të deformuar», tha ai. «Kreu i ekzekutivit kontrollon ekzekutivin, parlamentin dhe institucionet».
Ai argumenton se ky përqendrim pushteti është shoqëruar nga rrjete informale ndikimi, me njerëz jashtë institucioneve shtetërore të aftë të formësojnë vendimet politike, legjislacionin dhe përdorimin e aseteve publike.
Rama ka pohuar vazhdimisht se përgjegjësia penale është individuale kur hetimet kanë arritur te zyrtarët e lartë. Duke iu përgjigjur çështjes Hyseni, ai u rikthye në të njëjtin pozicion.
“Kur një zyrtar i lartë ka hapur një llogari me drejtësinë, çështja e ish-shefes së inteligjencës është një çështje individuale midis saj dhe sistemit të drejtësisë”, tha Rama.
Çfarë do të thotë kjo për shpresat e Shqipërisë për anëtarësim në BE?
Në maj, BE-ja konfirmoi se vendi kishte përmbushur standardet e përkohshme për grupin "themele", i cili përfshin sundimin e ligjit, dhe kishte kaluar në një fazë të fokusuar në zbatim dhe rezultate afatgjata.
Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit i Transparency International tregon se Shqipëria po përmirësohet nga 33 pikë në vitin 2012 në 39 në vitin 2025, por ende renditet poshtë të gjitha shteteve anëtare të BE-së.
Për Matlijën, përpjekjet e Shqipërisë për të çuar përpara integrimin në BE ndihmuan në krijimin e kushteve që i lejuan institucioneve të tilla si SPAK të bëheshin më të forta dhe më të pavarura.
"BE-ja nuk kërkon më vetëm miratimin e ligjeve dhe reformave, por edhe rezultate konkrete dhe të qëndrueshme. Kjo krijon presion të vazhdueshëm që institucionet e drejtësisë të jenë vërtet efektive dhe të pavarura nga pushteti politik", tha ai.
Për Krasniqin, këtu qëndron edhe kuptimi i integrimit evropian. Anëtarësimi, argumenton ai, nuk duhet të gjykohet vetëm nga progresi i Shqipërisë përmes procesit formal të pranimit , por nga fakti nëse vetë vendi ndryshon.
"Thelbi duhet të jetë që Shqipëria, shoqëria dhe institucionet shqiptare të ndryshojnë dhe të përmirësohen, në mënyrë që të bëhemi të denjë për integrim", tha ai. Për të, ky ndryshim duhet të ndihet edhe nga qytetarët përmes sigurisë më të madhe shoqërore, prosperitetit dhe pavarësisë, në vend që të jetë thjesht një sërë arritjesh formale.
