Më pak se një muaj para zgjedhjeve të Izraelit, vendimi i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) për të ndaluar partitë arabe ka hapur një debat rreth qëndrimeve të Izraelit ndaj parimeve demokratike.
Nëse ndalimi mbetet në fuqi më 27 tetor, qytetarët arabë të Izraelit, të cilët përbëjnë rreth një të pestën e popullsisë së vendit, do të jenë pa përfaqësuesit e tyre më të mundshëm politikë në Knesset. Por vendimi nuk është ende përfundimtar. Gjykata Supreme mund ta anulojë atë që këtë javë.
Cilat parti arabe janë aktualisht të ndaluara?
Partia më e famshme që është e ndaluar të kandidojë është , e njohur edhe si Lista e Bashkuar Arabe. Kjo parti aktualisht mban pesë nga një total prej 120 vendesh në Knesset dhe përfaqëson pikëpamjet politike konservatore dhe islamiste.
Në fillim të vitit, Ra’am njoftoi se do të lejonte edhe kandidatët hebrenj të kandidonin për poste. Midis tyre është ish-oficeri i lartë i policisë dhe Zëvendësministri i Sigurisë Kombëtare Yoav Segalovitz, i cili do të kandidonte nëse partisë i lejohet të kandidojë në zgjedhje.
Ndalimi vlen edhe për Listën e Përbashkët, një koalicion i tre partive: Hadash, një organizatë e majtë ekstreme që ka mbështetjen e disa hebrenjve dhe arabëve, Ta’al, një parti laike arabe nacionaliste, dhe Balad, një parti nacionaliste palestineze.
Së bashku, të tre partitë kanë pesë vende në Knesset. Hadash ka tre anëtarë, Ta’al ka dy vende, dhe Balad aktualisht nuk ka asnjë. Edhe pse nuk bien dakord për të gjitha çështjet, ato po qëndrojnë së bashku në mënyrë që të mos shpërndajnë votat dhe të rrisin shanset e tyre për të fituar vende. Pragu zgjedhor është 3.25%. Sipas sondazheve të fundit, këto tre parti mund të marrin deri në shtatë mandate.
KQZ-ja gjithashtu ndaloi dy politikanë të kandidojnë. Ata janë kryetari i Balad, Sami Abu Shehadeh, një ish-anëtar i Knessetit, dhe Ofer Cassif, një anëtar hebre dhe anëtar aktual i Knessetit, i cili planifikonte të kandidonte me biletën e Listës së Përbashkët.
KQZ-ja përbëhet nga përfaqësues të Parlamentit në largim, prandaj Likud përfaqësohet fuqishëm në KQZ. Sipas mediave, komisioni votoi 18 me 5 për të ndaluar kandidaturën e këtyre partive.
Një ditë më vonë, ai hodhi poshtë kërkesën për të ndaluar partinë Otzma Yehudit të Ministrit të Sigurisë Kombëtare Itamar Ben-Gvir.
Ben-Gvir kohët e fundit u kritikua nga Gjermania dhe një numër vendesh të tjera pasi tha se “në Gazë duhet të ketë vrasje të planifikuara” pavarësisht nëse individët përbëjnë një kërcënim të menjëhershëm apo jo.
Edhe pse KQZ kryesohet nga një përfaqësues i Gjykatës Supreme, vendimi përfundimtar për ndalimin do të merret nga Gjykata Supreme pasi organizata e të drejtave të njeriut Adalah konfirmoi se do të paraqesë një ankesë në emër të partive të ndaluara.
Pse janë të ndaluara këto parti?
Partitë e krahut të djathtë, përfshirë Likudin dhe Otzma Yehudit, kanë nisur kërkesa për të ndaluar partitë dhe kandidatët e lartpërmendur.
Një dispozitë kushetuese parashikon ndalimin e kandidimit për kandidatët që mbështesin “mohimin e ekzistencës së shtetit të Izraelit si shtet hebre dhe demokratik”, “nxisin racizmin” ose mbështesin “luftën e armatosur të një shteti armik ose organizate terroriste kundër shtetit të Izraelit”.
Mbështetësit e ndalimeve pretenduan se disa nga udhëheqësit e këtyre partive bënë deklarata ose u sollën në një mënyrë që tejkaloi kufijtë ligjorë. Në rastin e Partisë Ra’am, u vunë në dukje lidhjet e dyshuara midis organizatave të lidhura me këtë parti dhe organeve të lidhura me Hamasin, si dhe deklaratat e Mansour Abbas, të cilat pretendohet se pasqyrojnë mesazhe kontradiktore për audiencat hebraishtfolëse dhe arabe.
Pretendimet kundër Sami Abu Shehadeh dhe Ofer Cassif u bazuan gjithashtu në deklarata dhe shkrime të mëparshme që kundërshtarët pretenduan se mbështesnin pikëpamje që vinin në dyshim mbijetesën e Izraelit si shtet hebre.
Reagimet ndaj ndalimit të partive arabe
Ra’am dhe Lista e Përbashkët i hedhin poshtë kategorikisht këto akuza. Ra’am pretendon se ata që aplikuan kundër saj nuk kanë paraqitur prova të qarta dhe bindëse siç kërkohet nga ligji izraelit. Partia përmend dënimin e sulmit të 7 tetorit nga Mansour Abbas, si dhe mbrojtjen e tij për pengjet izraelite, si provë se ai nuk mbështet terrorizmin.
Adalah, organizata që do të përfaqësojë partitë e ndaluara në gjykatë, kumtoi: “KQZ-ja kreu një proces politik të paligjshëm që synonte persekutimin e ideve që shumica nuk i pranon dhe përfundoi duke skualifikuar të gjithë përfaqësimin politik palestinez në Knesetin izraelit.”
Një vlerësim i ngjashëm u bë nga Ofer Cassif në rrjetin social X, duke e quajtur vendimin “një tjetër gozhdë në arkivolin e mbetjeve të demokracisë” në Izrael.
A ka ndodhur kjo më parë?
Jo në këtë shkallë. Edhe pse autoritetet zgjedhore izraelite janë përpjekur të skualifikojnë partitë dhe kandidatët arabë më parë, përjashtimi i njëkohshëm i të gjitha listave kryesore zgjedhore të udhëhequra nga arabët do të ishte i pashembullt.
Në veçanti, partia Balad u përball më parë me ndalime për kandidim, të cilat më vonë u anuluan nga Gjykata Supreme.
Kjo ndodhi në vitet 2022, 2019, 2009 dhe 2003, shpesh me vendim unanim të gjyqtarëve.
Cassif u ndalua gjithashtu të kandidonte në vitin 2019, por më pas ndalimi u rrëzua edhe nga Gjykata Supreme.
Që kur një ndryshim ligjor në vitin 1985 bëri të mundur kundërshtimin e kandidaturave para Komisionit Zgjedhor, Gjykata Supreme ka mbështetur vetëm një ndalim, atë të partisë ultranacionaliste hebraike Kach në vitin 1988.
Cilat janë reagimet ndaj ndalimit?
Shumë mbështetës të ndalimeve argumentojnë se sulmi i 7 tetorit dhe lufta pasuese në Gaza kanë ndryshuar kontekstin politik.
Ata theksojnë se deklaratat ose aktivitetet që mund të jenë toleruar më parë tani duhet të shihen më seriozisht, pas sulmit të udhëhequr nga Hamasi dhe gjatë konfliktit aktual rajonal.
Përpara vendimit të KQZ-së, Likudi i Netanyahut mbështeti hapur ndalimin.
“Nuk ka vend në Knesset për ata që dëmtojnë ushtarët e Izraelit dhe nuk janë në gjendje të thonë se Hamasi dhe Hezbollahu janë organizata terroriste”, thuhej në deklaratën e partisë.
Ben-Gvir ishte edhe më i drejtpërdrejtë. “Është koha për të zbatuar ligjin dhe për të skualifikuar organizatën terroriste të quajtur Ra’am”, tha ai.
Qendra izraelite është e ndarë…
Disa politikanë të qendrës mbështetën skualifikimin e disa kandidatëve, veçanërisht Sami Abu Shehadeh, ndërsa shprehën pakënaqësi me përjashtimin e të gjitha listave të partive që përfaqësojnë një pakicë të konsiderueshme të qytetarëve izraelitë (izraelitët palestinezë përbëjnë rreth një të pestën e elektoratit të vendit, red.).
Është thelbësore të theksohet se establishmenti ligjor izraelit nuk i ka mbështetur këto skualifikime deri më tani. Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm Gali Baharav-Miara thuhet se arriti në përfundimin se provat kundër partive Ra’am dhe Joint List nuk përmbushnin kriteret e rrepta ligjore për përjashtim, megjithëse mbështeti përjashtimin e kryetarit të partisë Balad, Sami Abu Shehadeh.
Mediat kritike
Pjesa më e madhe e reagimit të medias ishte shumë kritike. The Jerusalem Post komentoi: “Për dekada të tëra, Izraeli e ka paraqitur veten me krenari si e vetmja demokraci në Lindjen e Mesme. Përpjekja për të përjashtuar përfaqësuesit politikë të qytetarëve arabë, të cilët përbëjnë rreth një të pestën e shoqërisë izraelite, është e rrezikshme dhe në thelb jodemokratike.”
The Times of Israel, e cila kritikoi veprimin e KQZ-së, bëri një vlerësim të ngjashëm. Kjo gazetë deklaron se “është një bast i sigurt që më 27 tetor, votuesit do të kenë mundësinë të votojnë për Listën e Përbashkët dhe Ra’am”. /DW
