Protestat në Francë po përhapen nga gjimnazet drejt universiteteve, ndërsa nxënësit dhe studentët kundërshtojnë mungesën e mësuesve, kushtet e dobëta në shkolla dhe shkurtimet në arsimin e lartë. Mobilizimi, i nisur nga periferitë e Parisit, është zgjeruar brenda pak ditësh në qindra shkolla dhe rreth 30 universitete.
Shkëndija e valës së re të protestave u ndez më 21 shtator në një gjimnaz në Créteil, ku nxënësit protestuan për vendet vakante të mësuesve. Ata denoncojnë jo vetëm mungesën e personelit, por edhe klasa me deri në 35 nxënës, orë mësimore që anulohen kur nuk gjendet një zëvendësues, probleme me godinat dhe pajisje që nuk funksionojnë.
Në periferitë e Parisit, nxënësit shprehen gjithashtu se ndihen në një pozicion më të pafavorshëm krahasuar me bashkëmoshatarët e tyre në qendër të kryeqytetit. Për ta, mungesa e stafit është pjesë e një problemi më të gjerë që lidhet me mënyrën se si financohet dhe organizohet arsimi publik.
Në vitin 2024, buxheti i Arsimit Kombëtar u shkurtua me 683 milionë euro. Ndërsa në buxhetin e vitit 2026 u parashikua një rritje prej rreth 200 milionë eurosh, u hoqën 4.018 vende të përhershme pune për mësues.
Në të njëjtën kohë, rreth 7.900 vendet e paraqitura si vende të reja pune lidhen kryesisht me mësues që ndjekin programe trajnimi dhe jo me një numër të barabartë mësuesish të përhershëm që mund të mbulojnë menjëherë mungesat në shkolla.
Për këtë arsye, njoftimet për rritje të fondeve në total nuk kanë mjaftuar për të qetësuar kërkesat e nxënësve. Qeveria ka njoftuar një rritje të buxhetit për Arsimin me të paktën 800 milionë euro në vitin 2027, por shuma përfundimtare dhe mënyra e shpërndarjes së saj do të përcaktohen gjatë procesit të diskutimit të buxhetit.
Protestat e sotme kanë edhe një precedent të afërt. Në vitin 2024, në Seine-Saint-Denis, mësues, prindër dhe nxënës u mobilizuan për javë të tëra kundër mungesës së mësuesve, kushteve të dobëta të ambienteve shkollore dhe pabarazive mes institucioneve arsimore.
Në atë kohë, protestuesit kërkuan një plan të jashtëzakonshëm prej 358 milionë eurosh për forcimin e sistemit arsimor, si dhe mijëra vende të reja pune për personelin.
Pakënaqësia u shtri më tej në vitin 2025, kur vëmendja u zhvendos edhe te universitetet. Buxheti për arsimin e lartë dhe kërkimin shkencor u ul me 1 miliard euro krahasuar me vitin 2024, duke shkaktuar protesta në dhjetëra universitete.
Tashmë, sipas raportimeve të “Le Parisien”, rreth 30 universitete i janë bashkuar mobilizimit të ri përmes bllokimeve. Kështu, pakënaqësia e studentëve po bashkohet me atë të nxënësve, në një valë protestash që prek nivele të ndryshme të sistemit arsimor.
Borxhi i lartë dhe presioni mbi financat publike
Kriza në arsim po zhvillohet në një periudhë kur Franca po përballet me një presion të madh mbi financat publike. Borxhi publik i vendit ka arritur në rreth 3.6 trilionë euro, ose afërsisht 119 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Vetëm shpenzimet për interesat e borxhit pritet të rriten nga rreth 79 miliardë euro në vitin 2026 në 91 miliardë euro në vitin 2027. Ndërkohë, deficiti buxhetor, në vend që të ulet, vlerësohet të arrijë në 5.4 për qind të PBB-së këtë vit.
Qeveria synon ta ulë deficitin në 5 për qind në vitin 2027, një objektiv që kërkon masa të reja kursimi dhe vendime të vështira për shpenzimet publike.
Buxheti i paraqitur nga qeveria tregon kufizimet me të cilat përballet Franca. Objektivi fillestar për kursimin e 54 miliardë eurove nuk përfaqëson tërësisht shkurtime të reja. Sipas “Le Monde”, plani për vitin 2027 parashikon një përpjekje të re fiskale prej 43 miliardë eurosh, ndërsa pjesa tjetër lidhet me masa që ishin vendosur më herët.
Qeveria ndodhet kështu përballë një dileme të vështirë: të ulë deficitin dhe të ruajë besimin e tregjeve financiare, pa nxitur një tjetër valë protestash sociale.
Debati për arsimin e tregon qartë këtë vështirësi. Një buxhet mund të rritet në terma monetarë, ndërsa në terren nxënësit vazhdojnë të përballen me orë të humbura, mungesë mësuesish dhe probleme infrastrukturore.
Ndërsa Franca i afrohet zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027, çështja e financave publike pritet të mbetet një nga sfidat kryesore për qeverinë e ardhshme. Pas përfundimit të mandatit të Emmanuel Macron, presidenti i ardhshëm do të përballet me një borxh të lartë, deficit të konsiderueshëm dhe një Parlament pa një shumicë të qëndrueshme.
Katër ekonomistë që kanë analizuar ecurinë e financave publike kanë vlerësuar se, për të frenuar rritjen e borxhit gjatë pesë viteve të ardhshme, do të nevojiteshin masa me një vlerë totale prej rreth 125 miliardë eurosh. Ky është një vlerësim ekonomik dhe jo një vendim i marrë nga qeveria, por ai ilustron përmasën e sfidës financiare me të cilën mund të përballet Franca në vitet e ardhshme.
Në mes të këtij debati për borxhin, deficitin dhe shkurtimet, kërkesa e nxënësve dhe studentëve mbetet konkrete: të ketë mësues në klasa, ambiente funksionale dhe burime të mjaftueshme që sistemi arsimor publik të mund të ofrojë mësim normal.