Protesta kundër qeverisë/ Qytetarët sërish në shesh: Përgjegjësia nuk mbaron me një fjalim të Ramës. Përplasen me policinë gjatë marshimit
Protesta e 124-t kundër Edi Ramës, qytetarët: Përgjegjësia nuk mbaron me një fjalim 1 Tetor, 19:29 ...
Protesta e 124-t kundër Edi Ramës, qytetarët: Përgjegjësia nuk mbaron me një fjalim 1 Tetor, 19:29 ...
Von der Leyen kërkon zgjedhjen e presidentit: Stabiliteti institucional është themeli i gjithçkaje 1 Tetor, 16:0...
Skandali i SHISH/ Përfundon Konferenca e Kryetarëve, rrëzohet kërkesa e opozitës për mocion me debat 1 Tetor, 11...
"Shqipëria kërkon revolucion"/ Mbyllet protesta e 123-të kundër qeverisë, qytetarët në kor: Arrestoni Ram&eum...
Ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale: po i afrohemi Europës, apo po largohemi?
Ka ligje që mbrojnë qytetarin nga pushteti dhe ligje që i japin pushtetit më shumë mjete për ta mbrojtur qytetarin. Dallimi nuk gjendet në titullin e projektligjit, as në fjalët “garanci”, “siguri” apo “mbrojtje”. Gjendet te kufiri që ligji i vendos pushtetit. Pikërisht këtu duhet lexuar paketa e ndryshimeve në Kodin e Procedurës Penale: jo vetëm te ajo që synon të mbrojë, por edhe te ajo që mund të ndalojë. Pyetja është e thjeshtë dhe, njëkohësisht, e rëndë: a po e afrojmë drejtësinë shqiptare me Europën, apo po ndërtojmë një sistem ku, në emër të mbrojtjes së drejtësisë, publikut i kërkohet gjithnjë e më shumë heshtje?
Sekreti hetimor duhet mbrojtur. Prezumimi i pafajësisë duhet mbrojtur. Privatësia, viktimat, të miturit dhe integriteti i hetimit duhet mbrojtur. Këto janë standarde europiane. Por Europa kërkon edhe diçka tjetër: proporcionalitetin. Dhe pikërisht aty fillojnë pikëpyetjet.
Neni 103 është pika më e ndjeshme. Projektligji nuk ndalet te ndalimi i publikimit të materialeve që janë ende nën sekret hetimor. Ai i shtrin kufizimet edhe pasi sekreti ka përfunduar dhe parashikon që media apo gazetari që disponon materiale të procedimit t’i drejtohet gjykatës për autorizim përpara publikimit. Këtu kemi një ndryshim thelbësor: nga mbrojtja e sekretit të hetimit kalojmë te kontrolli paraprak mbi publikimin. Standardi europian nuk thotë se media mund të publikojë gjithçka, por as se çdo informacion duhet të kalojë paraprakisht përmes një lejeje gjyqësore. Neni 10 i KEDNJ-së kërkon që kufizimet ndaj lirisë së shprehjes të jenë të ligjshme, të domosdoshme dhe proporcionale. Këshilli i Europës njeh të drejtën e publikut për të marrë informacion mbi veprimtarinë e policisë dhe gjykatave dhe kërkon balancimin e saj me prezumimin e pafajësisë, privatësinë dhe interesat e drejtësisë.
Problemi, pra, nuk është nëse duhet të ketë kufizime. Problemi është sa larg shkon kufizimi. Një dokument që përmban të dhëna intime nuk është i njëjtë me një dokument që mund të zbulojë një abuzim institucional. Një informacion që mund të dëmtojë një hetim sot mund të mos ketë më asnjë efekt mbi drejtësinë nesër. Për këtë arsye, anonimizimi, redaktimi dhe vlerësimi konkret i interesit publik janë mjete më të nuancuara se një ndalim i përgjithshëm.
Dhe pastaj vjen pyetja: pse dhjetë vjet? Projektligji parashikon ndalimin e publikimit të akteve të seancave me dyer të mbyllura deri në afatet e arkivimit dhe, në çdo rast, për të paktën dhjetë vjet pas vendimit përfundimtar. Dhjetë vjet janë një kohë e gjatë në jetën e një shoqërie. Një çështje që sot konsiderohet private mund të bëhet nesër dokument me rëndësi historike, institucionale apo publike. Përse duhet të ketë një perde automatike dhjetëvjeçare dhe jo mbrojtje të të dhënave sensitive, anonimizim dhe vlerësim të interesit publik?
Neni 279 e zgjat heshtjen edhe pas përfundimit të sekretit. Projektligji parashikon vazhdimin e detyrimit të mospublikimit edhe pasi sekreti hetimor ka përfunduar dhe, në një nga ndryshimet, kërkon edhe pëlqimin e të pandehurit. Këtu lind pyetja më e thjeshtë: nëse ka përfunduar arsyeja që justifikonte sekretin, cila është arsyeja e re që justifikon vazhdimin e heshtjes? Prezumimi i pafajësisë duhet mbrojtur, por nuk është e njëjta gjë me fshehtësinë absolute të ekzistencës së një hetimi. Direktiva e BE-së 2016/343 kërkon që autoritetet publike të mos i paraqesin të dyshuarit ose të pandehurit si fajtorë përpara se fajësia të provohet; kjo nuk do të thotë se çdo informacion mbi ekzistencën e një procedure penale duhet të zhduket nga hapësira publike. Të mos e shpallësh dikë fajtor nuk do të thotë domosdoshmërisht të fshehësh faktin se po hetohet.
Ky dallim bëhet edhe më i rëndësishëm te neni 308/a, ku organet proceduese duhet të shmangin publikimin jo vetëm të të dhënave të hetimit, por edhe të faktit se një person është nën hetim deri në përfundimin e hetimeve. Qëllimi është i kuptueshëm: një hetim nuk duhet të shndërrohet në dënim publik. Por çfarë ndodh kur kemi të bëjmë me një çështje me interes të lartë publik, që prek administrimin e shtetit, korrupsionin apo përdorimin e pushtetit? A duhet publiku të presë gjithmonë deri në fund, edhe kur informacioni është i verifikueshëm dhe ka rëndësi të drejtpërdrejtë për jetën publike? Drejtësia nuk duhet të bëhet spektakël. Por as të kthehet në dhomë pa dritare.
Neni 222 dhe përgjimet hapin një tjetër front. Projektligji parashikon periudha 15-ditore, një kohëzgjatje të përgjithshme deri në 45 ditë dhe, për kategori të caktuara veprash, periudha deri në tre muaj, me mundësi zgjatjesh të tjera kur justifikohet domosdoshmëria. Përgjimi është një mjet i rëndësishëm në luftën kundër krimit. Por telefoni modern nuk është më vetëm telefon; është arkiv i jetës private: familja, puna, marrëdhëniet, financat, miqtë, informacionet personale. Për këtë arsye, neni 8 i KEDNJ-së kërkon që ndërhyrja të jetë e ligjshme, e nevojshme dhe proporcionale. Sa më gjatë dëgjon shteti, aq më e fortë duhet të jetë arsyeja pse dëgjon. Afati nuk mund të zëvendësojë arsyetimin dhe kontrolli gjyqësor nuk duhet të kthehet në formalitet.
Edhe neni 75/a, me ndryshimet në kompetencat për disa çështje që lidhen me gjyqtarë të GJKKO-së dhe prokurorë të SPAK-ut, kërkon vëmendje. Vetë ndryshimi i juridiksionit nuk përbën automatikisht shkelje të KEDNJ-së. Por neni 6 kërkon një gjykatë të pavarur, të paanshme dhe të krijuar me ligj. Prandaj një ndryshim i tillë duhet të shpjegojë jo vetëm ku do të gjykohet çështja, por pse mënyra e re garanton më mirë pavarësinë, paanshmërinë dhe besimin e publikut.
Nga ana tjetër, ka dispozita që shkojnë në drejtimin europian dhe nuk duhet të kundërshtohen artificialisht. Mbrojtja e prezumimit të pafajësisë, përjashtimi i provave të marra përmes torturës ose trajtimit çnjerëzor dhe kërkesa për autorizim gjyqësor në ndërhyrjet serioze në të dhënat private janë garanci që forcojnë shtetin e së drejtës. Problemi lind kur një garanci zgjerohet përtej qëllimit të saj dhe kthehet në instrument kontrolli.
Europa nuk është një listë nenesh. Është një kulturë kufijsh. Kufij për prokurorin, gjykatësin, policinë, median dhe vetë shtetin. Sekreti hetimor nuk mund të bëhet mbulesë për çdo informacion. Transparenca nuk mund të bëhet justifikim për shkeljen e privatësisë. Përgjimi nuk mund të bëhet rutinë. Dhe prezumimi i pafajësisë nuk mund të shndërrohet në sinonim të heshtjes.
Në fund, pyetja “I afrohemi apo i largohemi Europës?” nuk zgjidhet nga numri i neneve që ndryshohen, as nga numri i herëve që ligji përdor fjalën “garanci”. Ajo zgjidhet nga një pyetje shumë më e thjeshtë: a i jep ky ligj shtetit vetëm aq pushtet sa është i domosdoshëm për të mbrojtur drejtësinë, apo i jep edhe më shumë pushtet për të kontrolluar informacionin?
Nëse rruga jonë është Europa, standardi duhet të jetë i qartë: sekret, por jo sekret absolut; mbrojtje e të pandehurit, por jo heshtje absolute; privatësi, por jo mbyllje e interesit publik; përgjim kur është i domosdoshëm, por jo mbikëqyrje pa kufij; dhe mbi të gjitha, proporcionalitet.
Sepse demokracia nuk humbet vetëm kur një njeri dënohet padrejtësisht. Ajo fillon të humbasë edhe atëherë kur shoqërisë i thuhet se ka shumë gjëra që nuk ka më të drejtë t’i dijë. Dhe kur drejtësise dhe mediave i kërkojme më shumë heshtje, pyetja nuk është më vetëm se çfarë po mbrojmë. Pyetja është: nga kush po e mbrojmë të vërtetën?
Meri Lika Fillimisht po e sqaroj lexuesin për opinionin që jep një auditues kur auditon pasqyrat financiare të një shoqërie. ...
Enton Abilekaj Që nga kanabizimi i organizuar prej qeverisë në vitin 2016, dhjetra skandale të mëdha kanë ndodhur, qindr...
Auron Janku Çfarë ndodh me një vend kur ata që fituan luftën nuk dinë të largohen nga pushteti?Lufta ka një fund....
Edi Rama Ekziston një paradoks politik që Europa vazhdon ta vëzhgojë me njëfarë tolerance. Shqipëria është qev...
Irena Beqiraj Kostot e jetesës edhe lajmi se ekonomia po ecën mirë. Qeveria vazhdon të na sigurojnë se ekonomia po ecën mjaf...
Zgjedhjet parlamentare të Rusisë ofrojnë një mundësi të shkëlqyer për një raund të ri në luftën e ...
Deputeti Braçe e ka cilësuar situatën ditën e fillimit të punimeve të Kuvendit si një shfaqje të “fashizmit&rd...
Meri Lika Ka një moment në jetën e çdo vendi kur ajo që dyshohet dhe flitet ndër popull, kthehet papritur në dokument....
Në shumë pjesë të Evropës Jugore, turizmi cilësohet si një “industri e rëndë” moderne, një motor...
Enver Robelli Të “rebeluarit” e LDK-së vetëm duhet t’u tregojnë qytetarëve se për çka po “rebe...
