SHBA kërkon armëpushim energjitik mes Rusisë dhe Ukrainës, Trump: Putin nuk i qëndron marrëveshjeve

Presidenti amerikan Donald Trump ka propozuar ndalimin e sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike të Rusisë dhe Ukrainës përpara dimrit, por ka shprehur dyshime nëse Vladimir Putin do ta pranojë marrëveshjen.

Sipas raportimeve nga mediat e huaja, Ukraina ka sinjalizuar gatishmëri për një armëpushim të tillë, ndërsa Rusia e ka cilësuar idenë si të mirë, pa dhënë ende një angazhim të qartë. Ndërkohë, Trump vijon të deklarojë se mbetet optimist për një marrëveshje që do t’i japë fund luftës.

Çfarë po përpiqen të arrijnë SHBA-të?

Si Ukraina ashtu edhe Rusia kanë synuar vazhdimisht infrastrukturën energjetike të njëra-tjetrës gjatë gjithë luftës. Ukraina ka goditur objektet energjetike ruse dhe infrastrukturën e lidhur me eksportet e energjisë, duke kërkuar të ndërpresë një burim të madh financimi për përpjekjet ruse të luftës.

Rusia, nga ana tjetër, ka sulmuar termocentralet dhe nënstacionet ukrainase, duke kërkuar të lërë popullsinë civile pa energji elektrike dhe ngrohje. Për Kievin, një ndërprerje e ndërsjellë e sulmeve mund të mbrojë sistemin e saj energjetik përballë dimrit që po vjen. Për Uashingtonin, propozimi është gjithashtu i lidhur me një përpjekje më të gjerë për të bërë përparim në negociatat e paqes përpara zgjedhjeve të mesit të mandatit.

Rrethi i ngushtë i Trump vazhdon t’i tregojë atij ndikimin e sulmeve ukrainase në çmimet e energjisë, duke argumentuar se kufizimi i sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike ruse është i rëndësishëm për tregun e energjisë. Si rezultat, të dërguarit e Trump po përpiqen të ndërmjetësojnë një marrëveshje sipas së cilës të dyja palët do të ndalonin sulmet ndaj objekteve energjetike, sipas njerëzve të njohur me diskutimet.

Uashingtoni duket se po kërkon një marrëveshje të kufizuar që mund të demonstrojë përparim pa kërkuar më parë që të zgjidhen të gjitha dallimet në bisedimet e paqes. Iniciativa e energjisë, së bashku me mundësinë e rihapjes së korridorit të grurit në Detin e Zi, pritet të diskutohen në një takim trepalësh midis Ukrainës, Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara, i cili mund të zhvillohet që javën e ardhshme në Emiratet e Bashkuara Arabe.

“Ne jemi i vetmi vend në botë që mund të luajë këtë rol ndërmjetësues”, tha një zyrtar amerikan, duke iu referuar bisedimeve trepalëshe.

Zyrtarët ukrainas dhe amerikanë ia kanë përcjellë tashmë Rusisë planin e tyre për hapat e ardhshëm, sipas njerëzve të njohur me çështjen, duke shtuar se topi është në fushën e Rusisë. Kjo përpjekje vazhdoi përmes Kirill Dmitriev, të dërguarit të Putinit, i cili vizitoi Shtetet e Bashkuara javën e kaluar dhe zhvilloi bisedime me Witkoff dhe Kushner. Propozimet për një armëpushim energjetik u diskutuan në takim, sipas një zyrtari amerikan të njohur me bisedimet.

Shtetet e Bashkuara dhe Ukraina tani presin që Dmitriev të informojë zyrtarët e lartë rusë dhe të përcjellë qëndrimin e saktë të Moskës mbi mundësinë e mbajtjes së bisedimeve trepalëshe. Kievi e ka bërë të qartë se nuk do t’i ndalë në mënyrë të njëanshme sulmet ndaj infrastrukturës energjetike ruse, thanë zyrtarët ukrainas. Çdo marrëveshje do të duhet të jetë reciproke, me Rusinë që gjithashtu do të ndalojë sulmet ndaj objekteve energjetike të Ukrainës.

Avantazhet dhe disavantazhet për Kievin

Nëse arrihet një marrëveshje, Ukraina do të sigurojë mbrojtje për sistemin e saj energjetik, por në të njëjtën kohë do të heqë dorë nga një mjet që i ka lejuar asaj të kufizojë eksportet ruse të energjisë.

“Ka avantazhe dhe disavantazhe. Avantazhi i dukshëm për ne është mbrojtja e sistemit tonë energjetik dhe shpëtimi i jetëve njerëzore. Por nga ana tjetër, sulmet me rreze të gjatë veprimi që po kryejmë janë shumë të dhimbshme për Rusinë dhe makinën e saj të luftës. Pra, ka edhe disa disavantazhe… Megjithatë, unë anoj drejt një armëpushimi të tillë”, tha kreu i komitetit të punëve të jashtme të parlamentit ukrainas.

Si mund të funksionojë një armëpushim i ri

Një zgjidhje e mundshme do të ishte ngushtimi i marrëveshjes mjaftueshëm sa për ta bërë më të lehtë monitorimin e pajtueshmërisë. Dara Massicot, një bashkëpunëtore e lartë në Programin e Rusisë dhe Euroazisë në Carnegie Endowment për Paqen Ndërkombëtare, tha se një armëpushim i kufizuar në sektorin e energjisë mund të jetë më i lehtë për t’u rënë dakord, por paralajmëroi se të dyja palët thjesht mund t’i zhvendosin sulmet e tyre në objektiva të tjerë.

“Një ndërprerje e plotë e sulmeve ajrore do ta bënte shumë më të lehtë monitorimin e pajtueshmërisë”, tha ajo.

Një qasje e mundshme, tha ajo, do të ishte ndalimi i sulmeve thellë pas vijës së frontit, siç janë sulmet më shumë se 200 kilometra nga vija e kontaktit. Massicot përmendi gjithashtu ligjin e sanksioneve të nënshkruar së fundmi si një levë.

“Nëse rusët i përmbahen një marrëveshjeje, atëherë, për shembull, nuk mund të vendosen sanksione shtesë sipas marrëveshjes. Nëse ata nuk i përmbahen marrëveshjes, atëherë ky ligj i veçantë i sanksioneve e bën të lehtë ushtrimin e presionit shtesë.”, tha ai.

Ukraina ka përjetuar përsëri të njëjtën situatë. Kievi e ka kaluar përsëri këtë situatë kohët e fundit. Në fillim të vitit 2025, Rusia dhe Ukraina ranë dakord për një armëpushim të kufizuar, të ndërmjetësuar nga SHBA-të, në infrastrukturën energjetike. Marrëveshja supozohej të zgjaste 30 ditë, por u prish shpejt pasi të dyja palët akuzuan njëra-tjetrën për shkelje.

Marrëveshja doli nga bisedimet e ndara të SHBA-së me Moskën dhe Kievin në mars 2025 dhe bëri thirrje për ndalimin e sulmeve ndaj termocentraleve, nënstacioneve, tubacioneve, rafinerive dhe infrastrukturës tjetër energjetike. Marrëveshja ishte e brishtë që nga fillimi. Rusia argumentoi se armëpushimi ishte i kushtëzuar dhe mund të anulohej nëse njëra palë e shkelte atë. Ukraina, nga ana e saj, akuzoi Moskën për manipulim të kushteve.

Deri në mesin e prillit, Ukraina pretendoi se Rusia kishte sulmuar infrastrukturën e saj energjetike më shumë se 30 herë që kur u arrit marrëveshja. Kjo përvojë tani po peshon në diskutimet rreth çdo marrëveshjeje të re. Oksana Kuzan, bashkëthemeluese dhe drejtuese e departamentit analitik të Qendrës Ukrainase për Siguri dhe Bashkëpunim, tha se një armëpushim i ri energjetik do të kërkonte monitorim të vazhdueshëm 24-orësh dhe mekanizma të qartë për të konfirmuar çdo shkelje.

“Vendet evropiane dhe Shtetet e Bashkuara mund të ndihmojnë në monitorimin e pajtueshmërisë me marrëveshjen. Mund të pritet që Shtetet e Bashkuara të sigurojnë monitorim satelitor të situatës, ndërsa partnerë të tjerë të ngushtë ndërkombëtarë janë informuar gjithashtu dhe kanë paraqitur propozimet e tyre mbi zbatimin e kësaj marrëveshjeje”, tha Kuzan.

Edhe me mekanizma të tillë në vend, zyrtarët ukrainas mbeten skeptikë nëse Rusia do t’i përmbahet një marrëveshjeje të re. Merezhko madje përmendi historinë e regjistruar të Putinit për shkeljen e marrëveshjeve.

“Ekziston 100% siguri, bazuar në përvojë, se Putini nuk i përmbahet kurrë marrëveshjeve. Në çdo moment, nëse i përshtatet, ai mund t’i shkelë ato lehtësisht”, tha Merezhko.