Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos, vlerëson se procesi i anëtarësimit të vendeve kandidate po hyn në një fazë të re, me Shqipërinë dhe Malin e Zi që aktualisht udhëheqin grupin e vendeve më të avancuara në rrugën drejt Bashkimit Evropian.
Në një intervistë për gazetën italiane “Corriere della Sera”, në prag të prezantimit të propozimit për rishikimin e politikës së zgjerimit më 6 tetor në Strasburg, Kos foli për ecurinë e vendeve kandidate dhe ritmet e ndryshme të procesit të integrimit.
Duke përshkruar situatën aktuale, ajo tha se në krye të procesit ndodhen Mali i Zi dhe Shqipëria, të ndjekura nga Moldavia dhe Ukraina. Sipas saj, në një fazë tjetër janë Bosnjë-Hercegovina, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, ndërsa Serbia përballet me një situatë të veçantë.
Kos theksoi se vetëm gjatë këtij viti janë shënuar më shumë zhvillime në procesin e zgjerimit sesa në 25 vitet e fundit. Megjithatë, ajo nënvizoi se ritmi i anëtarësimit varet jo vetëm nga reformat e vendeve kandidate, por edhe nga zhvillimet politike dhe gjeopolitike në Evropë.
Sipas saj, lufta e Rusisë në Ukrainë, paqëndrueshmëria në Ballkanin Perëndimor dhe konkurrenca për ndikim me Kinën kanë krijuar një situatë në të cilën BE-ja nuk mund të lejojë boshllëqe në fqinjësinë e saj.
Për Malin e Zi, komisionerja evropiane shprehu pritshmërinë se vendi mund të përmbushë të gjitha kriteret për anëtarësim në fund të këtij viti ose në fillim të vitit të ardhshëm.
Ndërsa për Ukrainën, Kos përjashtoi mundësinë e anëtarësimit më 1 janar 2027, datë e deklaruar më herët nga presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky. Ajo theksoi se procesi bazohet në meritë dhe në përmbushjen e kritereve të përcaktuara.
Komisionerja nënvizoi se nuk do të ketë ulje standardesh për vendet kandidate, por shtoi se situata e Ukrainës, e cila ndodhet në luftë, kërkon mbështetje të veçantë nga Bashkimi Evropian. Ajo shpreson që deri në fund të vitit të hapen sa më shumë grupe kapitujsh për vendin.
Në intervistë, Kos renditi edhe disa prej çështjeve që pritet të jenë në qendër të diskutimeve mes liderëve evropianë: ndikimi i zgjerimit te vendet aktuale anëtare, reformat e brendshme të BE-së, mekanizmat për mbrojtjen e shtetit të së drejtës dhe demokracisë, si dhe mundësia e një integrimi gradual.
Ky integrim, sipas saj, mund të aplikohet vetëm për vendet që janë qartësisht në rrugën drejt anëtarësimit të plotë dhe që kanë nevojë për më shumë kohë për të përmbushur kriteret. Ai nuk duhet të shërbejë si alternativë ndaj anëtarësimit.
Sa i përket Serbisë, Kos theksoi rëndësinë e saj për stabilitetin e Ballkanit, por kërkoi që Beogradi të tregojë me veprime, dhe jo vetëm me deklarata, seriozitetin e tij në rrugën drejt BE-së. Ajo kritikoi gjithashtu glorifikimin e kriminelëve të luftës, mohimin e gjenocidit dhe revizionizmin historik.
Komisionerja evropiane vlerësoi ndërkohë rolin e Italisë në procesin e zgjerimit dhe në grupin e Miqve të Ballkanit Perëndimor, duke e cilësuar Romën si një prej vendeve me marrëdhënie të rëndësishme me shtetet e rajonit.
Në lidhje me zgjerimin e ardhshëm, Kos foli edhe për nevojën që vetë Bashkimi Evropian të reformohet për të funksionuar me një numër më të madh shtetesh anëtare. Ndër propozimet e diskutuara janë thjeshtimi i procedurave të vendimmarrjes, përdorimi më i gjerë i shumicës së cilësuar në fusha të caktuara dhe mundësia që grupe shtetesh të avancojnë së bashku në disa politika.
Sipas saj, zgjerimi i ardhshëm i BE-së kërkon njëkohësisht përparim nga vendet kandidate dhe ndryshime në mënyrën se si funksionon vetë Bashkimi Evropian.