Një humbje e Pedro Ssnchez në zgjedhjet e parakohshme në Spanjë rrezikon të destabilizojë ekuilibrat politikë në Bashkimin Evropian, duke i vendosur socialistët dhe demokratët në një pozicion më të dobët në Bruksel dhe duke i shtyrë ata drejt një qëndrimi më konfrontues.
Sanchez, lideri i vetëm i lidhur me socialistët që aktualisht drejton një vend të madh të BE-së, ka shërbyer si një kundërpeshë e qendrës së majtë ndaj vendimeve në një Këshill Evropian ku dominon kryesisht qendra e djathtë.
Deputetët spanjollë përbëjnë delegacionin më të madh kombëtar të grupit të Socialistëve dhe Demokratëve (S&D) në Parlamentin Evropian. Kur Sanchez arrin një marrëveshje në Këshill, eurodeputetët spanjollë zakonisht mund ta përcjellin qëndrimin e tij përmes grupit, edhe përballë kundërshtimeve të brendshme.
Ssnchez ka shpallur zgjedhje të parakohshme për 29 nëntor, pas rrëzimit në Parlament të dy dekreteve për strehimin.
Një ndryshim qeverie në Madrid do ta prishte këtë ekuilibër, thanë ligjvënës të lartë të S&D për POLITICO. Sondazhet sugjerojnë se vendi mund të drejtohet nga Partia Popullore e qendrës së djathtë, me mbështetjen ose bashkëpunimin e partisë së ekstremit të djathtë Vox.
“Mund të ketë një tundim për t’i parë më me kujdes qëndrimet e Këshillit nëse nuk ka më një kryeministër socialist të një vendi të madh”, tha René Repasi, kreu i delegacionit të SPD-së së Gjermanisë në Parlamentin Evropian.
Një tjetër ligjvënës i lartë i S&D tha se Sanchez ka ndihmuar në “balancimin” e vendimeve në tryezën e liderëve dhe se mungesa e tij do të shqetësonte aleancën informale mes S&D-së, liberalëve dhe Partisë Popullore Evropiane (PPE) të qendrës së djathtë, mbi të cilën mbështetet Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, për miratimin e legjislacionit.
“Nëse ajo që del nga tryeza e liderëve dhe udhëzimet që ajo i jep Komisionit bëhen më konservatore, do të jetë më pak tërheqëse për progresistët të ndihen pjesë e asaj shumice qeverisëse”, tha ligjvënësi, të cilit iu dha anonimiteti për të folur për çështje të ndjeshme të grupit.
S&D ka humbur terren edhe në pjesë të tjera të Brukselit. Që prej zgjedhjeve evropiane të vitit 2024, të cilat e zhvendosën Parlamentin Evropian më tej djathtas, PPE ka miratuar disa legjislacione me mbështetjen e grupeve të ekstremit të djathtë.
Socialistët kanë më pak përfaqësim në qeveritë kombëtare dhe më pak komisionerë të tyre, duke nxitur tensione të përsëritura dhe përpjekje për të riparuar aleancën me PPE-në.
Me largimin e Sanchez nga qeveria, udhëheqësit e fundit të qendrës së majtë do të ishin Mette Frederiksen e Danimarkës dhe Robert Abela i Maltës, ndërsa Magdalena Andersson po përpiqet të formojë një qeveri në Suedi.
Zgjedhjet në Spanjë do të shënojnë fillimin e një viti me vota të rëndësishme në vendet kryesore të BE-së, përfshirë Italinë, Poloninë dhe Francën, ku Tubimi Kombëtar i ekstremit të djathtë kryeson sondazhet përpara zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027.
Forcat e ekstremit të djathtë në Bruksel po i bëjnë presion PPE-së që të heqë ndalimin e bashkëpunimit me to dhe të ndërpresë lidhjet e saj tradicionale me S&D.
S&D, grupi i dytë më i madh i Parlamentit Evropian, ka kërcënuar vazhdimisht gjatë dy viteve të fundit se do të tërheqë mbështetjen për von der Leyen, ndërsa disa ligjvënës kërkojnë një qëndrim më të fuqishëm ndaj politikave të BE-së.
Iratxe García e Spanjës, e cila drejton grupin, deri tani i ka mbajtur ligjvënësit spanjollë në vijë. Ajo përballet me një votim për udhëheqjen më 21 tetor, megjithëse pritet gjerësisht që ta mbajë postin e saj.
Nëse Sanchez humbet zgjedhjet, të gjitha delegacionet më të mëdha kombëtare të S&D-së, nga Italia, Rumania dhe Franca, do të jenë në opozitë në vendet e tyre.
Të vetmet parti të S&D-së që do të jenë ende në qeveri do të jenë partnerët e tyre të vegjël në Gjermani dhe Austri, së bashku me Social Demokratët e Danimarkës, qëndrimi i ashpër i të cilëve ndaj migracionit kufizon ndikimin e tyre në grup.
Pa një kryeministër me peshë të madhe nga një vend i madh i BE-së për ta mbajtur në vijë S&D-në, von der Leyen do të përballej me një presion më të madh për të bërë më shumë lëshime ndaj ligjvënësve që janë tashmë të frustruar nga votat e qendrës së djathtë me të djathtën ekstreme.
“Nëse von der Leyen vazhdon të përmbushë prioritetet e S&D-së, ajo do të ketë mbështetjen e grupit dhe, nëse nuk është kështu, atëherë ajo do të humbasë mbështetjen e grupit”, tha Repasi.
Një aleancë formale mes PPE-së në Spanjë dhe Vox-it të ekstremit të djathtë, shtoi ai, “do të na ndajë edhe më shumë”.
S&D do të kishte gjithashtu më pak “stimuj” për të bërë kompromis pa praninë e Sanchez, tha ligjvënësi i dytë i lartë, sepse grupi do të kishte më pak përgjegjësi për ruajtjen e stabilitetit në institucionet e BE-së.
“Përgjegjësia institucionale për të garantuar mbështetje për Komisionin dhe stabilitetin në institucionet e BE-së nuk do të ekzistojë më”, tha ligjvënësi.
Një qëndrim më i ashpër do të ishte më i lehtë për qendrën e majtë “nëse PPE-ja vazhdon të arrijë marrëveshje me të djathtën ekstreme dhe Komisioni Evropian nuk arrin të ofrojë një axhendë politikisht tërheqëse që progresivët mund t’ua shesin votuesve të tyre”.
Një diplomat e quajti kërcënimin e socialistëve për të tërhequr mbështetjen për von der Leyen “jo të besueshëm”, duke thënë se kjo do ta izolonte më tej grupin.
“Ata thjesht ndiejnë nevojën për t’i dërguar një sinjal PPE-së”, tha diplomati.
Dobësimi ose shkarkimi i von der Leyen shkon gjithashtu kundër interesave të S&D-së, shtoi diplomati, sepse BE-ja është zhvendosur më tej djathtas që kur ajo mori detyrën dhe “personi tjetër që do të vinte do të ishte shumë më pak i prirur të punonte me ta”.
Brukseli pritet të bëhet një fushë beteje mes dy partive kryesore të Spanjës, me ligjvënësit spanjollë që kryesojnë socialistët në Parlamentin Evropian, ndërsa rivalët e tyre në PPE formojnë delegacionin e dytë më të madh kombëtar të atij grupi.
Zgjedhjet po ndikojnë gjithashtu në bisedimet për buxhetin e ardhshëm shtatëvjeçar të BE-së, të njohur si Korniza Financiare Shumëvjeçare (MFF), të cilën Brukseli synon ta përfundojë deri në fund të vitit.
“Kjo nuk do t’i bëjë asnjë të mirë MFF-së”, tha një zyrtar i Komisionit, duke paralajmëruar se Spanja rrezikon të zvarritet gjatë negociatave tashmë të tensionuara.
PPE-ja dhe aleatët e saj do të përpiqen të fusin debate në axhendën e Parlamentit për të shkaktuar shqetësim për Sanchez, tha zyrtari, duke i bërë me shumë gjasa bisedimet më “të turbullta”.
Pozicioni themelor buxhetor i Spanjës nuk do të ndryshojë nën një qeveri të re, tha një diplomat i dytë, por “zgjedhjet do të jenë shpërqendruese” dhe “nuk do të nxisin gjetjen e kompromisit”.
Siegfried Mureşan i PPE-së, negociatori kryesor i buxhetit në Parlamentin Evropian, i paralajmëroi vendet e BE-së të mos i përdorin zgjedhjet për të vonuar bisedimet përpara një samiti të liderëve në mesin e tetorit.
“Këshilli Evropian nuk do ta përdorë situatën politike në Spanjë si justifikim për vonesa të mëtejshme.”
Kreu i PPE-së, Manfred Weber, nuk pranoi të komentojë se çfarë mund të nënkuptojë një humbje e Sanchez për ndikimin e socialistëve në Bruksel, por shprehu mbështetje për kreun e opozitës spanjolle, Alberto Núñez Feijóo.
“E ardhmja e Spanjës tani është në duart e popullit spanjoll”, tha ai.
“Në një kohë kur vizioni dhe reforma janë të nevojshme më shumë se kurrë, PPE-ja është krenare që mbështet fuqishëm Alberto Núñez Feijóo-n. Ai ka mbështetjen tonë të plotë.”
Nëse Sanchez humbet zgjedhjet, pasojat nuk do të kufizohen vetëm në Madrid. Rezultati mund të ndikojë drejtpërdrejt në raportet e forcave në institucionet evropiane, duke dobësuar më tej peshën e qendrës së majtë dhe duke e bërë më të vështirë ruajtjen e shumicës politike që aktualisht mbështet Komisionin e Ursula von der Leyen.
