EMRAT/ Shpallen fituesit e Çmimit Nobel në Kimi për vitin 2026

Shkencëtarët Henri Kagan dhe Kenso Soai janë shpallur fitues të Çmimit Nobel në Kimi për vitin 2026 për zbulimin e efekteve jolineare dhe autokatalizës në sintezën organike asimetrike.

Çmimi Nobel në kimi, gjithmonë çmimi i tretë që jepet gjatë javës së Nobelit, pasoi ato për mjekësi dhe fizikë të njoftuara të hënën dhe të martën.

“Pra, çmimi i këtij viti ka të bëjë me kiminë themelore. Shumë molekula ndodhin në dy versione të ndryshme. Si duart e mia. Ato janë imazhi pasqyrues i njëra-tjetrës, duken njësoj, por nuk janë identike. Nuk mund t’i vendos duart mbi njëra-tjetrën. Molekula të tilla quhen kirale, nga fjala greke për dorën”, tha Heiner Linke, Kryetar i Komitetit Nobel për Kiminë.

Të themeluara në testamentin e shpikësit dhe biznesmenit suedez Alfred Nobel, çmimet për arritjet në shkencë, letërsi dhe paqe janë dhënë që nga viti 1901, me disa ndërprerje kryesisht për shkak të luftërave botërore.

Nobeli, kimist me profesion, grumbulloi pasuri të madhe në shekullin e 19-të nga shpikjet e lidhura kryesisht me luftën, më së shumti nga dinamiti. Çmimi i ekonomisë është një shtesë e mëvonshme e financuar nga banka qendrore suedeze.

Ndonjëherë të lënë në hije nga laureatë më të famshëm në fushat e fizikës, letërsisë dhe paqes, çmimet e kimisë kanë njohur ende shumë zbulime me ndikim, të tilla si ndarjen bërthamore dhe teknikat e sekuencimit gjenetik.

Çmimi i kimisë i vitit të kaluar iu dha shkencëtarëve Susumu Kitagawa, Richard Robson dhe Omar Yaghi për zhvillimin e të ashtuquajturave korniza metalo-organike, konstruksione molekulare që mund të ndihmojnë në përballimin e sfidave të tilla si ndryshimi i klimës dhe mungesa e ujit të pijshëm.

Laureatët do të marrin medaljet e tyre nga Mbreti i Suedisë, Carl XVI Gustaf, në një ceremoni në Stokholm më 10 dhjetor, në përvjetorin e humbjes së Alfred Nobelit. Çmimet do të pasohen nga një banket i madh në Bashkinë e Stokholmit. /CNA