Kuvendi miraton reformën territoriale me 46 bashki, 15 njësi humbasin pavarësinë

Kuvendi ka miratuar reformën e re administrativo-territoriale me 85 vota pro, duke i hapur rrugë riorganizimit të pushtetit vendor dhe reduktimit të numrit të bashkive nga 61 në 46. Nisma e mazhorancës nuk mori mbështetjen e opozitës, ndërsa kundërshtime pati edhe nga disa deputetë të shumicës qeverisëse.

Ndryshimet parashikojnë bashkimin e 15 bashkive me njësi vendore fqinje, me argumentin se krijimi i strukturave më të mëdha do të ndihmojë në uljen e kostove administrative, përqendrimin e burimeve financiare dhe rritjen e kapaciteteve për ofrimin e shërbimeve publike.

Sipas ndarjes së re, Fushë-Arrëzi do t’i bashkohet Pukës, Klosi-Matit dhe Rrogozhina-Kavajës. Në qarkun e Beratit, Dimali dhe Poliçani do të përfshihen në Bashkinë e Beratit, ndërsa Patosi do t’i bashkohet Fierit dhe Divjaka-Lushnjës.

Në jug të vendit, Selenica do të jetë pjesë e Vlorës, Këlcyra e Përmetit, Memaliaj e Tepelenës dhe Libohova e Gjirokastrës. Ndërkohë, Maliqi do të bashkohet me Korçën, Cërriku dhe Belshi me Elbasanin, ndërsa Përrenjasi me Librazhdin.

Me hyrjen në fuqi të organizimit të ri, bashkitë që përthithen nuk do të funksionojnë më si njësi të pavarura të vetëqeverisjes vendore, me drejtim politik dhe buxhet të veçantë. Administrimi i tyre do të kalojë te bashkitë pritëse.

Financimi vendor, ndryshime në formulën e transfertave

Përtej riorganizimit territorial, raporti parlamentar evidenton nevojën për ndryshime në mënyrën e financimit të pushtetit vendor. Një nga problematikat kryesore mbetet varësia e bashkive nga fondet e qeverisë qendrore.

Rekomandohet rishikimi i formulës së shpërndarjes së transfertave, duke marrë parasysh faktorë si relievi, numri dhe shpërndarja e fshatrave, gjatësia e rrugëve, mosha e popullsisë, varfëria dhe kapaciteti fiskal i secilës bashki.

Propozohet gjithashtu rritja e peshës së transfertave të pakushtëzuara, në mënyrë që njësitë vendore të kenë më shumë liri në përcaktimin e prioriteteve të shpenzimeve. Një tjetër rekomandim është që një pjesë e tatimit mbi të ardhurat personale t’u kthehet bashkive sipas vendbanimit të tatimpaguesve, ndërsa territoret ku gjenerohen të ardhurat nga renta minerare dhe turizmi të përfitojnë një pjesë më të qartë të tyre.

Në fokus është edhe administrimi më i plotë i taksës së pasurisë, si dhe orientimi i të ardhurave nga taksa e ndikimit në infrastrukturë drejt investimeve.

Kostot e bashkimeve dhe afatet e zbatimit

Pavarësisht synimit për të ulur shpenzimet administrative në planin afatgjatë, zbatimi i reformës pritet të shoqërohet me kosto fillestare. Këto përfshijnë riorganizimin e personelit, trajnimin e administratës, integrimin e sistemeve digjitale, transferimin e aseteve dhe harmonizimin e kontratave e detyrimeve financiare.

Për këtë arsye, raporti rekomandon krijimin e një Fondi Kombëtar të Tranzicionit, me financim shumëvjeçar, për të mbështetur procesin e riorganizimit.

Sipas kalendarit të propozuar, vitet 2026-2027 do t’i kushtohen përgatitjeve ligjore dhe institucionale, ndërsa gjatë periudhës 2027-2028 parashikohet transferimi i kompetencave, aseteve dhe personelit. Konsolidimi do të vijojë gjatë viteve 2029-2030, me vlerësimin e rezultateve deri në vitin 2035.

Shqetësimi për shërbimet dhe përfaqësimin e qytetarëve

Megjithëse mazhoranca e paraqet reformën si një mënyrë për të krijuar bashki më të qëndrueshme financiarisht, raporti pranon se bashkimi territorial nuk garanton automatikisht përmirësimin e shërbimeve publike.

Një nga sfidat kryesore mbetet ruajtja e aksesit të qytetarëve në shërbime, veçanërisht në zonat e largëta, si dhe përfaqësimi i komuniteteve që humbasin bashkinë e tyre.

Nga ana tjetër, opozita ka mbrojtur një model me më shumë se 92 bashki, duke argumentuar se pushteti vendor duhet të jetë më pranë qytetarëve.

Miratimi i reformës shënon kështu vetëm hapin e parë të një procesi të gjatë. Suksesi i saj do të varet jo vetëm nga ndryshimi i hartës administrative, por edhe nga mënyra se si do të financohen bashkitë e reja dhe nëse qytetarët do të kenë realisht shërbime më cilësore dhe më të aksesueshme./ CNA