A ekziston telekinezia? Çfarë thotë shkenca?

Nëse flasim për versionin që shohim në filma, ku dikush e lëviz një gotë mbi tavolinë ose përplas një derë vetëm duke e parë, përgjigjja është jo: askush nuk e ka provuar telekinezinë në kushte që do t’i pranonte një shkencëtar. Por kjo nuk është për shkak të mungesës së përpjekjeve. Universitetet amerikane kanë studiuar psikokinezinë, siç njihet ndryshe në qarqet shkencore, që nga fillimi i shekullit XX. Ajo që kanë gjetur është shumë më e vogël dhe më e çuditshme se çdo gjë që mund të shihni në një film.

Studiuesit e hershëm u kërkonin vullnetarëve të ndikonin në mënyrën se si binin zaret. Më vonë, zaret u zëvendësuan me gjeneratorë numrash të rastësishëm, pajisje që prodhojnë vargje të paparashikueshme me njësha dhe zero, të cilat një person mund të përpiqej t’i ndikonte.

Studimi më i rëndësishëm

Në vitin 2006, studiuesit Holger Bösch, Fiona Steinkamp dhe Emil Boller bashkuan 380 studime të tilla në një meta-analizë për revistën Psychological Bulletin. Ata gjetën një efekt statistikisht domethënës, por shumë të vogël. Problemi qëndronte te modeli i rezultateve: sa më i vogël të ishte studimi, aq më i madh ishte efekti, ndërsa rezultatet ndryshonin shumë nga një studim në tjetrin.

Një simulim tregoi se të tria këto veçori mund të shpjegoheshin teorikisht nga paragjykimi i publikimit: studimet e vogla që rastësisht jepnin rezultate mbresëlënëse botoheshin, ndërsa ato që nuk gjenin asgjë mbeteshin të pabotuara.

Laboratori më i famshëm që e provoi këtë ishte në bodrumin e shkollës së inxhinierisë të Universitetit Princeton. Laboratori Princeton Engineering Anomalies Research, ose PEAR, u themelua në vitin 1979 nga Robert Jahn, atëherë dekan i inxhinierisë, dhe përdori gjeneratorë ngjarjesh të rastësishme për 28 vjet.

Vullnetarët përpiqeshin ta shtynin rezultatin lart ose poshtë. PEAR raportoi se eksperimenti i tij kryesor, me 2,5 milionë prova të kryera nga 91 operatorë gjatë 12 viteve, kishte rezultate përtej rastësisë me një raport prej rreth 15.000 me 1.

Por më pas PEAR u bashkua me laboratorë në Giessen dhe Freiburg të Gjermanisë për të përsëritur të njëjtin eksperiment, me të njëjtin softuer, pajisje dhe protokoll. Në matjen kryesore, përsëritja dështoi: të tre laboratorët panë tendenca pozitive, por jo statistikisht domethënëse. PEAR u mbyll në vitin 2007 dhe gjetjet e tij u refuzuan në masë të madhe nga komuniteti shkencor.

Ende asgjë përfundimtare

Testi më i njohur publik u zhvillua nga magjistari James Randi. Në vitin 1964, pasi një parapsikolog në një panel radioje i tha të vinte paratë aty ku kishte fjalët, Randi ofroi 1000 dollarë nga paratë e tij për këdo që mund të provonte një aftësi paranormale. Deri në vitin 1996, me mbështetjen e sipërmarrësit të internetit Rick Adams, çmimi ishte rritur në 1 milion dollarë. Fondacioni i tij tha se më shumë se 1000 persona kishin aplikuar, por askush nuk e fitoi çmimin para se sfida të përfundonte në vitin 2015.

Fizikanët kanë një kundërshtim edhe më themelor. Sean Carroll e shpjegoi atë në vitin 2008 duke përdorur një lugë, e cila përbëhet nga kuarke lart e poshtë, gluone, elektrone dhe fotone, dhe asgjë tjetër. Vetëm dy forca të njohura mund të veprojnë në distanca të mjaftueshme për të lëvizur një objekt të kësaj madhësie: graviteti dhe elektromagnetizmi. Por asnjëra nuk funksionon si shpjegim. Graviteti i krijuar nga shpërndarja e grimcave në trurin tuaj është jashtëzakonisht i dobët, ndërsa një fushë elektromagnetike mjaftueshëm e fortë për të përkulur një lugë do të ishte jashtëzakonisht e lehtë për t’u zbuluar.

Carroll pranoi se një forcë e re, ende e pazbuluar, është e mundur, por eksperimentet ekzistuese e kufizojnë një forcë të tillë në një distancë prej më pak se një milimetër ose në një forcë shumë më të dobët se graviteti.

Ekziston një mënyrë për të lëvizur gjërat me mendje dhe ajo kalon përmes një teli. Në vitin 2012, studiuesit në studimin Brain Gate2 raportuan në revistën Nature se dy persona të paralizuar nga goditjet në tru kishin drejtuar krahë robotikë duke përdorur implante me afro 100 elektroda të holla sa një fije floku, të vendosura në korteksin motorik.

Njëra prej tyre, e identifikuar si Cathy, përdori një krah robotik për të ngritur një shishe kafeje te buzët dhe për të pirë për herë të parë pas 15 vitesh. Ajo ia doli në katër nga gjashtë përpjekjet. Sinjali kalon përmes elektrodave, një dekoderi dhe një motori, ndaj kjo nuk është telekinezë. Por është versioni i vetëm i “mendjes mbi materien” që ka qëndruar në këmbë përballë shqyrtimit shkencor.