Disa ëmbëltues artificialë, konservues dhe ngjyrues ushqimorë janë vënë në lidhje me probleme të mundshme shëndetësore. Ekspertët theksojnë se nevojiten më shumë studime për të konfirmuar këto rreziqe, por njohja e përbërësve në etiketat e produkteve mund të ndihmojë në zgjedhjen e një ushqyerjeje më të shëndetshme. Jo të gjithë aditivët ushqimorë janë të dëmshëm. Shumica e atyre të miratuar nuk kanë prova të qarta për efekte negative kur konsumohen në nivelet e lejuara. Megjithatë, disa prej tyre janë bërë objekt studimesh për lidhjen e mundshme me sëmundjet kronike. Sipas një artikulli të publikuar pesë kategori aditivësh që meritojnë vëmendje janë ëmbëltuesit artificialë, nitritet dhe nitratet, emulsifikuesit, fosfatet dhe ngjyruesit artificialë.
1. Ëmbëltuesit artificialë
Ëmbëltuesit artificialë përdoren për t’u dhënë ushqimeve dhe pijeve shije të ëmbël pa shtuar shumë ose aspak kalori. Ndër më të njohurit janë aspartami, sukraloza, sakarina dhe acesulfami i kaliumit. Në këtë kategori përfshihen edhe disa ëmbëltues me origjinë bimore, si ekstraktet e pastruara të stevias, si dhe ëmbëltuesit e përftuar nga frutat. Studimet mbi efektet e tyre në shëndet kanë dhënë rezultate të ndryshme. Disa kërkime kanë gjetur lidhje mes konsumit më të lartë të pijeve me ëmbëltues artificialë dhe rrezikut më të madh për obezitet, diabet të tipit 2 dhe sëmundje kardiovaskulare. Studime të tjera nuk kanë gjetur lidhje të qartë mes këtyre ëmbëltuesve dhe kancerit. Për këtë arsye, nevojiten kërkime të mëtejshme për të kuptuar më mirë efektet e tyre afatgjata.
2. Nitritet dhe nitratet
Nitritet dhe nitratet përdoren kryesisht në mishrat e përpunuar, si sallami, proshuta dhe produkte të tjera të përpunuara, për të penguar zhvillimin e baktereve, për të ruajtur ngjyrën dhe për të zgjatur jetëgjatësinë e produkteve. Gjatë përpunimit dhe tretjes, nitritet mund të kontribuojnë në formimin e disa përbërjeve N-nitrozamine, të cilat mund të kenë potencial kancerogjen. Disa studime kanë raportuar lidhje mes konsumit më të lartë të nitriteve dhe rrezikut të shtuar për disa lloje kanceri, përfshirë atë të stomakut dhe të fshikëzës urinare. Megjithatë, rezultatet nuk janë të njëjta për të gjitha sëmundjet dhe nevojiten studime të tjera për të sqaruar këto marrëdhënie.
3. Emulsifikuesit
Emulsifikuesit janë përbërës që ndihmojnë në përzierjen dhe stabilizimin e substancave që zakonisht nuk bashkohen lehtë, si vaji dhe uji. Ata përdoren në shumë ushqime të përpunuara për të ruajtur strukturën dhe cilësinë e produktit. Disa shembuj janë karagjenani, lecitina e sojës, karboksimetilceluloza dhe polisorbati 80. Studimet paraprake sugjerojnë se disa emulsifikues mund të ndikojnë në ekuilibrin e baktereve të zorrëve, në shtresën mbrojtëse të mukusit intestinal dhe në proceset inflamatore. Disa kërkime vëzhguese kanë gjetur gjithashtu lidhje mes ekspozimit ndaj emulsifikuesve të caktuar dhe rrezikut për diabet të tipit 2 ose sëmundje kardiovaskulare. Megjithatë, këto rezultate nuk provojnë se emulsifikuesit janë shkaku i drejtpërdrejtë i këtyre problemeve.
4. Aditivët e fosfatit
Fosfatet përdoren në mishrat e përpunuar, ushqimet e kripura dhe produkte të tjera të paketuara për të ruajtur lagështinë, strukturën dhe cilësinë. Ndër format e zakonshme janë fosfati i natriumit, acidi fosforik dhe fosfati i kalciumit. Studimet sugjerojnë se nivelet më të larta të fosforit në gjak mund të lidhen me rrezik më të madh për disa probleme shëndetësore. Kufizimi i fosforit është veçanërisht i rëndësishëm për personat me sëmundje kronike të veshkave, të cilët mund ta kenë më të vështirë ta eliminojnë atë nga organizmi. Aditivët e fosfatit gjenden në shumë ushqime ultra të përpunuara dhe konsumimi i shpeshtë i këtyre produkteve mund të rrisë ndjeshëm marrjen e përgjithshme të fosforit.
5. Ngjyruesit artificialë
Ngjyruesit artificialë përdoren për t’u dhënë ushqimeve dhe pijeve ngjyra më të forta dhe më tërheqëse. Ata gjenden në disa ëmbëlsira, pije të gazuara, produkte të paketuara dhe ushqime të tjera të përpunuara. Një pjesë e studimeve ka shqyrtuar ndikimin e ngjyruesve sintetikë në sjelljen e fëmijëve, veçanërisht në aktivitetin dhe përqendrimin. Rezultatet sugjerojnë se disa fëmijë mund të jenë më të ndjeshëm ndaj këtyre substancave se të tjerët. Janë ngritur gjithashtu shqetësime për lidhjen e mundshme mes konsumit të disa ngjyruesve dhe kancerit, por provat aktuale nuk janë të mjaftueshme për të nxjerrë përfundime të sigurta dhe kërkohen studime të mëtejshme te njerëzit.
Si të bëni zgjedhje më të shëndetshme?
Për të kufizuar ekspozimin ndaj aditivëve dhe për të përmirësuar cilësinë e ushqyerjes, rekomandohet:
- Të lexoni me kujdes listën e përbërësve në etiketat e produkteve.
- Të kufizoni konsumin e mishrave të përpunuar dhe ushqimeve ultra të përpunuara.
- Të zgjidhni më shpesh fruta, perime, bishtajore dhe ushqime sa më pak të përpunuara.
- Të kufizoni pijet e ëmbëlsuara dhe produktet me sasi të lartë sheqeri të shtuar.
- Të mos supozoni se një produkt është domosdoshmërisht më i shëndetshëm vetëm sepse etiketohet si “natyral” ose “pa sheqer”.
