Të qëndrosh në formën tënde më të mirë për sa më gjatë është ideja që qëndron pas konceptit të ri “peakspan”. Studiuesit po e përdorin këtë term për të përshkruar periudhën e jetës gjatë së cilës një person ruan nivelin më të lartë të shëndetit dhe funksionimit fizik ose mendor. Koncepti, i prezantuar në një studim të botuar në revistën shkencore Aging & Disease, synon të zgjerojë mënyrën se si e kuptojmë plakjen dhe jetëgjatësinë.
Çfarë është “peakspan”?
Ndryshe nga jetëgjatësia (lifespan), që tregon sa vite jeton një person, dhe jetëgjatësia e shëndetshme (healthspan), që lidhet me vitet e jetuara pa sëmundje të mëdha ose me shëndet të mirë, “peakspan” përqendrohet te koha gjatë së cilës një person ruan funksionet e tij në nivelin më të mirë. Sipas Alex Zhavoronkov, një prej autorëve të studimit dhe themelues i kompanisë bioteknologjike Insilico Medicine, ky koncept mund të matet duke parë për sa kohë një person arrin të ruajë një funksion brenda 10% të nivelit më të lartë që ka arritur gjatë jetës. Kjo do të thotë se një person mund të ketë një “peakspan” të mirë kardiovaskular, por një periudhë të ndryshme të performancës së tij njohëse, fizike ose të sistemeve të tjera të trupit. Megjithatë, ekspertët nuk bien plotësisht dakord nëse ky term sjell një ndryshim thelbësor nga koncepti ekzistues i jetëgjatësisë së shëndetshme.
Në çfarë moshe arrijmë kulmin e shëndetit?
Sipas studimit, shumë funksione të trupit arrijnë nivelin e tyre më të lartë gjatë të 20-ave ose të 30-ave. Me kalimin e viteve, dëmtimet qelizore dhe molekulare mund të grumbullohen, ndërsa disa funksione fillojnë të bien dhe rreziku për sëmundje rritet. Por kjo nuk do të thotë se të gjithë e arrijnë kulmin në të njëjtën moshë. Një person që nuk ka qenë fizikisht aktiv në rini mund të përmirësojë ndjeshëm gjendjen e tij shëndetësore edhe në të 50-at ose të 60-at, nëse ndryshon stilin e jetesës. Një studim i vitit 2026, i botuar në revistën Geriatrics, ndoqi për deri në 12 vjet mijëra të moshuar dhe zbuloi se pothuajse gjysma e pjesëmarrësve përmirësuan aftësitë e tyre njohëse ose fizike gjatë periudhës së studimit. Ky rezultat sugjeron se përmirësimi i shëndetit nuk ndalet domosdoshmërisht me kalimin e moshës.
A mund ta zgjasim periudhën e shëndetit optimal?
Aktualisht, nuk ekziston një ilaç i provuar që zgjat në mënyrë të sigurt “peakspan”, jetëgjatësinë ose vitet e jetuara në shëndet të mirë. Megjithatë, ekspertët theksojnë se disa zakone të përditshme mund të ndihmojnë në ruajtjen dhe përmirësimin e funksioneve të trupit.
Aktiviteti fizik: Ushtrimet e rregullta ndihmojnë në ruajtjen e forcës muskulore, qëndrueshmërisë dhe shëndetit kardiovaskular.
Ushqyerja e ekuilibruar: Një dietë e pasur me ushqime të larmishme dhe lëndë ushqyese mbështet funksionimin normal të organizmit.
Lidhjet shoqërore: Kalimi i kohës me familjen dhe miqtë mund të kontribuojë në mirëqenien emocionale dhe shëndetin afatgjatë.
Kujdesi për shqisat dhe funksionet e trupit: Syzet, aparatet e dëgjimit, protezat dentare ose ndërhyrjet e nevojshme mjekësore mund të ndihmojnë në ruajtjen e aftësive dhe cilësisë së jetës.
Qëndrimi pozitiv ndaj plakjes: Studimet sugjerojnë se njerëzit që e shohin plakjen në mënyrë më pozitive mund të kenë më shumë gjasa të ruajnë ose të përmirësojnë disa aftësi fizike dhe njohëse.
Kujdes: Përpjekja për të mos u plakur mund të kthehet në stres
Ekspertët paralajmërojnë se përqendrimi i tepruar te jetëgjatësia mund të krijojë ankth dhe të ndikojë negativisht në cilësinë e jetës. Plakja është një proces natyror dhe, deri më sot, nuk ka një mënyrë të provuar për ta ndalur plotësisht. Për më tepër, shëndeti nuk përcaktohet vetëm nga performanca fizike apo nga rezultatet e analizave. Lumturia, përvoja, mençuria dhe marrëdhëniet njerëzore janë gjithashtu pjesë e një jete të përmbushur.
