134 ditë protestë kundër qeverisë/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, thirrje: Qeveri e krimit, qeveri e drogës
Protesta qytetare/ Protestuesit marshojnë në rrugët e Tiranës: Arrestoni Ramën 11 Teto...
Protesta qytetare/ Protestuesit marshojnë në rrugët e Tiranës: Arrestoni Ramën 11 Teto...
Përshkallëzohet situata në Lindjen e Mesme/ Rebelët Huthi paralajmërojnë: Shmangni hapësirën ajrore t&eu...
Atentati me shpërthim në Gjirokastër/ Policia: 45 vjeçari ndërroi jetë gjatë transportimit drejt Tiranë...
VIDEO/ Shpërthen në ecje makina në Gjirokastër, policia nis hetimet 10 Tetor, 22:12 EMRAT+PAMJET/ Shpë...
Presidenti ukrainas, i cili u zgjodh në pranverën e vitit 2019 me një pjesëmarrje votuesish që tejkalonte 73% në raundin e dytë, normalisht do të kishte kërkuar rizgjedhje në mars të vitit 2024.
UKRAINË- Mandati i Volodymyr Zelenskyy si president i Ukrainës ka tejkaluar shtatë vjet, pa pasur zgjedhje të reja për kreun e shtetit gjatë kësaj kohe. Presidenti ukrainas, i cili u zgjodh në pranverën e vitit 2019 me një pjesëmarrje votuesish që tejkalonte 73% në raundin e dytë, normalisht do të kishte kërkuar rizgjedhje në mars të vitit 2024.
Sipas një analize nga mediat e huaja, pushtimi rus i 24 shkurtit 2022 dhe vendosja e ligjit ushtarak përmbysën kalendarin zgjedhor të vendit, duke krijuar një realitet politik të paparë për Ukrainën që nga pavarësia e saj në vitin 1991. Qëndrimi i Zelensky-t në pushtet është bërë një nga çështjet më të diskutueshme që lidhen me të ardhmen politike të Ukrainës. Moska po sfidon legjitimitetin e tij, duke përdorur fundin e mandatit të tij pesëvjeçar si argument për të vënë në dyshim edhe aftësinë e tij për të nënshkruar një marrëveshje paqeje në të ardhmen.
Qeveria ukrainase kundërshton duke thënë se shtyrja e zgjedhjeve nuk është një zgjedhje politike e Presidentit, por një detyrim që rrjedh nga regjimi aktual ligjor. Përgjigja qëndron në dispozitat e Kushtetutës së Ukrainës, të cilat ndajnë kohëzgjatjen e mandatit presidencial nga ushtrimi i vazhdueshëm i kompetencave presidenciale, si dhe në legjislacionin që rregullon funksionimin e shtetit në kohë lufte.
Çfarë parashikon Kushtetuta për zgjedhjen dhe mandatin e presidentit?
Neni 103 i Kushtetutës së Ukrainës përcakton se Presidenti i Republikës zgjidhet me votim të përgjithshëm, të drejtpërdrejtë dhe të fshehtë për një mandat prej pesë vjetësh. Ai gjithashtu përcakton se zgjedhjet e rregullta presidenciale mbahen të dielën e fundit të marsit të vitit të pestë të mandatit presidencial. Në rastin e Zelensky, i cili zyrtarisht mori detyrën më 20 maj 2019, data e planifikuar e zgjedhjeve të ardhshme ishte 31 mars 2024.
Kjo dispozitë nuk lë vend për dyshime sa i përket kohëzgjatjes normale të mandatit presidencial. Mandati pesëvjeçar është një kufi i përcaktuar kushtetues dhe nuk mund të zgjatet sipas dëshirës nga vetë Presidenti, qeveria apo Parlamenti. Megjithatë, Kushtetuta e Ukrainës përfshin një dispozitë të dytë, po aq vendimtare për interpretimin e situatës aktuale.
Neni 108 përcakton që Presidenti i Ukrainës ushtron kompetencat e tij derisa Presidenti i sapozgjedhur të marrë detyrën. Kjo dispozitë synon të sigurojë vazhdimësinë e pushtetit shtetëror, duke parandaluar krijimin e një vakumi institucional midis përfundimit të një mandati presidencial dhe instalimit të udhëheqjes së ardhshme.
Kjo dispozitë është argumenti qendror kushtetues i palës ukrainase. Për sa kohë që nuk është zgjedhur një President i ri, kreu aktual i shtetit vazhdon të ushtrojë detyrat e tij. Skadimi i mandatit pesëvjeçar nuk shkakton automatikisht një proces shkarkimi, as nuk parashikohet që kompetencat presidenciale t'i transferohen Kryetarit të Radës Verkhovna vetëm për shkak të përfundimit të mandatit të rregullt.
Neni 112, i cili rregullon ushtrimin e përkohshëm të detyrave presidenciale nga Kryetari i Parlamentit, ka të bëjë me raste specifike të përfundimit të parakohshëm të mandatit presidencial, siç janë dorëheqja, pamundësia për të ushtruar detyrat për arsye shëndetësore, shkarkimi nëpërmjet procedurës së përcaktuar kushtetuese ose vdekja e Presidentit. Ai nuk parashikon transferimin automatik të pushtetit sepse nuk ishte e mundur të mbaheshin zgjedhjet në datën e përcaktuar.
Dallimi është me rëndësi të konsiderueshme ligjore. Mbarimi i kohëzgjatjes normale të një mandati dhe ndërprerja e ushtrimit të kompetencave të një organi kushtetues nuk janë, sipas këtij interpretimi, ngjarje identike.
Ligji ushtarak dhe ndalimi i zgjedhjeve
Pushtimi rus në shkurt të vitit 2022 e shtyu udhëheqjen ukrainase të shpallte gjendjen e jashtëzakonshme në të gjithë territorin. Ky regjim, i cili shtrihet përmes procedurave të përcaktuara institucionale, lejon zbatimin e masave të jashtëzakonshme për mbrojtjen dhe funksionimin e shtetit, duke kufizuar njëkohësisht të drejta dhe liri të caktuara.
Neni 64 i Kushtetutës lejon, në kushte të caktuara, kufizime të përkohshme të të drejtave kushtetuese gjatë gjendjes së jashtëzakonshme ose gjendjes së jashtëzakonshme. Megjithatë, dispozita kushtetuese në vetvete nuk përfshin një ndalim të pavarur dhe të përgjithshëm për mbajtjen e zgjedhjeve.
Ndalimi pasqyrohet në mënyrë të qartë në nenin 19 të Ligjit 389-VIII të vitit 2015 mbi statusin ligjor të gjendjes ushtarake. Ky legjislacion ndalon mbajtjen e zgjedhjeve presidenciale, parlamentare dhe lokale, si dhe referendumeve kombëtare ose lokale, ndërsa gjendja e jashtëzakonshme mbetet në fuqi. Ai gjithashtu ndalon ndryshimin e Kushtetutës gjatë së njëjtës periudhë.
Ndalimi është i përgjithshëm në natyrë dhe nuk ka të bëjë ekskluzivisht me presidencën. Zgjedhjet e fundit parlamentare u mbajtën në korrik 2019, ndërsa ato të ardhshme, të cilat normalisht ishin planifikuar të mbaheshin në tetor 2023, u shtynë gjithashtu. Prandaj, zgjedhjet e planifikuara presidenciale të vitit 2024 nuk u zhvilluan.
Përtej aspektit ligjor, mbajtja e zgjedhjeve në një vend në luftë krijon probleme serioze praktike dhe politike. Miliona ukrainas kanë ikur nga shtëpitë e tyre, një numër i konsiderueshëm qytetarësh janë jashtë vendit, ndërsa qindra mijëra personel ushtarak po shërbejnë në forcat e armatosura. Në të njëjtën kohë, pjesë të territorit ukrainas mbeten nën kontrollin rus, gjë që e bën të pamundur që mekanizmat zgjedhorë të funksionojnë pa probleme në këto zona.
Sigurimi i të drejtës universale të votës, pjesëmarrja e barabartë e kandidatëve, fushata e lirë dhe fshehtësia e votës bëhet veçanërisht e rëndësishme kur një vend thirret të organizojë zgjedhje në kushte të operacioneve të vazhdueshme ushtarake. Këto janë çështje që nuk mund të adresohen vetëm me një ndryshim legjislativ, pasi ato lidhen drejtpërdrejt me besueshmërinë dhe njohjen ndërkombëtare të rezultatit të zgjedhjeve.
Trajtimi i ndryshëm kushtetues i Parlamentit
Një nga pikat më të rëndësishme të diskutimit ka të bëjë me formulimin e ndryshëm të përdorur nga Kushtetuta e Ukrainës për vazhdimin e mandatit të Presidentit dhe Parlamentit. Në rastin e Radës Verkhovna, Neni 83 përmban një dispozitë të qartë sipas së cilës, nëse mandati pesëvjeçar parlamentar skadon gjatë gjendjes së jashtëzakonshme ose gjendjes së jashtëzakonshme, kompetencat e Parlamentit zgjaten deri në seancën e parë të Parlamentit të ri të zgjedhur pas heqjes së regjimit të jashtëzakonshëm.
Formulimi është i qartë dhe e lidh drejtpërdrejt zgjatjen e mandatit parlamentar me kushtet e luftës. Për presidencën, nga ana tjetër, nuk ka asnjë dispozitë përkatëse që thotë në mënyrë të qartë se mandati pesëvjeçar zgjatet për shkak të gjendjes së jashtëzakonshme.
Ky diferencim është pika kyçe mbi të cilën bazohet argumenti ligjor kundërshtar. Ata që vënë në dyshim vazhdimin e mandatit presidencial argumentojnë se ligjvënësi kushtetues parashikoi posaçërisht zgjatjen e mandatit të Parlamentit, pa vendosur një rregull përkatës për kreun e shtetit. Në këtë këndvështrim, mungesa e një dispozite të qartë nuk mund të konsiderohet e papërfillshme.
Interpretimi mbizotërues institucional në Ukrainë është i ndryshëm. Neni 108 nuk e zgjat zyrtarisht mandatin pesëvjeçar, por lejon vazhdimin e ushtrimit të kompetencave presidenciale derisa pasardhësi të marrë detyrën. I kombinuar me ndalimin legjislativ për mbajtjen e zgjedhjeve në kushte të gjendjes së jashtëzakonshme, ai krijon kornizën ligjore brenda së cilës presidenca vazhdon të funksionojë.
Ky dallim nuk eliminon të gjitha çështjet interpretuese, por dobëson pretendimin se përfundimi i mandatit pesëvjeçar automatikisht nënkupton humbjen e të gjitha kompetencave presidenciale.
Sfida e Moskës dhe çështja e legalizimit
Rusia e ka përdorur vazhdimisht mungesën e zgjedhjeve për të sfiduar legjitimitetin politik dhe institucional të Zelensky-t. Argumenti i Moskës bazohet kryesisht në faktin se mandati normal pesëvjeçar presidencial përfundoi në maj 2024, pa një proces të ri zgjedhor. Kjo sfidë është veçanërisht e rëndësishme në kontekstin e negociatave të mundshme për paqe. Pala ruse ka ngritur çështjen e legjitimitetit të udhëheqjes ukrainase dhe, për rrjedhojë, aftësinë e saj për të marrë angazhime sipas një marrëveshjeje për t'i dhënë fund luftës.
Megjithatë, sfida politike nga një shtet tjetër nuk përbën në vetvete një konstatim ligjor se një President ka humbur kompetencat e tij kushtetuese. Interpretimi i Kushtetutës së Ukrainës dhe funksionimi i institucioneve ukrainase janë çështje të rendit të brendshëm kushtetues të vendit. Njohja ndërkombëtare e qeverisë dhe aftësia e shtetit për të lidhur marrëveshje ndërkombëtare nuk pushojnë automatikisht sepse zgjedhjet e rregullta u shtynë në kushte lufte.
Në të njëjtën kohë, legjitimiteti kushtetues duhet të dallohet nga legjitimiteti politik. E para ka të bëjë me aftësinë e një organi shtetëror për të vazhduar të ushtrojë kompetencat e tij sipas dispozitave aktuale. E dyta është e lidhur me rinovimin e mandatit popullor përmes zgjedhjeve, një element themelor i çdo sistemi demokratik.
Shtyrja e zgjedhjeve mund të justifikohet ligjërisht nga rrethanat e jashtëzakonshme, por kjo nuk e mohon faktin se sa më gjatë të zgjasë lufta, aq më i gjatë është hendeku kohor që nga zgjedhjet e fundit. Kjo është një vështirësi e vërtetë institucionale me të cilën Ukraina do të duhet të përballet pavarësisht nga rezultati i operacioneve ushtarake.
Çfarë duhet të ndodhë që të zhvillohen zgjedhjet?
Mundësia e një armëpushimi ose e një marrëveshjeje për t'i dhënë fund armiqësive nuk nënkupton automatikisht thirrjen e zgjedhjeve. Kushti vendimtar ligjor është adresimi i regjimit të ligjit ushtarak, për sa kohë që ai mbetet në fuqi, legjislacioni aktual ndalon mbajtjen e tyre.
Edhe në rast se hiqet ligji ushtarak, një kthim në rregullsinë zgjedhore do të kërkonte përgatitje të konsiderueshme. Problemet e listave të votuesve, pjesëmarrja e personave të zhvendosur dhe ukrainasve që jetojnë jashtë vendit, vota e personelit ushtarak, funksionimi i komisioneve zgjedhore dhe siguria e qytetarëve do të duhej të adresoheshin.
Çështja e territoreve të pushtuara mbetet veçanërisht e vështirë. Pamundësia për të mbajtur zgjedhje në zonat që nuk kontrollohen nga Kievi ngre pyetje në lidhje me përfaqësimin e banorëve të tyre dhe pjesëmarrjen e tyre të barabartë në procesin politik. Prandaj, kthimi i miliona refugjatëve nuk mund të merret si i mirëqenë edhe pas një marrëveshjeje të mundshme paqeje.
Autoritetet ukrainase duhet gjithashtu të caktojnë një orar zgjedhor që lejon një debat kuptimplotë parazgjedhor. Ekzistenca e më shumë kandidatëve dhe partive nuk është e mjaftueshme në vetvete për të siguruar një proces të lirë zgjedhor nëse nuk janë krijuar kushtet e nevojshme për aktivitet politik të papenguar, informacion të votuesve dhe mbikëqyrje efektive të votimit.
Prandaj, pyetja nuk është vetëm se kur zgjedhjet do të lejohen ligjërisht, por edhe në çfarë kushtesh ato mund të mbahen në një mënyrë që siguron besueshmërinë e rezultatit.
Dita tjetër për demokracinë ukrainase
Ukraina përballet me një realitet kushtetues dhe politik që kuadri i saj ekzistues institucional është i thirrur ta menaxhojë në kushte jashtëzakonisht të pafavorshme. Nga njëra anë, Kushtetuta sanksionon rinovimin periodik të mandatit popullor dhe përcakton qartë kohëzgjatjen e mandateve presidenciale dhe parlamentare. Nga ana tjetër, ajo parashikon vazhdimësinë e funksionimit të shtetit, ndërsa legjislacioni për gjendjen e jashtëzakonshme ndalon mbajtjen e zgjedhjeve gjatë gjendjes së jashtëzakonshme.
Qëndrimi aktual i Volodymyr Zelensky në presidencë bazohet kryesisht në nenin 108 të Kushtetutës, sipas të cilit Presidenti në detyrë vazhdon të ushtrojë detyrat e tij derisa pasardhësi i tij i sapozgjedhur të marrë pushtetin. Kjo dispozitë nuk e shfuqizon mandatin pesëvjeçar presidencial dhe as nuk i jep kreut të shtetit të drejtën për të shtyrë zgjedhjet për një kohë të pacaktuar sipas gjykimit të tij personal.
Mungesa e zgjedhjeve lidhet me ruajtjen e gjendjes së jashtëzakonshme, një regjim i vendosur pas pushtimit rus dhe që ende rregullon funksionimin e institucioneve ukrainase. Testi i vërtetë për sistemin politik të vendit do të vijë kur kushtet të lejojnë një kthim në procesin zgjedhor. Më pas do të jetë e nevojshme të tregohet se pezullimi i zgjedhjeve ishte me të vërtetë një masë emergjente e lidhur me luftën dhe jo një ndryshim i përhershëm në mënyrën se si ushtrohet pushteti politik.
Për Zelenskyn, zgjedhjet e ardhshme do të jenë mundësia e parë për të kërkuar një mandat të ri popullor që nga fillimi i pushtimit rus. Për Ukrainën, do të jetë një provë institucionale shumë më e gjerë, pasi vendi do të thirret të rivendosë funksionimin e plotë zgjedhor të demokracisë së tij pas viteve të luftës, shkatërrimit të përhapur dhe ndryshimeve të thella në realitetin e tij shoqëror dhe politik./Dosja.al
Kimberly Guilfoyle SHBA- Presidenti amerikan Donald Trump dhe Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, po shqyrtojnë mundësinë e largimit të K...
Volodymyr Zelensky UKRAINË- Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky ka akuzuar Rusinë për vazhdimin e sulmeve ndaj infrastrukturës...
Benjamin Netanyahu IZRAEL- Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka bërë thirrje për një hetim ndaj krijuesve të dokumentarit&n...
pamje BRITANIA E MADHE- Dritat Veriore, të njohura si Aurora Borealis, kanë krijuar pamje spektakolare në qiellin e Mbretërisë...
Donald Trump SHBA- Departamenti Amerikan i Drejtësisë ka nisur një hetim ndaj pesë rrjeteve të mëdha televizive, ABC, C...
Raphael Glucksmann FRANCË- Eurodeputeti Raphael Glucksmann është shpallur kandidati i së majtës socialdemokrate për zgj...
Presidenti amerikan, Donald Trump, u përgjigjet pyetjeve të gazetarëve pas mbërritjes në bazën ajrore Joint Base Andrews, në...
pamje XHIBUT- Të paktën 139 emigrantë kanë humbur jetën dhe 84 të tjerë rezultojnë të zhdukur pas fundosjes s&...
Nepal NEPAL- Përmbytje të fuqishme kanë goditur të dielën Nepalin qendror, duke shkaktuar dëme të mëdha në ban...
pamje INDI- Një situatë paniku është regjistruar të dielën në një avion të kompanisë ajrore indiane ...
