Greqia, një “ekonomi kafenesh”

Një studim i kohëve të fundit i titulluar “Ekonomia e Kafenesë” nga Observatori Helenik në Shkollën e Ekonomisë në Londër (LSE) zbulon një të vërtetë të pakëndshme rreth transformimit të ekonomisë greke pas epokës së shpëtimit.

Studimi i bashkautorizuar nga Michalis Nikiforos, Vlassis Missos, Christos Perros dhe Nikolaos Rodousakis, analizon se si Greqia është shndërruar në një “ekonomi kafenesh”.

Kjo përshkruan zgjerimin masiv të sektorit të Akomodimit dhe Aktiviteteve të Shërbimit Ushqimor (AFSA), i cili përfshin të gjitha aktivitetet që lidhen me turizmin: restorante, bare, hotele, argëtim, qira afatshkurtra dhe më shumë.

Duke përdorur etiketën “ekonomia e kafenesë”, studiuesit tërheqin vëmendjen te “elefanti në dhomë” që shpesh injorohet: pavarësisht premtimeve të mëdha për një “model të ri zhvillimi”, Greqia duket e bllokuar në një model rritjeje të ndërtuar mbi “këmbë balte” gjatë pesëmbëdhjetë viteve të fundit.

Greqia: Rritje e pabarabartë e turizmit dhe rënie e produktivitetit

Studiuesit shqyrtuan se si, pas viteve të masave shtrënguese dhe reformave strukturore që liberalizuan tregjet e punës dhe të produkteve, aktivitetet e lidhura me turizmin u rritën në mënyrë disproporcionale krahasuar me sektorët e tjerë. Kjo rritje e pabarabartë ka qenë një faktor kyç në uljen drastike të produktivitetit të përgjithshëm ekonomik.

Në vend të rritjes së premtuar të produktivitetit nëpërmjet reformave të shpëtimit, ekonomia greke përjetoi të kundërtën: një rënie të ndjeshme të produktivitetit të punës dhe një rishpërndarje të konsiderueshme të punësimit drejt sektorëve me produktivitet të ulët, veçanërisht AMFSA-së.

Autorët argumentojnë se faktorët kryesorë të rënies së produktivitetit ishin një ulje e kërkesës agregate dhe një rënie e ndjeshme e pagave reale.

Produktiviteti i punës ra me 16 për qind midis viteve 2009 dhe 2024 dhe mbetet nën nivelet para krizës.

Pagat reale ranë edhe më ndjeshëm, duke rënë me 26 deri në 35 për qind në përgjithësi dhe deri në 60 për qind në sektorin e turizmit.

Ky fenomen nënkupton një rishpërndarje të dhunshme të të ardhurave kundrejt punës. Zhvendosja e punësimit në sektorin e AMFSA-së përbën afërsisht një të tretën e rënies së përgjithshme të produktivitetit të punës. Kjo u përkeqësua nga humbja e qindra mijëra vendeve të punës në sektorë produktivë si prodhimi dhe një mungesë në punësimin e teknologjisë së lartë dhe inovacionit.

Regresioni historik në një model të dyfishtë

Studimi shpjegon se modeli i zhvillimit të Greqisë po bëhet “i dyfishtë”, një formë e regresionit historik që zakonisht karakterizon ekonomitë më pak të zhvilluara ose në tranzicion. Në këtë model të dyfishtë, rritja mbështetet në sektorët me produktivitet të ulët që thithin papunësinë përmes punës së lirë të bërë të mundur nga ngjeshja e pagave.

Studiuesit arrijnë në përfundimin se tre paketat e shpëtimit të zbatuara nga viti 2010 deri në vitin 2018, në vend që të rrisnin konkurrueshmërinë, shkaktuan një recesion të thellë nga i cili ekonomia greke nuk është rikuperuar plotësisht. Ata theksojnë se edhe FMN-ja kërkoi falje për nënvlerësimin e ndikimit negativ të tkurrjes së mprehtë fiskale.

Fuqia punëtore e mbiarsimuar dhe e nënpaguar

Hulumtimi i LSE nxjerr në pah ndryshimet dramatike në fuqinë punëtore të AFSA-s nga viti 2009 deri në vitin 2023:

Punësimi në sektorin e AMF-së u rrit me shpejtësi me 87 përqind.

Vlera e Shtuar Bruto u rrit me 11 përqind.

Sektori i AMFSA-së u bë punëdhënësi më i madh në ekonominë greke, i karakterizuar nga paga të ulëta dhe një rritje e punës së pasigurt ose me kohë të pjesshme.

Fuqia punëtore në turizëm është më e arsimuar, por e nën-punësuar, me shumë të diplomuar universitarë që punojnë në pozicione me kualifikime të ulëta. Të dhënat e Eurostat konfirmojnë se Greqia ka një nga normat më të larta të të diplomuarve të rinj “të mbikualifikuar” në Evropë (pas Spanjës), me mbi 86 përqind të të diplomuarve të rinj në turizëm/mikpritje të punësuar në vende pune nën kualifikimet e tyre.

Shpata me dy tehe e ekonomisë së kafeneve në Greqi

Studimi, “Ekonomia e Kafenesë”, përshkruan si përfitimet ashtu edhe disavantazhet e rëndësishme të kësaj rruge zhvillimi:

Pozitivi: Bilanci i jashtëm

Sektori i turizmit dha një kontribut të rëndësishëm në përmirësimin e bilancit të llogarisë rrjedhëse. Suficiti tregtar në shërbimet e udhëtimit u përmirësua me pesë pikë përqindjeje midis viteve 2009 dhe 2023, duke përbërë afërsisht gjysmën e reduktimit total të deficitit të llogarisë rrjedhëse gjatë asaj periudhe.

Negativi: Dobësitë strukturore

Mbështetja e tepërt në turizëm dhe një ekonomi shërbimesh me produktivitet të ulët, paga të ulëta dhe punë intensive kanë rezultuar në dobësi serioze strukturore.

Degradimi social dhe mjedisor: Rritja joproporcionale kontribuon në degradimin mjedisor dhe kulturor, fenomene që shpesh grupohen nën etiketën e "turizmit të tepërt".

Kriza e strehimit: Rritja e qirave afatshkurtra dhe investimeve të huaja në pasuri të paluajtshme po rrit qiratë, duke i bërë ato të papërballueshme për punëtorët vendas.

Varësia: Ndërsa ekonomia e kafeneve rritet në kurriz të sektorëve të tjerë, varësia nga kërkesa e jashtme dhe luhatjet e saj sezonale rritet, duke i bërë rajone të tëra të ndjeshme ndaj ndryshimeve në trafikun turistik.

Studiuesit kanë paralajmëruar se pagat e ulëta zvogëlojnë nxitjen për inovacion dhe përparim teknologjik, duke dëmtuar në fund të fundit konkurrueshmërinë e ekonomisë.

Implikimet e politikave

Përvoja greke sfidon idenë se liberalizimi i tregut rrit automatikisht efikasitetin. Autorët paralajmëruan se varësia më e madhe nga sektorët me produktivitet të ulët (AMFSA) krijon një dilemë zhvillimi ku ata mbështesin kërkesën dhe valutën e huaj, por dëmtojnë produktivitetin afatgjatë dhe qëndrueshmërinë sociale.

“Një rrugë e suksesshme për Greqinë do të kërkojë politika që jo vetëm do të rivendosin kërkesën, por edhe do të promovojnë strategjikisht sektorët me produktivitet të lartë, do të mbështesin përmirësimin teknologjik dhe do të sigurojnë rritje gjithëpërfshirëse. Pa një ndryshim të tillë, ‘ekonomia e kafenesë’ rrezikon të mos jetë një rregullim i përkohshëm, por një ekuilibër afatgjatë i stagnimit”, thuhej në studim.

Ai nxit një rivlerësim të kujdesshëm të reformave strukturore në dritën e kushteve reale ekonomike dhe institucionale, duke mbrojtur politikat që i japin përparësi zhvillimit gjithëpërfshirës dhe me produktivitet të lartë./ CNA

Marrë nga greekreporter