Bangladesh/ Epidemia e fruthit shkakton 1.147 viktima, shumica fëmijë nën 5 vjeç

Bangladeshi po përpiqet të frenojë epideminë më të rëndë të fruthit në botë, një krizë e përkeqësuar nga të dhënat e dobëta, informimi i pamjaftueshëm i popullsisë dhe boshllëqet në vaksinim. Ekspertët thonë se kjo situatë shërben si paralajmërim për vendet e tjera lidhur me rrezikun vdekjeprurës që sjell rënia e normave të imunizimit.

Bangladeshi, programi rutinë i vaksinimit i të cilit pësoi rënie në vitin 2025, raportoi 202.000 raste të dyshuara me fruth, nga të cilat 22.000 u konfirmuan në laborator, që nga fillimi i epidemisë në mesin e muajit mars deri më 9 tetor, bëri të ditur Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH). Ky numër rastesh të dyshuara është më i larti ndër të gjitha vendet këtë vit.

Deri më tani, 1.147 persona kanë vdekur nga kjo sëmundje shumë ngjitëse, ndërsa 94% e vdekjeve të raportuara janë regjistruar te fëmijët nën moshën pesë vjeç, tha OBSH-ja.

Përvoja e Bangladeshit tregon vështirësitë në frenimin e një epidemie kur mbulimi me vaksinim bie nën 95%, nivel që, sipas OBSH-së, është i nevojshëm për të parandaluar shpërthimet epidemike. Në vitet e fundit, Bangladeshi ishte pothuajse pranë arritjes së këtij niveli, por në vitin 2025 mbulimi me vaksinim ra.

Një shqyrtim i dokumenteve të OBSH-së nga Reuters, së bashku me intervistat me më shumë se një duzinë shkencëtarësh, punonjësish shëndetësorë dhe zyrtarësh, tregon se përpjekjet e Bangladeshit për t'iu përgjigjur emergjencës u penguan gjithashtu nga të dhënat që nuk përfshinin miliona fëmijë, mangësitë në përgatitje dhe pamundësia për të arritur një numër të mjaftueshëm prindërish.

“Ky është një paralajmërim i vërtetë për çdo vend”, tha Mark Jit, këshilltar për vaksinat pranë OBSH-së dhe profesor në Shkollën e Shëndetit Publik Global në Universitetin e Nju-Jorkut.

Sipas tij, parandalimi i një epidemie përmes vaksinimit ishte më i lehtë, më i lirë dhe më i sigurt sesa reagimi ndaj një emergjence.

“Reagimi përfundimisht do ta ndalë epideminë, por ndërkohë shumë njerëz do të jenë prekur nga fruthi dhe disa do të kenë vdekur”, tha ai.

Ziauddin Hyder, këshilltar i posaçëm për çështjet shëndetësore i kryeministrit Tarique Rahman, i tha Reuters në shtator se qeveria po bënte gjithçka që mundej për t'i dhënë fund epidemisë. Qeveria nuk iu përgjigj pyetjeve të tjera të dërguara në tetor për këtë artikull.

“Ata erdhën vetëm pasi e varrosa djalin tim”

Në rajonin verilindor të Sylhetit, një nga zonat më të goditura në vendin me 178 milionë banorë, dyvjeçari Arman Hossain vdiq në korrik pa qenë vaksinuar, 24 orë pasi u shtrua në spital. Trajtimi u pagua duke shitur motoçikletën me tri rrota të familjes, të përdorur si taksi. Motra e tij katërvjeçare, gjithashtu e pavaksinuar, mbijetoi.

Babai i tij, Amin Mia, 26 vjeç, tha se asnjë punonjës shëndetësor nuk kishte shkuar në fshatin e tyre të largët në Sylhet për të ofruar vaksinimin në kohë.

“Ata erdhën vetëm pasi e varrosa djalin tim”, tha ai.

Sipas OBSH-së, fruthi zakonisht shkakton dy ose tri vdekje për çdo 1.000 raste, por sëmundja mund të jetë më vdekjeprurëse në vendet më të varfra për shkak të faktorëve të tillë si kequshqyerja.

“Ky është një paralajmërim i vërtetë për çdo vend.”

Mark Jit, këshilltar për vaksinat pranë OBSH-së.

Në qytetin Chhatak, gjithashtu në rajonin e Sylhetit, vajza e Humayun Rashidit, një marangoz 30-vjeçar, vdiq nga fruthi në qershor, në moshën nëntë muajshe, pa qenë vaksinuar. Labiba Akter mund të ishte vaksinuar në prill, kur një program emergjent uli moshën minimale të vaksinimit nga nëntë në gjashtë muaj.

“Asnjë punonjës shëndetësor nuk erdhi të na njoftonte”, tha babai i saj.

Në maj, ministri i Shëndetësisë, Sardar Md. Sakhawat Husain, tha se fushata emergjente kishte bërë që rastet në zonat më të prekura të kishin rënë “pothuajse në zero” dhe se epidemia ishte nën kontroll.

Megjithatë, në shtator, Bangladeshi raportoi mesatarisht 1.198 raste të reja të fruthit në ditë. Sëmundja shkakton temperaturë të lartë, kollë dhe skuqje karakteristike të lëkurës. Ky ishte numri më i lartë i rasteve që nga maji.

Epidemia në Bangladesh po ndodh në një kohë kur hezitimi ndaj vaksinave po rritet, veçanërisht në vendet më të pasura, mes skepticizmit të nxitur nga figura të tilla si Robert F. Kennedy Jr., sekretari amerikan i Shëndetësisë.

Në Bangladesh, pengesat më të mëdha janë qasja te vaksinat dhe ndërgjegjësimi i pamjaftueshëm, thanë ekspertët.

Deri vonë, Bangladeshi kishte qenë një histori suksesi në vaksinim. OBSH-ja dhe Fondi i Kombeve të Bashkuara për Fëmijët (UNICEF) vlerësuan se në vitin 2024 vendi kishte arritur mbulim prej 96% për dozën e parë të vaksinës dhe 93% për dozën e dytë. Doza e dytë jepet për të mbrojtur atë përqindje të vogël të fëmijëve që nuk zhvillojnë imunitet pas dozës së parë.

Por po atë vit shpërthyen protesta që i dhanë fund 15 viteve të qeverisjes së kryeministres Sheikh Hasina. Në trazirat politike që pasuan, punonjësit shëndetësorë hynë në grevë, porositë e vaksinave u vonuan dhe vaksinimet pasuese, që zakonisht shoqërojnë programet rutinë, u ndërprenë.

Në një raport të publikuar në korrik të këtij viti, OBSH-ja dhe UNICEF-i vlerësuan se mbulimi me dozën e parë në vitin 2025 kishte rënë në 90%, ndërsa ai me dozën e dytë në 86%. Këto shifra janë disa pikë përqindjeje nën nivelin prej 95% që nevojitet për imunitetin kolektiv.

Raporti ngriti gjithashtu pikëpyetje për cilësinë e të dhënave zyrtare mbi vaksinimin kundër fruthit dhe sëmundjeve të tjera për periudhën 2023–2025.

Sipas raportit, shifrat paraprake ndonjëherë tregonin se numri i personave të vaksinuar tejkalonte 100% të numrit të synuar, çka nënkuptonte gabime në numërimin e dozave ose në përcaktimin e numrit të personave që duhej të vaksinoheshin.

Programi emergjent la pa vaksinuar miliona fëmijë

Megjithatë, kur shpërtheu epidemia e fruthit, Bangladeshi reagoi shpejt dhe fillimisht dukej se po fitonte betejën.

Pas programit emergjent, numri i rasteve të reja filloi fillimisht të ngadalësohej, pasi pothuajse 20 milionë fëmijë u vaksinuan në prill dhe maj. Qeveria deklaroi se kishte përfshirë çdo fëmijë të grupmoshës së synuar, nga gjashtë muaj deri në pesë vjeç.

Por, në të vërtetë, programi nuk arriti objektivin. Kjo u bë e qartë në qershor, kur një tjetër ndërhyrje rutinë shëndetësore kishte një listë objektivash me katër milionë fëmijë më shumë se fushata kundër fruthit, megjithëse të dyja mbulonin të njëjtën grupmoshë.

“Ekziston një boshllëk”, i tha Reuters këshilltari i kryeministrit, Hyder, më 14 shtator, ndërsa rastet e fruthit po rriteshin sërish. Ai fajësoi hezitimin e prindërve ndaj vaksinave ose sëmundjet e fëmijëve, të cilat i pengonin ata të vaksinoheshin.

Janë shfaqur edhe sfida të tjera.

Dokumentet që përshkruajnë takimet e zhvilluara në prill dhe gusht mes qeverisë, OBSH-së dhe partnerëve të tjerë shëndetësorë, të shqyrtuara nga Reuters dhe të bëra publike për herë të parë në këtë raportim, tregojnë se përpjekjet për të vepruar shpejt mund të kenë sjellë mangësi.

Procesverbali i takimit të 19 prillit përshkruan se, për shkak të kufizimeve kohore, qeveria vendosi të kryente vetëm një raund kontrollesh të gatishmërisë përpara nisjes së programit emergjent të vaksinimit, në vend të katër raundeve që kryhen zakonisht. Këto kontrolle përfshijnë gjithçka, nga sigurimi i frigoriferëve për ruajtjen e vaksinave në temperaturë të ulët deri te përcaktimi i numrit të fëmijëve që duhen vaksinuar.

Sipas procesverbalit, raundi i vetëm i kontrolleve tregoi se shumica, por jo të gjitha, qarqet ishin gati.

“Kur kontrollet e gatishmërisë nuk kryhen siç duhet, shpesh janë fëmijët më të varfër dhe më të vështirë për t'u arritur ata që mbeten pa vaksinuar dhe paguajnë çmimin”, tha profesori Mahmudur Rahman, epidemiolog dhe kryetar i Komitetit Kombëtar të Verifikimit të Bangladeshit për Eliminimin e Fruthit dhe Rubeolës.

Hyder tha se fushata e prillit u organizua brenda katër javësh. Megjithatë, Tajul Islam Abdul Bari, i cili drejtoi programin e imunizimit në Bangladesh deri në vitin 2017, tha se fushatat e tilla zakonisht kërkojnë muaj të tërë planifikimi.

Në takimin e gushtit u identifikuan mangësi në zbatimin e fushatës. Procesverbali vinte në dukje se përqindja e fëmijëve me raste të konfirmuara të fruthit që nuk ishin vaksinuar ishte “praktikisht e pandryshuar para fushatës (82%) dhe pas fushatës (85%) ... duke nxjerrë në pah boshllëqet e vazhdueshme në mbulimin me vaksinim”.

OBSH-ja nuk iu përgjigj pyetjeve lidhur me takimet e prillit dhe gushtit. Megjithatë, zëvendëspërfaqësuesi i OBSH-së në Bangladesh, Dr. Rajesh Narwal, tha se organizata ishte e vendosur të mbështeste qeverinë në synimin e saj për të vaksinuar çdo fëmijë në rrezik.

“Imunizimi rutinë duhet të bëhet më efektiv dhe më i qëndrueshëm, në mënyrë që këto boshllëqe të mos krijohen përsëri”, tha ai.

Në Sylhet, ku të dhënat zyrtare tregojnë se kanë vdekur 180 fëmijë, tetë nga 16 familjet e intervistuara nga Reuters në shtator thanë se nuk kishin parë punonjës shëndetësorë që ofronin vaksinime. Të paktën gjashtë familje thanë se punonjësit shëndetësorë kishin ardhur vetëm pasi një fëmijë i komunitetit të tyre kishte vdekur nga fruthi.

Në fund të shtatorit, qeveria nisi një fushatë të re për të përfshirë 3,4 milionë fëmijët që ishin lënë më parë jashtë programit.

“Do të përfshijmë njerëz në të gjithë fshatrat, në mënyrë që asnjë fëmijë të mos mbetet pas”, tha ministri i Shëndetësisë në një konferencë për shtyp.

Megjithatë, arritja e çdo fëmije mbetet një sfidë. UNICEF-i dhe Byroja e Statistikave të Bangladeshit thonë se deri në 40% e fëmijëve nuk regjistrohen, ndërsa të dhënat qeveritare tregojnë se rreth një e treta e vendeve të punës për punonjësit shëndetësorë janë të paplotësuara.

Ekspertët e shëndetësisë po i kërkojnë gjithashtu qeverisë që ta zgjerojë programin për të vaksinuar edhe fëmijët mbi moshën pesë vjeç. Sipas OBSH-së, kjo grupmoshë përbën një të tretën e rasteve të fruthit.

Përveç kësaj, shkencëtarët në Bangladesh po studiojnë arsyet pse imuniteti po dobësohet më shpejt nga sa pritej te foshnjat deri në moshën rreth gjashtë muajshe. Sipas ekspertëve, ato zakonisht mbrohen ende nga antitrupat e nënës.

Sipas OBSH-së, sigurimi i kujdesit mjekësor në kohë është thelbësor. Kjo përbën një tjetër sfidë për Bangladeshin, i cili po lufton njëkohësisht edhe me një epidemi të dengës.

Në shtator, të gjitha repartet e Spitalit Shahid Shamsuddin Ahmed në Sylhet, me 100 shtretër, ku trajtohen pacientët me fruth, dukej se ishin të mbingarkuara. Ditën kur Reuters vizitoi spitalin, aty ishin shtruar 178 pacientë.

Fustani blu i Labiba Akterit, e cila vdiq nga fruthi, varet në një tel në fshatin e rajonit Sylhet të Bangladeshit, ku jetojnë prindërit e saj./Reuters