39 deputetë të opozitës i kanë kërkuar Kuvendit ngritjen e një Komisioni Hetimor Parlamentar për të verifikuar veprimtarinë e institucioneve shtetërore në lidhje me dyshimet për trafik ndërkombëtar të armëve dhe pajisjeve ushtarake.

Kërkesa, e firmosur nga deputetë të Partisë Demokratike dhe Partisë së Lirisë, i është drejtuar kryetarit të Kuvendit, Niko Peleshi. Në dokument kërkohet që të hetohet nëse institucionet përgjegjëse kanë zbatuar ligjin për parandalimin, kontrollin dhe evidentimin e veprimtarive që lidhen me qarkullimin e armëve, si dhe nëse në këtë proces mund të jenë evidentuar përgjegjësi politike, administrative apo institucionale.

Materialet e Arben Ahmetajt, shkak për kërkesën

Nisma e opozitës vjen pas deklaratave dhe materialeve audio të publikuara më 7 shtator nga ish-zëvendëskryeministri Arben Ahmetaj gjatë një interviste televizive.

Deputetët që kanë firmosur kërkesën bëjnë një sqarim të rëndësishëm: materialet dhe deklaratat e bëra publike nga Ahmetaj nuk trajtohen si prova të provuara, por si të dhëna dhe indicie që, sipas tyre, duhet t’i nënshtrohen një verifikimi institucional përmes mekanizmave të kontrollit parlamentar.

Komisioni do të kishte për detyrë të shqyrtonte pretendimet përmes dokumenteve zyrtare, dëshmive, të dhënave të administruara nga institucionet dhe verifikimit të procedurave të ndjekura nga autoritetet shtetërore.

Çfarë kërkon të hetojë opozita?

Objekti i propozuar i hetimit është i gjerë dhe përfshin disa prej hallkave kryesore përmes të cilave kalon qarkullimi i armëve dhe pajisjeve ushtarake.

Në veçanti, deputetët kërkojnë verifikimin e:

• procedurave të importit dhe eksportit të armëve;
• tranzitit dhe transportit të pajisjeve ushtarake;
• magazinimit dhe transferimit të tyre;
• licencave dhe autorizimeve të dhëna nga institucionet shtetërore;
• kontrolleve doganore dhe kufitare;
• kontrolleve në porte dhe aeroporte;
• procedurave të ndjekura nga strukturat përgjegjëse për industrinë e mbrojtjes;
• marrëdhënieve mes kompanive private dhe institucioneve shtetërore.

Një tjetër element që opozita kërkon të verifikojë është nëse gjatë trajtimit të çështjeve të dyshuara ka pasur ndërhyrje, komunikime, urdhra apo orientime nga funksionarë publikë, të cilat mund të kenë ndikuar në mënyrën se si institucionet kanë vepruar.

Në fokus do të jenë gjithashtu marrëdhëniet ndërmjet subjekteve private të përmendura në materialet publike dhe strukturave shtetërore.

Hetimi do të mbulojë periudhën 2024-2026

Sipas kërkesës së opozitës, hetimi parlamentar do të shtrihet nga 1 janari 2024 deri më 7 shtator 2026, ndërsa Komisioni do të ketë mundësi të shqyrtojë edhe dokumente që i përkasin periudhave më të hershme, nëse ato rezultojnë të lidhura me objektin e hetimit.

Kjo do t’i mundësonte Komisionit të ndjekë kronologjinë e veprimeve institucionale dhe të verifikojë nëse procedurat e ndjekura nga autoritetet kanë qenë në përputhje me ligjin.

Cilët zyrtarë kërkon të thërrasë opozita?

Në listën e personave që opozita kërkon të dëgjohen nga Komisioni përfshihen drejtues të lartë të institucioneve shtetërore.

Sipas kërkesës, para Komisionit do të kërkohet të japin shpjegime:

• kryeministri Edi Rama;
• ministri i Mbrojtjes Ermal Nufi;
• Shefi i Shtabit të Përgjithshëm, gjeneral lejtnant Arben Kingji;
• drejtuesja e SHISH, Vlora Hyseni;
• drejtori i Përgjithshëm i Policisë së Shtetit, Skënder Hita;
• drejtori i Përgjithshëm i KAYO-s, Ardi Veliu.

Përveç tyre, opozita kërkon dokumente, informacione dhe dëshmi nga institucionet që kanë përgjegjësi për industrinë e mbrojtjes, tregtinë dhe kontrollin e armëve, doganat, pikat kufitare, portet dhe aeroportet.

Arben Ahmetaj, dëshmitar i kërkuar nga opozita

Në listën e personave që opozita kërkon të dëgjojë përfshihet edhe vetë Arben Ahmetaj.

Ish-zëvendëskryeministri konsiderohet nga nismëtarët e kërkesës si person me dijeni mbi materialet që u bënë publike dhe mbi pretendimet që shërbyen si bazë për kërkesën për ngritjen e Komisionit Hetimor.

Opozita kërkon që materialet audio të publikuara më 7 shtator të administrohen zyrtarisht dhe t’i nënshtrohen një procesi verifikimi.

Në mënyrë konkrete, kërkohet të përcaktohet origjina e regjistrimeve, koha dhe rrethanat në të cilat janë realizuar, integriteti teknik i tyre, identiteti i personave që dëgjohen dhe përputhja e përmbajtjes me dokumentet zyrtare.

Çfarë pretendoi Arben Ahmetaj?

Pretendimet që nxitën kërkesën parlamentare u bënë publike nga Arben Ahmetaj gjatë intervistës së dhënë një ditë më parë.

Ahmetaj ngriti akuza për ekzistencën e një skeme të dyshuar të trafikut ndërkombëtar të armëve dhe publikoi disa materiale audio, të cilat sipas tij lidhen me këtë aktivitet.

Në qendër të deklarimeve të tij u përmendën biznesmeni Ron Yefet, kompania Timak Defense dhe ajo që Ahmetaj e cilësoi si “koncepti KAYO”.

Sipas versionit të paraqitur prej tij, armë me origjinë nga vende të Afrikës mund të jenë sjellë në Shqipëri, të jenë paketuar dhe më pas të jenë transportuar drejt vendeve të tjera.

Ahmetaj pretendoi se një aktivitet i tillë nuk lidhet me marrëveshjet zyrtare të Shqipërisë me NATO-n apo me furnizimin e Ukrainës dhe për këtë arsye e cilësoi atë si trafik ndërkombëtar armësh.

Këto janë pretendime të bëra publikisht nga ish-zëvendëskryeministri dhe pikërisht për këtë arsye opozita kërkon që ato të verifikohen përmes një procesi parlamentar.

Pikëpyetje edhe për financimin e kompanive të mbrojtjes

Një tjetër pjesë e deklarimeve të Ahmetajt lidhet me mënyrën e financimit të kompanive që operojnë në sektorin e industrisë së mbrojtjes.

Ai pretendoi se disa prej këtyre kompanive kanë përfituar fonde publike përmes procedurave pa tender dhe u ndal veçanërisht te Timak Defense.

Sipas deklarimeve të tij, kompania ka marrë paradhënie nga buxheti i shtetit, ndërsa ish-zëvendëskryeministri ngriti pikëpyetje mbi madhësinë e kapitalit të investuar nga aksionerët privatë dhe raportin e tij me fondet publike të përfshira në aktivitet.

Në një tjetër episod të përmendur gjatë intervistës, Ahmetaj foli për sekuestrimin nga autoritetet italiane të disa raketave, për të cilat pretendoi se kishin origjinë nga Greqia dhe mund të kishin lidhje me Shqipërinë.

Edhe këto deklarime pritet të jenë pjesë e verifikimit nëse kërkesa për Komision Hetimor miratohet dhe procedura parlamentare vijon.

Komisioni nuk do të zëvendësojë Prokurorinë

Në dokumentin e dorëzuar në Kuvend, deputetët nënshkrues theksojnë se Komisioni Hetimor Parlamentar nuk do të ketë për qëllim përcaktimin e përgjegjësive penale.

Sipas tyre, hetimi parlamentar nuk duhet të zëvendësojë Prokurorinë apo institucionet e tjera të drejtësisë. Fokusi do të jetë kontrolli i mënyrës se si institucionet shtetërore kanë ushtruar kompetencat e tyre dhe nëse ekzistojnë përgjegjësi të mundshme politike, administrative apo institucionale.

Tashmë kërkesa e firmosur nga 39 deputetë i është dorëzuar kryetarit të Kuvendit, Niko Peleshi. Hapi i radhës është ndjekja e procedurave parlamentare për shqyrtimin e nismës dhe vendimmarrja mbi kërkesën për ngritjen e Komisionit Hetimor.

Nëse procedura do të vijojë, një nga çështjet kryesore për t’u verifikuar do të jetë nëse pretendimet e bëra publike për trafikun ndërkombëtar të armëve mbështeten nga dokumente dhe të dhëna zyrtare apo nëse ato mbeten në nivelin e indicieve të ngritura publikisht.