Prindërit të paguajnë për protestat, po Rama për aferat e Ballukut dhe Ahmetajt?

Paralajmërimi i kryeministrit Edi Rama se prindërit duhet të paguajnë për dëmet e shkaktuara nga fëmijët e tyre të mitur gjatë protestave ka hapur një debat mbi standardet e përgjegjësisë dhe llogaridhënies në Shqipëri.

Teksa qeveria këmbëngul se dëmtimi i pronës publike dhe private duhet të sjellë pasoja, lind një pyetje që shkon përtej incidenteve në rrugë: çfarë përgjegjësie politike duhet të mbajë kreu i qeverisë kur zyrtarë të lartë që kanë qenë pjesë e kabinetit të tij përballen me akuza të rënda penale?

Në njërën anë janë familjet e të miturve që, sipas paralajmërimit të kryeministrit, mund të përballen me kërkesa për dëmshpërblim. Në anën tjetër janë dosjet e bujshme që lidhen me ish-zëvendëskryeministrat Arben Ahmetaj dhe Belinda Balluku, të cilët janë përballur me procedime dhe akuza të lidhura me korrupsionin dhe çështje të tjera të pasurisë.

“U them të gjitha familjeve të atyre fëmijëve, që do ta paguani. I lini rrugëve nga 13 vjeç të marrin rolin e mburojës së të tjerëve. Fatura e atyre dëmeve do t’ju përndjekë deri në fund”, është shprehur Rama.

Kryeministri ka argumentuar se fakti që autorët e dëmeve janë të mitur nuk e përjashton automatikisht përgjegjësinë e prindërve. Megjithatë, përgjegjësia konkrete për dëmshpërblim duhet të përcaktohet sipas ligjit dhe rrethanave të secilit rast.

Arben Ahmetaj dhe dosja e inceneratorëve

Një nga çështjet që ngre pikëpyetje për përgjegjësinë e zyrtarëve të lartë është ajo që lidhet me ish-zëvendëskryeministrin Arben Ahmetaj dhe hetimet për inceneratorët.

Sipas materialit të dosjes së përmendur në këtë çështje, Ahmetaj është përballur me akuza për korrupsion pasiv, pastrim parash, si dhe fshehje apo mosdeklarim të pasurisë. Në kuadër të hetimeve janë ngritur dyshime për përfitime të paligjshme që lidhen me biznesmenë të përfshirë në aferën e inceneratorëve.

Shuma prej rreth 700 mijë eurosh është përmendur në lidhje me dyshimet për përfitime të mundshme nga sipërmarrësit. Këto pretendime duhen trajtuar si akuza dhe jo si fakte të provuara përfundimisht me vendim gjyqësor.

Çështja ngre gjithashtu pyetje politike për mënyrën se si funksionoi kontrolli brenda qeverisë dhe për përgjegjësinë e drejtuesve që kanë pasur në varësi zyrtarët e përfshirë në vendimmarrje.

Belinda Balluku përballet me akuza nga SPAK

Në fokus është edhe ish-zëvendëskryeministrja Belinda Balluku, ndaj së cilës Prokuroria e Posaçme ka komunikuar akuza të lidhura me ushtrimin e funksioneve të saj në Ministrinë e Infrastrukturës.

Sipas të dhënave të bëra publike në lidhje me çështjen, akuzat përfshijnë shkelje të barazisë në tendera publikë në disa raste, korrupsion pasiv të funksionarëve të lartë, si dhe vepra që lidhen me pasurinë dhe pastrimin e parave.

Pretendimet e prokurorisë kanë të bëjnë me dyshime për parregullsi në procedurat publike dhe për mënyrën e administrimit apo fshehjes së pasurive. Përgjegjësia penale e Ballukut duhet të përcaktohet nga gjykata, në përputhje me provat dhe procedurat ligjore.

Megjithatë, çështja ka një dimension politik që shkon përtej përgjegjësisë individuale të personit nën hetim: si ushtrohet kontrolli mbi zyrtarët e lartë dhe çfarë standardesh llogaridhënieje zbatohen brenda ekzekutivit?

Përgjegjësia e prindërve dhe përgjegjësia e kryeministrit

Krahasimi mes prindërve të të miturve dhe drejtuesve të qeverisë nuk nënkupton se përgjegjësia ligjore e tyre është e njëjtë. Ajo që i lidh dy çështjet është debati mbi parimin e llogaridhënies.

Përgjegjësia e prindërve për dëmet e shkaktuara nga fëmijët e mitur përcaktohet nga legjislacioni përkatës dhe nuk mund të konsiderohet automatikisht absolute në çdo rrethanë. Po kështu, kryeministri nuk mban automatikisht përgjegjësi penale për veprimet e çdo ministri apo zëvendëskryeministri që ka emëruar.

Përgjegjësia politike, nga ana tjetër, lidhet edhe me mënyrën se si drejtuesit e qeverisë zgjedhin bashkëpunëtorët, ushtrojnë kontrollin institucional dhe reagojnë kur ndaj zyrtarëve të lartë ngrihen akuza për shkelje të rënda.

Pikërisht këtu qëndron pyetja që shoqëron paralajmërimin e Ramës ndaj familjeve të protestuesve të mitur: nëse qeveria kërkon zbatim të rreptë të rregullave dhe përgjegjësi për çdo dëm, çfarë standardi llogaridhënieje duhet të zbatohet për drejtuesit e institucioneve dhe zyrtarët që administrojnë fondet publike?

Përgjigjja nuk mund të jepet duke barazuar përgjegjësitë ligjore të prindërve me ato të kryeministrit. Por debati mbi përgjegjësinë politike të qeverisë mbetet i hapur, veçanërisht kur bëhet fjalë për çështje që përfshijnë tenderat publikë, përdorimin e parave të taksapaguesve dhe funksionarë të niveleve më të larta të shtetit.