Shkencëtarët kanë arritur të mbajnë të izoluar një grimcë antimaterie për një muaj, pa e lejuar të prekë materien e zakonshme. Ky përparim u jep fizikanëve mundësinë ta studiojnë më nga afër dhe mund t’i ndihmojë të kuptojnë një nga misteret më të mëdha të universit: pse gjithçka që na rrethon përbëhet nga materia dhe jo nga antimateria?
Antimateria është e ngjashme me materien e zakonshme, nga e cila përbëhen njerëzit, Toka dhe yjet, por grimcat e saj kanë disa veti të kundërta. Për shembull, elektroni ka ngarkesë elektrike negative, ndërsa grimca përkatëse e antimateries, e quajtur pozitron, ka ngarkesë pozitive.
Për këtë arsye, antimateria nuk mund të ruhet në një enë të zakonshme, pasi do të shkatërrohej sapo të prekte muret e saj.
Si arritën ta kapnin antimaterien?
Për eksperimentin, shkencëtarët përdorën natriumin-22, një formë radioaktive e natriumit, e cila gjatë shpërbërjes çliron pozitrone, grimca të antimateries.
Fillimisht, ata i kaluan këto grimca përmes një shtrese shumë të hollë tungsteni të ftohtë. Gjatë kalimit nëpër material, pozitronet humbën energji dhe u ngadalësuan, duke u bërë më të lehta për t’u kontrolluar.
Më pas, studiuesit përdorën fusha elektrike dhe magnetike për t’i drejtuar grimcat drejt një hapësire bosh, ku pothuajse nuk kishte grimca të tjera.
Aty, pozitronet u mbajtën të izoluara nga çdo kontakt me materien. Temperatura në këtë hapësirë ishte jashtëzakonisht e ulët, vetëm 0,3 gradë Celsius mbi zeron absolute, kufiri më i ulët i mundshëm i temperaturës.
Me këtë metodë, fizikantët arritën të mbanin një pozitron të vetëm për një muaj, duke krijuar mundësinë për të studiuar vetitë e tij në detaje. Sipas studiuesve, kjo teknikë mund të përdoret edhe për periudha më të gjata.
Çfarë duan të zbulojnë shkencëtarët?
Tashmë, studiuesit synojnë të matin me saktësi vetitë magnetike të pozitronit dhe t’i krahasojnë ato me ato të elektronit. Me fjalë të thjeshta, ata duan të zbulojnë nëse elektroni dhe grimca e tij e antimateries sillen saktësisht sipas parashikimeve të shkencës.
Sipas teorisë kryesore të fizikës së grimcave, të dyja duhet të kenë veti magnetike me të njëjtën madhësi, por në drejtime të kundërta.
Nëse matjet zbulojnë ndonjë ndryshim të papritur, kjo mund t’u japë shkencëtarëve një të dhënë të rëndësishme për të kuptuar dallimet mes materies dhe antimateries.
Ekipi drejtohet nga fizikani Gerald Gabrielse, nga Universiteti Northwestern në Shtetet e Bashkuara. Studiuesit kanë matur më parë vetitë magnetike të elektronit me saktësi shumë të lartë dhe tani synojnë të kryejnë të njëjtën matje për pozitronin.
Pse materia mbizotëron në univers?
Kjo është pyetja kryesore që shkencëtarët shpresojnë të ndihmojnë të zgjidhet përmes eksperimenteve të tilla.
Sipas teorive shkencore, menjëherë pas Big Bengut, materia dhe antimateria u krijuan në sasi pothuajse të barabarta. Kur grimcat e tyre u takuan, pjesa më e madhe u asgjësua.
Megjithatë, një sasi e vogël më shumë materieje mbijetoi. Pikërisht kjo materie formoi më vonë yjet, planetët, galaktikat dhe gjithçka që ekziston sot.
Por pse materia mbizotëroi dhe antimateria pothuajse u zhduk? Shkencëtarët ende nuk e kanë gjetur përgjigjen përfundimtare. Fizikani teorik Roni Harnik, nga Laboratori Kombëtar i Përshpejtuesit Fermi në SHBA, e cilësoi këtë përparim si një mundësi të rëndësishme për të testuar disa nga parimet themelore të fizikës.
Nëse eksperimentet e ardhshme zbulojnë dallime mes materies dhe antimateries, ato mund t’i ndihmojnë shkencëtarët të kuptojnë më mirë se si u formua universi që njohim sot.
Për momentin, mbajtja e një grimce antimaterie të izoluar për një muaj nuk e zgjidh këtë mister, por u jep studiuesve një mundësi të re për ta studiuar atë me më shumë saktësi.
