Zgjedhjet e parakohshme parlamentare, test për legjitimitetin politik dhe drejtimin e Serbisë

Instituti Ndërkombëtar IFIMES

Më 9 shtator 2026, Presidenti i Republikës së Serbisë, Aleksandar Vučić, shpalli zgjedhjet e parakohshme parlamentare për më 25 tetor 2026 dhe shpërndau Asamblenë Kombëtare. Fushata zgjedhore ishte 45 ditë, periudha minimale e përcaktuar me ligj.

Zgjedhjet e parakohshme parlamentare përbëjnë një nga testet më të rëndësishme politike me të cilat është përballur Serbia gjatë viteve të fundit.

Ato zhvillohen në një klimë polarizimi të thellë politik, pas muajsh protestash studentore dhe kërkesash në rritje për ndryshimin e mënyrës së qeverisjes së vendit. Ndërkohë, autoritetet i paraqesin zgjedhjet si një mekanizëm institucional përmes të cilit qytetarët mund të përcaktojnë drejtimin e ardhshëm të vendit.

Lëvizja studentore – një faktor i ri politik

Lëvizja studentore i shton një dimension të veçantë këtyre zgjedhjeve. Gjatë muajve të protestave, ajo ka kaluar nga kërkesa fillestare për përgjegjësi lidhur me tragjedinë në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, drejt një kërkese më të gjerë për ndryshime politike.

Në nëntor 2024, 16 persona humbën jetën pas shembjes së strehës së stacionit hekurudhor të Novi Sadit. Ngjarja u shndërrua në katalizatorin e protestave masive, të cilat gradualisht morën një karakter më të gjerë politik. Deri në maj 2025, lëvizja studentore e kishte kthyer shpalljen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare në kërkesën e saj kryesore.

Kjo ka krijuar një realitet të ri politik: lëvizja studentore nuk është më thjesht një lëvizje shoqërore, por një forcë e mundshme politike, e aftë të ushtrojë ndikim të konsiderueshëm në rezultatin zgjedhor. Lista zgjedhore e Lëvizjes Studentore kryesohet nga profesori Ilija Srdanović.

Ekonomia, pjesë e rëndësishme e strategjisë elektorale të qeverisë

Vučić hyn në fushatë me një mesazh të fortë ekonomik, duke vënë në plan të parë rritjen ekonomike, Investimet e Huaja Direkte dhe zhvillimin e infrastrukturës si përparësi kryesore për Serbinë.

Sipas Bankës Kombëtare të Serbisë (NBS), rritja reale e Prodhimit të Brendshëm Bruto në gjysmën e parë të vitit 2026 ishte 3.5% me bazë vjetore, ndërsa në gusht, NBS e rriti parashikimin për rritjen ekonomike të gjithë vitit në 3.2%. Zyra e Statistikave e Republikës së Serbisë raportoi një rritje reale të PBB-së prej 3.8% në tremujorin e dytë.

Sa u përket Investimeve të Huaja Direkte, NBS bën të ditur se flukset hyrëse arritën në 3.48 miliardë euro në vitin 2025, pas rekordit prej 5.23 miliardë eurosh të regjistruar në vitin 2024. Për vitin 2026, banka pret që Investimet e Huaja Direkte të arrijnë në rreth 4–4.5% të PBB-së, me kusht që tensionet gjeopolitike të zbuten.

Në shtator 2026, Vučić deklaroi se Serbia tërheq ndërmjet 61% dhe 62% të të gjitha Investimeve të Huaja Direkte në Ballkanin Perëndimor.

Vučić i ka kushtuar vëmendje të veçantë nevojës që Serbia t’u përshtatet ndryshimeve në ekonominë globale, konkurrencës teknologjike, Inteligjencës Artificiale (IA) dhe robotikës. Ai ka paralajmëruar gjithashtu për pasojat e luftërave në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, çmimet e larta të energjisë dhe fragmentimin gjithnjë e më të madh të tregtisë globale.

Kjo përbën një pjesë të rëndësishme të strategjisë elektorale të koalicionit qeverisës: lidhjen e stabilitetit politik me rritjen ekonomike, investimet e huaja dhe projektet infrastrukturore.

Për një pjesë të votuesve, siguria ekonomike dhe ruajtja e paqes dhe stabilitetit mund të kenë më shumë peshë në zgjedhjen e tyre sesa polarizimi politik.

Serbia mes Europës, SHBA-së, Rusisë, Kinës dhe qendrave të reja ekonomike

Serbia po përpiqet njëkohësisht të përparojë drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian, ka nisur një dialog strategjik formal me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ruan lidhjet tradicionale me Rusinë, po thellon marrëdhëniet ekonomike me Kinën dhe po zgjeron bashkëpunimin me vendet e Azisë Qendrore dhe, më gjerë, me Jugun Global.

Deklarata e Vučić se ekonomitë aziatike po u afrohen gjithnjë e më shumë atyre europiane dhe në disa raste po i tejkalojnë ato është veçanërisht domethënëse. Ai përmendi Uzbekistanin, Kazakistanin, Azerbajxhanin dhe Gjeorgjinë si shembuj, duke vënë në dukje ritmet e larta të rritjes ekonomike të këtyre vendeve.

Kjo tregon se politika e ardhshme e Serbisë do të duhet të mbështetet në një diversifikim strategjik, pra në aftësinë për të ndjekur paralelisht disa alternativa politike, ekonomike, energjetike dhe transporti, pa u lidhur plotësisht me një qendër të vetme fuqie.

Serbia nisi dialogun strategjik me Shtetet e Bashkuara në korrik të këtij viti, ndërsa ekspozita e specializuar ndërkombëtare EXPO 2027 pritet të zhvillohet vitin e ardhshëm.

Sipas parashikimeve të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), Serbia pritet të arrijë Kroacinë për nga PBB-ja nominale në vitin 2026 dhe parashikohet ta tejkalojë atë në vitin 2027, duke u bërë ekonomia më e madhe e rajonit sipas këtij treguesi.

Serbia pritet gjithashtu të rrisë profilin e saj ndërkombëtar, pasi do të presë finalen e UEFA Europa League 2029, një nga ngjarjet e rëndësishme të futbollit europian. Bashkimi Europian mbetet partneri kryesor ekonomik i Serbisë, duke përbërë 58.3% të tregtisë së jashtme totale të vendit në vitin 2025 dhe 37.6% të flukseve hyrëse të Investimeve të Huaja Direkte në vitin 2024.

Për Serbinë, ruajtja e perspektivës europiane dhe angazhimit për anëtarësim në Bashkimin Europian mbetet, për rrjedhojë, përparësi kryesore, krahas ruajtjes së hapësirës për bashkëpunim me aktorë të tjerë globalë.