Departamenti Amerikan i Shtetit ka rikonfirmuar qëndrimin e tij të kahershëm për memorandumin detar Turqi–Libi, duke e cilësuar njoftimin për ratifikimin e tij si “të padobishëm dhe provokues” dhe duke deklaruar shprehimisht se qëndrimi i Uashingtonit për këtë çështje mbetet i pandryshuar.
Memorandumi u ratifikua të martën e kaluar, më 20 tetor, nga parlamenti i Libisë, me seli në qytetin lindor të Bengazit.
Ky sqarim erdhi në një përgjigje të re për gazetën Kathimerini, pas shqetësimeve të shprehura në Athinë lidhur me deklaratën e mëparshme të Departamentit, të datës 21 tetor. Në atë deklaratë ishte shmangur kritika ndaj marrëveshjes së diskutueshme dhe, në vend të saj, ishte theksuar nevoja për dialog dhe negociata në mirëbesim mes vendeve të Mesdheut Lindor.
“Njoftimi për ratifikimin e memorandumit turko-libian të mirëkuptimit për delimitimin detar ka rritur tensionet në rajon dhe është i padobishëm e provokues — qëndrimi ynë për këtë çështje nuk ka ndryshuar”, tha një zëdhënës i Departamentit të Shtetit.
“Ne i inkurajojmë të gjitha vendet, përfshirë partnerët në Mesdheun Lindor, t’i zgjidhin mosmarrëveshjet detare përmes negociatave në mirëbesim dhe të shmangin çdo sjellje provokuese.
Greqia dhe Turqia janë të dyja aleate në NATO. Ne i inkurajojmë që të angazhohen në dialog dypalësh për të trajtuar çdo pikë mosmarrëveshjeje.
Zgjidhja paqësore e mosmarrëveshjeve të tilla hap rrugën për investime tregtare dhe kërkime eksploruese, të cilat do t’i sjellin përfitime të gjithë rajonit.”
Përgjigjja që Departamenti i Shtetit i dha Kathimerini-t javën e kaluar shkaktoi pakënaqësi dhe shqetësim në Athinë, duke nxitur përpjekje diplomatike nga Ambasada Greke në Uashington. Kjo e fundit bashkëpunoi me Këshillin e Udhëheqjes Greko-Amerikane (HALC), aleatët e tij në Kongres dhe organizata hebraike amerikane, për të siguruar sqarime të mëtejshme nga Departamenti.
Shqetësimi kryesor ishte se deklarata fillestare e Uashingtonit, duke shmangur çdo vlerësim thelbësor të memorandumit detar Turqi–Libi dhe duke u kufizuar në thirrje të përgjithshme për dialog e negociata, linte hapësirë të konsiderueshme për keqinterpretimin e qëndrimit amerikan. Në veçanti, mungesa e një qëndrimi të shprehur qartë nga SHBA-ja ngriti shqetësimin se Turqia dhe Libia mund ta interpretonin heshtjen e Uashingtonit si pranim të tërthortë të pretendimeve të tyre detare.
Deklarata e Departamentit të Shtetit e 21 tetorit përbënte gjithashtu një largim të dukshëm nga qartësia e qëndrimeve të mëparshme publike të Uashingtonit për këtë çështje. Në dhjetor të vitit 2019, menjëherë pas nënshkrimit të marrëveshjes detare, Departamenti i Shtetit e cilësoi atë si “të padobishme dhe provokuese”, duke deklaruar se kishte rritur tensionet në Mesdheun Lindor.
Më 15 janar 2020, Departamenti pranoi shprehimisht se Greqia kishte pretendime detare që mbivendoseshin me zonën e përfshirë në memorandum. Ai sqaroi se, sipas së drejtës ndërkombëtare, siç pasqyrohet në Konventën e Kombeve të Bashkuara për të Drejtën e Detit, ishujt në përgjithësi kanë të drejtë për një zonë ekskluzive ekonomike dhe shelfin kontinental në të njëjtën masë si territoret e tjera tokësore.
Një qëndrim edhe më i qartë u shpreh më 2 qershor 2020 nga Francis Fannon, në atë kohë ndihmëssekretar i Shtetit për Burimet Energjetike. Fannon deklaroi se memorandumi Turqi–Libi “nuk mund të ndikojë, nga pikëpamja juridike, në të drejtat ose detyrimet e shteteve të treta”, siç është Greqia. Ai theksoi gjithashtu se memorandumi nuk i shuan të drejtat ligjore të shteteve të tjera, duke shtuar: “Statusi i tyre juridik njihet; këtu nuk kemi të bëjmë me dy palë të barasvlershme.”
Tri ditë më vonë, më 5 qershor, Departamenti i Shtetit përsëriti se memorandumi nuk mund të ndikonte në të drejtat ose detyrimet e shteteve të treta, duke e cilësuar sërish marrëveshjen si provokuese dhe të padobishme.
Libia është e ndarë mes dy qendrave rivale të pushtetit: qeverisë, e njohur më parë si Qeveria e Marrëveshjes Kombëtare, me seli në kryeqytetin Tripoli, në perëndim të vendit, dhe parlamentit, me seli në Bengazi.
Parlamenti kishte refuzuar ta njihte memorandumin kur ai u nënshkrua nga Turqia dhe qeveria e Tripolit në vitin 2019, por ratifikimi i së martës u miratua unanimisht.
Ky zhvillim e befasoi Greqinë, e cila, së bashku me Egjiptin, Bashkimin Evropian dhe vende e organizata të tjera ndërkombëtare, e konsideron memorandumin në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare dhe, për rrjedhojë, të pavlefshëm.
Në fakt, Egjipti dhe Greqia ndodhen mes Libisë dhe Turqisë. Dy vendet e fundit mund të konsideroheshin si vende me kufij detarë të përbashkët vetëm nëse pranohej argumenti turk — i pambështetur nga e drejta ndërkombëtare detare — se ishujt nuk mund të kenë as ujëra territoriale dhe as shelfe kontinentale, shkruan Ekathimerini.
