Lista Studentore e Serbisë arriti fitoren dhe mori pushtetin pa një lider të qartë, pa strukturë partiake dhe pa një program të hartuar plotësisht. Tani, lëvizja protestuese që rrëzoi nga pushteti Aleksandar Vucic-in, një lider autoritar me prirje pro-ruse dhe lidhje me lëvizjen MAGA, duhet të përcaktojë se si do ta qeverisë vendin.
E mbështetur te vendimmarrja kolektive dhe e përbërë nga njerëz pa përvojë politike, mes tyre profesorë universiteti, këngëtarë opere dhe ish-sportistë, lëvizja e krijuar dy vjet më parë duhet të formojë me shpejtësi një qeveri dhe të dëshmojë se mund ta çlirojë vendin ballkanik nga korrupsioni i rrënjosur dhe keqadministrimi.
“Bërthama institucionale do të jetë lista me 250 kandidatë, shumica e të cilëve do të jenë deputetë, si dhe vetë lëvizja, e cila do t’i udhëheqë ata. Kështu fituan. Tani duhet të gjejnë mënyrën se si do të qeverisin”, tha Aleksandar Rankovic, një mësues dhe aktivist me bazë në Paris, i cili e ndihmoi lëvizjen gjatë fushatës zgjedhore.
“Ata e kanë marrë vërtet seriozisht qasjen kolektive”, tha ai, duke shtuar se lëvizja “do të duhet të krijojë një mekanizëm për mënyrën se si do ta bëjë këtë”.
Kardiologu Ilija Srdanović iu bashkua lëvizjes protestuese në vitin 2024, pasi shembja e strehës së një stacioni hekurudhor të rinovuar shkaktoi vdekjen e 16 personave
Sfidat që e presin u bënë të dukshme që në natën e zgjedhjeve, kur Lista Studentore pati vështirësi të vendoste se kush do të mbante fjalimin e fitores. Radomir Saicic, profesor kimie dhe një nga figurat kryesore të saj, përfundimisht deklaroi: “Kjo është fitorja e bindjes se Serbia mund dhe do të bëjë më mirë”.
Sipas një projeksioni të grupeve të pavarura të sondazheve CeSID dhe Ipsos, 140 persona nga lista kanë fituar mandate parlamentare. Mes tyre janë ish-ylli i basketbollit Dejan Bodiroga, aktori Tihomir Stanić, këngëtari i operës Nikola Mikić dhe ish-guvernatori i Bankës Kombëtare të Serbisë, Dejan Šoškić.
Në krye të listës është Ilija Srdanović, një kardiolog nga Novi Sadi, i cili iu bashkua lëvizjes protestuese në vitin 2024, pas shembjes së tendës së një stacioni hekurudhor të rinovuar, ku humbën jetën 16 persona. Akuzat për korrupsion dhe mbikëqyrje të dobët në dhënien e kontratave publike e shndërruan tragjedinë në një simbol të sundimit 14-vjeçar të Vucic-it.
Aktivistët e “Listës së Studentëve” takohen me banorë në Petrovac na Mlavi, Serbi
“Si prindër të katër fëmijëve… kur dëgjuam për herë të parë se çfarë kishte ndodhur, u përpoqëm me dëshpërim të siguroheshim për fatin e familjarëve tanë”, i tha Srdanović gazetës Financial Times përpara votimit. “Ndjenja e tmerrit u shndërrua në zemërim dhe më pas në kërkesa për përgjegjësi”.
Lëvizja duhet të vendosë gjithashtu nëse do të shndërrohet në një parti tradicionale apo do të ruajë asambletë demokratike, të njohura si plenume, të cilat kanë udhëhequr deri tani vendimmarrjen e saj.
Në arenën ndërkombëtare, Lista Studentore duhet të menaxhojë marrëdhëniet tradicionale të Serbisë me Rusinë, marrëdhëniet e tensionuara me Brukselin për shkak të bllokimit të procesit të anëtarësimit në BE dhe refuzimit për të vendosur sanksione ndaj Moskës për shkak të luftës në Ukrainë. Njëkohësisht, duhet të ruajë lidhjet me administratën Trump, e cila kishte marrëdhënie të afërta me Vucic-in.
Projekti i braktisur i një hoteli Trump në Beograd mund të bëhet një nga sprovat e para për qeverinë e re të Serbisë.
Të reja duke festuar
Projekti i rizhvillimit, i mbështetur nga Jared Kushner, dhëndri i Donald Trump-it, ndihmoi në nxitjen e protestave kundër Vucic-it vitin e kaluar, pasi qeveria miratoi planet për ta shndërruar ish-kompleksin e Shtabit të Përgjithshëm në një hotel dhe kompleks tregtar. Ndërtesa, e bombarduar nga NATO-ja në vitin 1999, ishte shndërruar në rrënoja, por ishte shpallur monument i mbrojtur dhe përfaqësonte një simbol të luftës.
Një hetim i brendshëm zbuloi më pas se dokumentet e përdorura për t’i hequr kompleksit statusin e mbrojtur ishin falsifikuar. Kjo implikoi një ministër të qeverisë dhe ngriti akuza të reja për korrupsion ndaj administratës së Vucic-it.
Një seancë gjyqësore më 4 nëntor pritet të bëjë publike provat që qëndrojnë në themel të aktakuzave kundër zyrtarëve dhe personave të tjerë të përfshirë. Sipas personave të njohur me çështjen, Vucic-i mund të përballet vetë me procedime penale nëse dalin prova se ka shkelur personalisht ligjin.
Një imazh i dëmtuar qëllimisht i Aleksandar Vuçiçit në Beograd
“Ka të dhëna që tregojnë se Vucic-i ishte gjithashtu i përfshirë në çështjen e Shtabit të Përgjithshëm”, tha Miljan Salata, një arkitekt që kundërshtoi planin për hotelin Trump dhe më vonë iu bashkua Listës Studentore. Për të, kjo çështje shpjegon arsyen pse lëvizja zgjodhi sloganin “Serbia ose Mafia”.
Sipas Salatës, ndërtesa “simbolizon luftën jugosllave dhe antifashiste. Ajo simbolizon gjithashtu fundin e Jugosllavisë dhe krizën që pasoi, si dhe bombardimet e NATO-s. Fakti që nuk është rindërtuar për gati 30 vjet është një tjetër simbol — dhe tani ajo është simbol i riparimit të dëmeve, i një përpjekjeje për të rindërtuar shtetin”.
Vucic-i fali dhjetëra persona në ditën e tij të fundit si president, në shtator, pa bërë të ditur identitetin e tyre. Mes tyre mund të jenë edhe figura kyçe të përfshira në çështjen e Shtabit të Përgjithshëm.
“Establishmenti i vjetër nuk do të heqë dorë vullnetarisht nga kontrolli mbi institucionet, aparatin e sigurisë apo mediat e veta”, tha Branislav Radeljić, politolog në Universitetin e Beogradit. “Po ashtu, askush nuk duhet të presë që ai të shkatërrojë rrjetet kriminale nga të cilat disa prej figurave të tij kryesore kanë përfituar prej kohësh, duke grumbulluar pasuri të jashtëzakonshme personale”.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Financial Times
