Protestat e brezit Z që po ndryshojnë Europën: “Askush nuk na dëgjoi”

Të rinjtë në të gjithë Europën druhen se do t’u duhet të mbajnë barrën financiare të një brezi më të vjetër.

Maya Gourdel, një studente 19-vjeçare në Bruksel, është ulur në një tavolinë dhe po shkruan slogane kundër atyre që drejtojnë vendin e saj: “Nëse digjemi ne, digjeni edhe ju bashkë me ne!”.

Slogani, i marrë nga filmi i vitit 2012, The Hunger Games, është përqafuar si simbol nga shumë lëvizje rinore në mbarë botën. Ai pasqyron zemërimin, zhgënjimin dhe dëshirën për ndryshim që po nxisin protestat e udhëhequra nga brezi Z në Europë.

Nga periferitë e Parisit deri në sheshet e Beogradit, mijëra njerëz kanë dalë në rrugë.

Kërkesat janë të ndryshme, por shpesh kanë shqetësime të përbashkëta: kushtet e këqija në shkolla, mungesa e perceptuar e mundësive ekonomike, kostoja e jetesës, korrupsioni, strehimi dhe ndjesia se zëri i tyre nuk dëgjohet.

Në disa raste, protestat janë shoqëruar me dhunë. Vetëm në Francë, mijëra dyqane janë dëmtuar ose plaçkitur gjatë javëve të fundit, ndërsa policia ka përdorur granata shokuese dhe autobote me ujë.

Këtë fundjavë, protestat sollën edhe ndryshime reale. Në Serbi, protestat e udhëhequra nga studentët kulmuan me rrëzimin përmes zgjedhjeve të Aleksandar Vuçiçit, udhëheqësit prej shumë vitesh të vendit, pas pothuajse dy vitesh demonstratash kundër korrupsionit të perceptuar dhe autoritarizmit në rritje.

“Kur u zgjuam, gjëja e parë që ndjemë ishte padyshim një ndjenjë lehtësimi dhe lirie”, tha studentja protestuese Stasa Piletic.

“Personalisht, ndiej se kemi fituar. Mendoj se më në fund kemi kaluar nga protestat te përgjegjësia”, shtoi ajo.

Chiara, një studente 21-vjeçare në Milano, qytet i përfshirë gjithashtu nga protestat, beson se “është jetike të marrësh pjesë në lëvizjet spontane të njerëzve, të lindura nga një shpërthim zemërimi që bëri të mundur veprimin kolektiv”.

“Mendoj se dëmi më i madh që kjo klasë drejtuese i ka shkaktuar brezit tim është se na ka marrë edhe aftësinë për të imagjinuar një të ardhme, për të ëndërruar”, tha ajo.

Sipas saj, studentët italianë po përballen me një realitet ku shkollat nuk kanë mjaftueshëm mësues dhe ndërtesat janë të rrënuara.

“Dhe e gjithë kjo, me perspektivën e një pune të paguar keq, për të cilën nuk jemi kualifikuar, dhe me perspektivën për të jetuar në një shtëpi të vogël e tepër të shtrenjtë, ndoshta larg qytetit tonë, në një vend ku nuk kemi dashur të jetojmë”.

Protestat e udhëhequra nga brezi Z kanë shkaktuar tronditje në mbarë botën, ndërsa brezi i lindur afërsisht mes viteve 1997 dhe 2012 ka filluar ta bëjë zërin e tij të dëgjohet, nga Bangladeshi në vitin 2024 dhe Nepali në vitin 2025, deri në Indi këtë vit. Tashmë Europa është kthyer në një nga qendrat kryesore të këtyre protestave.

Rritja e çmimeve dhe kostoja e jetesës janë shqetësim për 40% të të rinjve të moshës 16-30 vjeç, sipas një sondazhi të Bashkimit Europian, të publikuar në vitin 2025.

Nga 92.7 milionë njerëz në BE që ishin në rrezik varfërie ose përjashtimi social gjatë vitit 2025, rreziku më i lartë u regjistrua te të rinjtë e moshës 18-24 vjeç, me 26.3%, ndërsa më i ulëti te personat e moshës 65 vjeç e lart, me 18.8%.

Të rinjtë janë gjithashtu të shqetësuar se do t’u duhet të mbajnë barrën financiare të një brezi më të vjetër, i cili zakonisht merr pjesë në votime në përqindje më të lartë.

Në Francë, personat mbi 60 vjeç përbëjnë një të katërtën e popullsisë, por zotërojnë 60% të pasurisë së vendit, sipas institutit kërkimor OFCE.

Pensionet janë zëri më i madh i shpenzimeve publike në Francë dhe pritet të arrijnë në 14% të prodhimit ekonomik, ndërsa popullsia plaket dhe votuesit kundërshtojnë rritjen e moshës së daljes në pension ose uljen e përfitimeve.

Megjithatë, kjo përqindje mbetet më e ulët se në Greqi dhe Itali, të cilat shpenzojnë pjesën më të madhe të të ardhurave kombëtare për pensionet publike mes vendeve të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), me rreth 16% të PBB-së, sipas të dhënave të OECD-së për vitin 2025.

Por është shumë më e lartë se në Australi, Kili, Islandë, Irlandë ose Korenë e Jugut, të cilat shpenzojnë më pak se 4% të PBB-së për pensionet publike, sipas OECD-së.

Bilal Narjissi, një nxënës 17-vjeçar i shkollës së mesme në një periferi në veri të Parisit, ka protestuar kundër kushteve “të mjerueshme” dhe mungesës së personelit në shkollën e tij.

“Më parë kishte minj”, tha ai.

Sipas tij, nxënësit u evakuuan vitin e kaluar kur një çati u shemb në oborrin e shkollës, megjithëse askush nuk u lëndua.

Protestat treguan “se të rinjtë në Europë janë të bashkuar”, tha ai, duke shtuar: “Të gjithë biem dakord për një gjë: që të rinjtë trajtohen si fëmijë, shumë më tepër seç duhet, dhe se nuk dëgjohen mjaftueshëm”.

Një raport i qeverisë franceze, i publikuar në tetor, tregoi se shpenzimet për pensionet ishin rritur me 2.5 pikë përqindjeje të PBB-së mes viteve 2000 dhe 2023, ndërsa shpenzimet për arsimin kishin rënë me 0.5 pikë përqindjeje.

Raporti tregoi gjithashtu se 32% e buxhetit të Ministrisë së Arsimit shkonte për pensionet, duke kufizuar fondet për fusha të tjera.

Edhe Gourdel ka protestuar për kushte më të mira në shkollat e Belgjikës.

“Ne u përpoqëm ta bënim në mënyrë paqësore. Askush nuk na dëgjoi. Vetëm kur njerëzit filluan të digjnin mbeturina apo të bënin gjëra të tilla, mediat dhe kamerat filluan të na kushtonin vëmendje”, tha ajo.

Protestat vazhdojnë të përhapen, ndërsa një demonstratë është planifikuar në Gjermani këtë fundjavë për koston e jetesës, pabarazinë, luftën dhe gjendjen e shkollave.

Trazirat kanë përfshirë edhe Shqipërinë, ku demonstratat e udhëhequra nga studentët kundër qeverisë së kryeministrit Edi Rama, të nxitura nga zemërimi për korrupsionin e perceptuar, mungesën e vendeve të punës dhe standardet e dobëta të arsimit, përfshinë Tiranën dhe u përhapën në qytete të tjera.

“Kryeministri ynë kaloi 130 ditë pa na dëgjuar”, tha Xyke Kurti, një studente 19-vjeçare e arkitekturës.

“Nëse pyet një student në Shqipëri: ‘Ku e sheh të ardhmen tënde?’, të gjithë thonë: ‘Jashtë këtij vendi’”, tha ajo, duke argumentuar se në Shqipëri, edhe nëse ke talent, dikush me “njohje gjithmonë do të ketë përparësi ndaj teje”.

Lëvizja studentore në Serbi arriti atë që demonstruesit në kryeqytetet e tjera europiane vetëm mund ta ëndërrojnë.

Megjithatë, tani fillon puna e vështirë e qeverisjes, diçka për të cilën as studentët dhe as kandidatët e tyre nuk kanë përvojë.

Luka Stojakovic, një tjetër protestues, nuk e konsideron këtë problem.

“E kemi parë se ku na kanë çuar njerëzit me përvojë politike”. / The Independent