Pas përplasjes së dy trenave me shpejtësi të lartë pranë Toledos, në Spanjë, ku humbën jetën të paktën 69 persona, lind një pyetje: cili është vendi më i sigurt për t’u ulur në tren në rast aksidenti? Sipas ekspertëve të sigurisë hekurudhore, përgjigjja varet kryesisht nga lloji i përplasjes, por pozicioni i vagonit dhe vendndodhja e ulëses mund të ndihmojnë në zvogëlimin e pasojave.
Nuk ekzistojnë baza të dhënash publike gjithëpërfshirëse që dokumentojnë vendndodhjen e saktë të të gjitha viktimave në qindra aksidente hekurudhore. Raportet hetimore përqendrohen në raste të veçanta. Megjithatë, analizat e përgjithshme të aksidenteve tregojnë një prirje: pasagjerët kanë mundësi më të mëdha mbijetese në vagonët e mesëm të trenit, në ulëse të kthyera në drejtim të kundërt me lëvizjen dhe, nëse është e mundur, pranë korridorit, larg dritareve.
Duhet theksuar se trenat mbeten ndër mjetet më të sigurta të transportit në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara, duke u renditur pas avionëve. Rreziku i vdekjes për kilometër të përshkuar nga një pasagjer është shumë herë më i ulët se në transportin me automjete. Brenda Bashkimit Evropian, shkalla e vdekshmërisë së pasagjerëve është afërsisht 0,09–0,15 vdekje për çdo miliard kilometra të përshkuar nga pasagjerët. Statistikisht, një udhëtar do të duhej të përshkonte dhjetëra miliarda kilometra me tren përpara se të përballej me një rrezik të konsiderueshëm.
Ndryshe nga avionët dhe makinat, trenat përdorin një qasje tjetër ndaj sistemeve të sigurisë pasive. Me disa përjashtime, ata nuk kanë rripa sigurimi për pasagjerët, pasi projektuesit i përshtatin hapësirat ndërmjet rreshtave dhe mbushjen e sediljeve të përparme për të thithur energjinë e goditjes dhe për të kufizuar dëmtimet. Ky mekanizëm njihet si efekti i mbrojtjes përmes strukturës së sediljeve. Megjithatë, kjo nuk e zvogëlon rëndësinë dhe pasojat e aksidenteve hekurudhore.
Larry Mann, autori kryesor i Aktit Federal të Sigurisë Hekurudhore të vitit 1970, ka theksuar prej vitesh se pjesa qendrore e trenit ofron mbrojtje më të madhe në disa lloje përplasjesh.
“Vendi më i sigurt në një aksident është mesi i trenit. Në një përplasje ballore ose nga pas, dëmet më të mëdha ndodhin në skajet e tij”, ka deklaruar Mann.
Ross Capon, ish-president i Shoqatës Kombëtare të Pasagjerëve Hekurudhorë, shton se ulëset pranë korridorit zvogëlojnë rrezikun e kontaktit me xhamat e thyer, ndërsa ulëset e kthyera në drejtim të kundërt me lëvizjen kufizojnë zhvendosjen e trupit përpara gjatë goditjes. Të dhënat nga aksidente reale e mbështesin pjesërisht këtë vlerësim.
Në përplasjen e vitit 2008 në Chatsworth, ndërmjet një treni pasagjerësh të kompanisë Metrolink dhe një treni mallrash, 22 nga 25 viktimat ndodheshin në vagonin e parë të pasagjerëve, të cilin lokomotiva e shtypi gjatë përplasjes. Raste të ngjashme janë dokumentuar edhe në aksidente të tjera hekurudhore në Shtetet e Bashkuara.
Një faktor tjetër i rëndësishëm është mënyra e vendosjes së ulëseve. Një studim i botuar në Revistën Ndërkombëtare të Transportit Hekurudhor analizon përplasjet ballore të trenave të pasagjerëve dhe konstaton se disa konfigurime të ulëseve përballë njëra-tjetrës, si dhe disa pozicione anësore, mund të shkaktojnë dëmtime që tejkalojnë kufijtë e përcaktuar nga standardet e sigurisë.
Trenat modernë kanë struktura të projektuara për të thithur energjinë e përplasjes në pjesët e përparme dhe të pasme. Këto zona deformohen në mënyrë progresive gjatë goditjes, duke synuar mbrojtjen e hapësirave ku ndodhen pasagjerët. Ky projektim shpjegon përse vagonët e mesëm mund ta ruajnë më mirë integritetin e tyre strukturor gjatë disa llojeve të aksidenteve.
Zgjidhje të tjera, si sediljet rrotulluese, rripat e sigurimit me dy ose tri pika dhe parmakët mbështetës, mund të ndihmojnë gjithashtu në uljen e rrezikut të dëmtimeve. Një simulim i vitit 2019, i botuar në revistën shkencore Safety Science, tregoi se një pozicion i përkulur i trupit, me duart pas kokës, mund të zvogëlojë dëmtimet në kokë deri në 88% në një skenar përplasjeje me shpejtësi 48 kilometra në orë. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se nuk ekziston një vend që garanton siguri në çdo lloj aksidenti.
“Më tregoni se çfarë lloj aksidenti do të ndodhë dhe unë do t’ju them se ku është më mirë të qëndroni”, ka deklaruar për The New York Times John Goglia, ish-anëtar i Bordit Kombëtar të Sigurisë së Transportit në SHBA.
Në një përplasje nga pas, si ajo e përshkruar në Spanjë, vagonët e përparmë të trenit të goditur mund të ofrojnë mbrojtje më të madhe, pasi ndodhen më larg pikës së përplasjes. Ndërsa në rastet e daljes nga shinat ose përmbysjes së trenit, pasagjerët mund të përballen me rreziqe pavarësisht vendit ku ndodhen.
Faktorët më të rëndësishëm mbeten shpejtësia e përplasjes, masa e trenave të përfshirë, prania e zonave të projektuara për deformim të kontrolluar dhe qëndrueshmëria e strukturës. Sediljet më të forta dhe sistemet që kufizojnë lëvizjen e trupit gjatë goditjes mbeten ndër masat më efektive për zvogëlimin e dëmtimeve.
Prandaj, nëse duhet dhënë një përgjigje për vendin më të sigurt në tren, edhe pse pa garanci absolute, ekspertët sugjerojnë: një vagon në mes të trenit, një ulëse të kthyer në drejtim të kundërt me lëvizjen dhe një vend pranë korridorit. Megjithatë, edhe fati luan rolin e tij.
