Konflikti për Gjykatën Kushtetuese në Poloni është një prej çështjeve kryesore në përplasjen e gjatë mes qeverisë së kryeministrit, Donald Tusk dhe ish-pushtetit të udhëhequr nga PiS së Karol Nawrocki.
Kriza nisi në vitin 2015, kur partia Ligj dhe Drejtësi mori pushtetin dhe ndërmori ndryshime në sistemin gjyqësor, duke emëruar gjyqtarë në Gjykatën Kushtetuese për të siguruar shumicën në këtë institucion.
Gjykata ka kompetencën të vendosë nëse ligjet e miratuara në vend janë në përputhje me Kushtetutën, shkruan bbc.
Më vonë, Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe Gjykata e Drejtësisë së Bashkimit Evropian konstatuan se tre prej gjyqtarëve të emëruar gjatë qeverisjes së PiS-it ishin zgjedhur në mënyrë të parregullt, pasi kishin zënë pozita që tashmë ishin plotësuar ligjërisht nga parlamenti i mëparshëm.
Gjykatat evropiane vlerësuan se Gjykata Kushtetuese polake nuk funksiononte më si një institucion i pavarur dhe i paanshëm.
Qeveria e Tuskut i ka përdorur këto vendime si bazë për të mos publikuar vendimet e Gjykatës Kushtetuese.
Pasi mori detyrën në vitin 2023, Tusk premtoi depolitizimin e sistemit gjyqësor, por nuk ka arritur t’i zhbëjë plotësisht ndryshimet e bëra nga qeveria e mëparshme. Përpjekjet e tij janë penguar pjesërisht nga presidentët Karol Nawrocki dhe paraardhësi i tij, Andrzej Duda, të cilët kanë përdorur të drejtën e vetos.
Nawrocki gjithashtu ka refuzuar të betojë pesë gjyqtarë të Gjykatës Kushtetuese të zgjedhur nga parlamenti që nga muaji mars, duke pretenduar se procedura e emërimit të tyre kishte mangësi.
Një prej këtyre gjyqtarëve, Anna Korwin-Piotrowska, tashmë është vendosur përkohësisht në krye të gjykatës.
Në fillim të këtij muaji, Komisioni i Venecias, organ këshillëdhënës i Këshillit të Evropës për çështjet kushtetuese, i kërkoi Nawrockit t’i betonte gjyqtarët, në mënyrë që ata të mund të merrnin pjesë në punën e institucionit.
Ministri i Drejtësisë, Waldemar Zurek, tha se Swieczkowski dhe zëvendësi i tij duhet të përballen me akuza penale për pengimin e gjyqtarëve të rinj që të ushtrojnë funksionet e tyre.
Megjithatë, veprimet e qeverisë janë kritikuar edhe nga disa ekspertë të së drejtës. Avokati Marcin Matczak, kritik i reformave gjyqësore të PiS-it, deklaroi se pezullimi i Swieczkowskit nuk ka bazë ligjore.
Ai paralajmëroi se ndërhyrja e policisë dhe interpretimi se ministri i Drejtësisë mund ta shkarkojë kryetarin e Gjykatës Kushtetuese me vendim administrativ mund të kenë pasoja negative për sundimin e ligjit në vitet e ardhshme.
Ndërkohë, zgjedhjet e ardhshme parlamentare në Poloni pritet të mbahen vitin e ardhshëm. Disa vëzhgues besojnë se përshkallëzimi i konfliktit mund të lidhet edhe me përpjekjet e Tuskut për të forcuar mbështetjen politike përpara zgjedhjeve.
