Rreth 50 episode dhune fizike apo verbale ndaj gazetarëve janë dokumentuar nga organizatat e gazetarëve dhe të të drejtave të medias që prej 13 tetorit, kur protestat kundër qeverisë së kryeministrit Edi Rama morën karakter të dhunshëm.
Gazetarët po mbulonin zhvillimet në terren dhe ishin të dallueshëm si përfaqësues të medias.
Të lidhura
None found
Të dhënat e Asociacionit të Gazetarëve të Shqipërisë, AGSH, tregojnë se në 41 raste, ose rreth 80 për qind të incidenteve, përgjegjës kanë qenë efektivë të Policisë së Shtetit.
Në episodet e tjera janë përfshirë protestues. Organizata ka evidentuar sulme fizike, kërcënime, ndërhyrje që pengonin raportimin, dëmtime pajisjesh dhe fyerje ndaj gazetarëve e punonjësve të tjerë të medias.
Një nga gazetaret që përjetoi ndërhyrjen e policisë ishte Glidona Daci. Ajo ndodhej në transmetim të drejtpërdrejtë nga protestat antiqeveritare në Shqipëri kur u spërkat me gaz lotsjellës.
Gjatë lidhjes për Klan News, Daci dëgjohet t’u kërkojë policëve të mos prekin operatorin dhe të mos hedhin gaz drejt saj, duke u kujtuar se kamera po transmetonte drejtpërdrejt.
Sipas gazetares, efektivët e shtynë dhe nuk i morën parasysh kundërshtimet e saj. Në rrëfimin për BIRN, ajo tha se një polic e spërkati më pas drejtpërdrejt me gaz lotsjellës, i cili e preku në një pjesë të fytyrës. Gazi u hodh edhe mbi objektivin e kamerës dhe në sytë e kameramanit.
Daci shpjegoi se në atë çast nuk po shkelte asnjë rregull. Ajo theksoi se shtyrja nuk kishte asnjë justifikim, pasi në atë vend nuk ishte ngritur ndonjë kordon sigurie.
Kreu i AGSH-së, Isa Myzyraj, deklaroi se sjellja e Policisë së Shtetit nuk ishte kufizuar te mosmarrja parasysh e gazetarëve. Sipas tij, ata janë përballur me pengesa, kërcënime e shtyrje, si edhe me goditje me objekte të forta, plumba gome dhe spraj.
Myzyraj nënvizoi se, në disa episode, policët kishin vepruar kundër gazetarëve edhe pse identifikimi i tyre si punonjës të medias ishte i qartë.
Më 20 tetor, Reporterët pa Kufij, RSF, denoncoi gjithashtu sulmet. Organizata raportoi se gjatë javës para asaj date, të paktën 12 gazetarë dhe punonjës mediash kishin pësuar dhunë fizike teksa mbulonin protestat, kryesisht nga ana e policisë.
RSF, që në Indeksin Botëror të Lirisë së Shtypit e vendos Shqipërinë të 83-tën ndër 180 vende dhe territore, kërkoi ndëshkimin e përgjegjësve dhe vënien në zbatim të masave që ekzistojnë për sigurinë e gazetarëve. Ajo i bëri thirrje gjithashtu parlamentit që t’u kërkojë llogari autoriteteve për reagimin e tyre.
Edhe Reuters njoftoi se dy gazetarë të agjencisë ishin qëlluar me plumba gome, të cilët u kishin shkaktuar shenja rrethore në trup.
Për Myzyrajn, përgjegjësia e policisë nuk përmbushet vetëm duke mos ushtruar dhunë ndaj gazetarëve. Ai theksoi se ajo ka edhe detyrimin pozitiv për t’i mbrojtur dhe për t’u siguruar mundësinë që të raportojnë pa pengesa.
Nga tubimet paqësore te përplasjet e përditshme
Lëvizja e protestës kundër qeverisjes së Ramës filloi në fund të majit. Në nisje të saj, kundërshtimi lidhej me propozimin për të ngritur një resort turistik luksoz në një zonë bregdetare të mbrojtur nga pikëpamja mjedisore. Projekti kishte lidhje me Jared Kushner-in, dhëndrin e Donald Trump-it.
Tubimet mbetën paqësore për disa muaj, përpara se në mesin e tetorit të shpërthenin përplasje të përditshme mes forcave të policisë dhe protestuesve të rinj. Këta të fundit kërkonin largimin e Ramës, duke ngritur akuza për korrupsion dhe keqmenaxhim të ekonomisë. Kryeministri e ka kundërshtuar vazhdimisht dorëheqjen.
Julian Hoxhaj, redaktor lajmesh në televizionin Syri, tregoi se më 18 tetor ishte vënë në shënjestër të policisë ndërsa përpiqej të filmonte disa persona që, sipas tij, po pengonin punën e gazetarëve të tjerë. Ai tha se rreth 12 efektivë e kishin goditur në këmbë dhe e kishin nxjerrë me forcë nga zona e protestës.
Në përshkrimin e Hoxhajt, ndërhyrja përfshiu dhunë të drejtpërdrejtë, shkelma, tërheqje zvarrë dhe përdorim të një gjuhe brutale nga policët. Ai shtoi se u kishte bërë të ditur se ishte gazetar dhe u kishte paraqitur kartën që e identifikonte si përfaqësues të medias.
Hoxhaj njoftoi se synonte të ngrinte padi ndaj punonjësve të policisë, drejtuesve të tyre dhe ministrit të Brendshëm.
Duke folur për BIRN, ai e përshkroi padinë kryesisht si një akt dinjiteti, të lidhur me mbi 40 episode dhune dhe terrori kundër gazetarëve. Sipas tij, bëhej fjalë për njerëz të sulmuar, të frikësuar, të penguar dhe të fyer gjatë ushtrimit të detyrës për të pasqyruar protestat e studentëve që nga 13 tetori.
Një tjetër dëshmi erdhi nga Lorin Kadiu, drejtues i Citizens.al. Ai rrëfeu se një efektiv kishte qëlluar një plumb gome që i kishte kaluar fare pranë fytyrës, vetëm për faktin se po fotografonte policin.
Kadiu i tha BIRN se në atë moment ishte vetëm dhe dallohej lehtësisht si gazetar, sepse si në helmetë, ashtu edhe në trup, mbante shënimet PRESS.
Ai shtoi se gjatë së njëjtës ditë ishte shënjestruar qëllimisht disa herë edhe nga autoboti me ujë. Kjo, sipas tij, i kishte dëmtuar pajisjet e xhirimit, megjithëse nuk po bënte asgjë që mund të pengonte veprimet e forcave policore.
Pajisjet, përgatitja dhe siguria në terren
Krahas dhunës së raportuar, Myzyraj ngriti shqetësimin se gazetarëve në Shqipëri vazhdojnë t’u mungojnë pajisjet dhe përgatitja e përshtatshme për të punuar në kushte armiqësore.
Sipas kreut të AGSH-së, vendi ende nuk ka ndërtuar një kulturë të qëndrueshme për mbrojtjen e gazetarëve gjatë punës në terren.
Ai shpjegoi se shumë prej tyre nuk janë trajnuar posaçërisht për mbulimin e ngjarjeve në mjedise armiqësore, për vlerësimin dhe menaxhimin e rrezikut apo për reagimin ndaj gazit lotsjellës, plumbave të gomës dhe mjeteve të tjera që përdoren për kontrollin e turmave.
Myzyraj vuri në dukje gjithashtu se sigurimi i helmetave, syzeve mbrojtëse, maskave dhe pajisjeve të tjera të domosdoshme nuk është bërë nga të gjitha redaksitë për gazetarët e tyre.
Megjithatë, Kadiu argumentoi se as pajisja dhe trajnimi nuk do të ofronin mbrojtje të mjaftueshme. Sipas tij, përgatitja, mjetet mbrojtëse dhe trajnimet nuk mund ta ruajnë një gazetar nga sulmi i drejtpërdrejtë i agjentëve të shtetit, të cilët duhet të jenë pikërisht ata që garantojnë mbrojtjen e tij.
Gazetarja Inva Hasanaliaj, në një rrëfim për BIRN, tha se vëzhgimet dhe përjetimet e saj personale në terren gjatë ditëve të fundit tregonin raste të përsëritura të mosrespektimit nga policia të rolit dhe statusit të gazetarëve. Kjo kishte ndodhur edhe kur ata ishin lehtësisht të identifikueshëm dhe po ushtronin detyrën profesionale.
Hasanaliaj theksoi se kishte parë shumë kolegë të përballeshin me rrezik pa përgatitjen që nevojitet për situata të tilla. Ajo vuri në dukje se mbulimi i protestave në Shqipëri konsiderohet shpesh punë rutinë, ndonëse në vetëm pak sekonda mund të kthehet në një rrethanë me rrezik të lartë.
Pasojat për shëndetin mendor përbëjnë një tjetër çështje që shpesh mbetet jashtë vëmendjes.
Sipas Hasanaliajt, të shohësh dhunën dhe arrestimet e dhunshme, apo të përjetosh vetë agresion e kërcënime, nuk është një përvojë që mbyllet sapo ndalon regjistrimi i kamerës. Ajo paralajmëroi se këto përjetime mund të lënë pasoja afatgjata, ndërsa në shumë redaksi vazhdon të mbizotërojë mendësia se gazetari duhet të tregohet i fortë dhe të vijojë punën sikur asgjë të mos ketë ndodhur.
