Si funksionon pushteti në SHBA dhe çfarë ndodh kur presidenti humbet shumicën?

Zgjedhjet e mesmandatit në Shtetet e Bashkuara nuk përcaktojnë vetëm fatin politik të demokratëve dhe republikanëve, por edhe raportin e forcave mes Shtëpisë së Bardhë dhe Kongresit Amerikan. Humbja e shumicës në njërën apo të dyja dhomat mund t’ia vështirësojë ndjeshëm punën presidentit, duke kufizuar mundësinë për të miratuar ligje, për të kaluar buxhetin dhe për të zbatuar reformat e premtuara.

Por si funksionon ky institucion, si zgjidhen përfaqësuesit e tij dhe deri ku shkon fuqia e Kongresit për të kontrolluar presidentin amerikan?

Ndryshe nga sistemet parlamentare me një dhomë legjislative, SHBA-ja ka një Kongres me dy dhoma, Senatin dhe Dhomën e Përfaqësuesve. Të dyja kanë përgjegjësi në hartimin dhe miratimin e ligjeve federale, por secila ushtron edhe kompetenca të veçanta të përcaktuara nga Kushtetuta amerikane.

Në total, Kongresi përbëhet nga 535 anëtarë me të drejtë vote: 100 senatorë dhe 435 përfaqësues. Ky organizim synon të garantojë përfaqësimin e barabartë të shteteve në njërën dhomë dhe përfaqësimin në bazë të popullsisë në tjetrën.

Senati, 100 anëtarë dhe fuqi të rëndësishme mbi vendimet presidenciale

Senati përbëhet nga 100 anëtarë, me nga dy përfaqësues për secilin prej 50 shteteve amerikane. Përfaqësimi është i barabartë, pavarësisht madhësisë së popullsisë, duke bërë që një shtet i vogël si Wyoming të ketë të njëjtën peshë në Senat si Kalifornia.

Senatorët zgjidhen drejtpërdrejt nga qytetarët dhe qëndrojnë në detyrë për gjashtë vjet. Ndryshe nga Dhoma e Përfaqësuesve, zgjedhjet nuk zhvillohen njëkohësisht për të gjithë anëtarët. Çdo dy vjet rinovohet rreth një e treta e vendeve, në mënyrë që institucioni të ruajë vazhdimësinë e punës.

Për të siguruar kontrollin e Senatit, një parti duhet të ketë shumicën e vendeve. Në rastin kur republikanët dhe demokratët ndahen në mënyrë të barabartë, me nga 50 senatorë, nënpresidenti i SHBA-së mund të ndërhyjë me votën vendimtare, në cilësinë e presidentit të Senatit.

Rëndësia e kësaj dhome nuk kufizohet vetëm te miratimi i ligjeve. Senati ka kompetencën të shqyrtojë dhe të konfirmojë emërimet e rëndësishme të presidentit, përfshirë anëtarët e kabinetit qeveritar, ambasadorët dhe gjyqtarët federalë, përfshirë ata të Gjykatës Supreme.

Një tjetër kompetencë thelbësore është miratimi i traktateve ndërkombëtare, për të cilat kërkohet mbështetja e dy të tretave të senatorëve të pranishëm.

Senati ka gjithashtu rolin vendimtar në procesin e shkarkimit të presidentit. Pasi Dhoma e Përfaqësuesve ngre akuzat përmes procedurës së njohur si impeachment, Senati zhvillon gjykimin dhe mund të votojë për shkarkimin e tij, nëse sigurohen dy të tretat e senatorëve të pranishëm.

Dhoma e Përfaqësuesve, ku pesha e votës përcaktohet nga popullsia

Dhoma e Përfaqësuesve është dhoma tjetër e Kongresit dhe përbëhet nga 435 anëtarë me të drejtë vote. Ndryshe nga Senati, përfaqësimi këtu përcaktohet në bazë të popullsisë së secilit shtet.

Kjo do të thotë se shtetet me më shumë banorë kanë më shumë përfaqësues, ndërsa ato me popullsi më të vogël kanë numër të kufizuar vendesh. Kalifornia është ndër shtetet me përfaqësimin më të madh, ndërsa disa shtete të vogla përfaqësohen vetëm nga një kongresmen.

Anëtarët e kësaj dhome zgjidhen për një mandat dyvjeçar. Kjo nënkupton se të gjitha 435 vendet kalojnë në zgjedhje çdo dy vjet, duke e bërë Dhomën e Përfaqësuesve më të ekspozuar ndaj ndryshimeve të opinionit publik.

Për të siguruar shumicën, një parti duhet të kontrollojë të paktën 218 vende, në rast se të gjitha mandatet janë të plotësuara.

Kjo dhomë ka një rol të veçantë në vendimmarrjen financiare të vendit, pasi projektligjet që lidhen me mbledhjen e të ardhurave federale duhet të nisin pikërisht aty.

Gjithashtu, vetëm Dhoma e Përfaqësuesve ka të drejtën kushtetuese për të nisur procedurën e impeachment ndaj presidentit dhe zyrtarëve të tjerë federalë. Megjithatë, ngritja e akuzave nuk do të thotë automatikisht shkarkim, pasi vendimin përfundimtar e merr Senati.

Si miratohen ligjet dhe kur mund të bllokohet presidenti?

Për të hyrë në fuqi, një projektligj federal duhet të kalojë në të dyja dhomat e Kongresit dhe të miratohet në të njëjtën formë. Vetëm pasi të përfundojë ky proces, ai i paraqitet presidentit për firmë.

Kreu i Shtëpisë së Bardhë mund ta nënshkruajë projektligjin ose të përdorë të drejtën e vetos për ta kthyer atë në Kongres.

Megjithatë, vetoja presidenciale nuk është e pakapërcyeshme. Nëse të dyja dhomat arrijnë të sigurojnë dy të tretat e votave, projektligji mund të bëhet ligj edhe pa miratimin e presidentit.

Një tjetër mekanizëm që ndikon në procesin legjislativ është filibuster, një procedurë e përdorur në Senat për të vonuar ose penguar përfundimin e debatit mbi një projektligj. Për ta kapërcyer këtë pengesë procedurale zakonisht nevojiten 60 vota nga 100 senatorët.

Për këtë arsye, edhe një parti që ka shumicën e thjeshtë në Senat mund të hasë vështirësi në miratimin e nismave të saj, sidomos kur përballet me kundërshtimin e fortë të opozitës.

Zgjedhjet e mesmandatit, momenti kur amerikanët mund t’i ndryshojnë ekuilibrat në Uashington

Zgjedhjet e mesmandatit, të njohura si midterm elections, zhvillohen çdo katër vjet, në gjysmën e mandatit presidencial.

Në këto zgjedhje qytetarët nuk votojnë për presidentin, por zgjedhin të gjithë anëtarët e Dhomës së Përfaqësuesve dhe një pjesë të Senatit. Paralelisht zhvillohen edhe gara për guvernatorë dhe funksione të tjera në nivel shtetëror e lokal.

Rezultati mund të sjellë një ndryshim të rëndësishëm në raportin e forcave politike. Një president që ka nisur mandatin me kontrollin e të dyja dhomave mund ta gjejë veten, pas zgjedhjeve të mesmandatit, përballë një Kongresi të kontrolluar nga opozita.

Kjo është arsyeja pse këto zgjedhje konsiderohen shpesh si një referendum politik për punën e presidentit dhe administratës së tij.

Çfarë ndodh nëse Trump humbet kontrollin e Kongresit?

Humbja e shumicës në Kongres nuk e largon automatikisht presidentin nga detyra dhe as nuk i heq kompetencat e përcaktuara nga Kushtetuta. Megjithatë, ajo mund t’ia ndryshojë rrënjësisht mënyrën e qeverisjes.

Nëse demokratët marrin kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve, ata mund të marrin drejtimin e komisioneve, të hapin hetime parlamentare për veprimtarinë e administratës dhe të pengojnë miratimin e nismave legjislative të Donald Trump.

Njëkohësisht, shumica në këtë dhomë u jep atyre mundësinë të nisin procedura për impeachment, nëse vlerësojnë se ekzistojnë shkaqe kushtetuese për një proces të tillë.

Nëse opozita siguron shumicën edhe në Senat, ndikimi i saj bëhet edhe më i madh. Ajo mund të pengojë konfirmimin e kandidatëve të propozuar nga presidenti për poste të rëndësishme federale dhe të ndikojë në vendimmarrjen për çështje madhore të politikës së brendshme dhe të jashtme.

Megjithatë, edhe në këtë skenar Trump do të vazhdonte të qëndronte në Shtëpinë e Bardhë deri në përfundimin e mandatit, përveç rastit kur do të largohej përmes një procedure kushtetuese. Ai do të ruante kompetencat ekzekutive, përfshirë drejtimin e administratës federale, politikën e jashtme dhe të drejtën e vetos.

Në praktikë, një Kongres i kontrolluar nga opozita mund ta detyrojë presidentin të negociojë për çdo nismë të rëndësishme, duke e bërë shumë më të vështirë realizimin e programit të tij politik.

Pra, humbja e Kongresit nuk do të thotë humbje e presidencës, por mund të shënojë fillimin e një periudhe përplasjesh të forta politike, bllokimesh institucionale dhe kontrolli më të rreptë ndaj Shtëpisë së Bardhë.