A mund të jetë ky vendi nga ku do të nisë pandemia e ardhshme? A mund të jetë pikërisht kjo pika ku shpërthen pandemia e radhës? Sigurisht që është një mundësi, veçanërisht kur zinxhiri i ngjarjeve që mund të shkaktojnë një epidemi shumë më të rëndë se COVID-19 ngjan me skenarin hyrës të një filmi katastrofë. Një filmi vërtet të keq katastrofash, në të cilin niveli i pakujdesisë dhe papërgjegjshmërisë është i pabesueshëm.
Një raport i publikuar nga organizata hulumtuese ProPublica zbulon se gripi i shpendëve ka përhapur prej muajit gusht në një fermë vizonësh në Utah të SHBA-së, ndërsa autoritetet publike, siç duket, pothuajse nuk kanë ndërmarrë asgjë.
Në vitin 2023, në një shkrim për The Guardian, paralajmërova se fermat e vizonëve vështirë se mund të ishin projektuar më mirë për të krijuar kushte për shpërthimin e pandemive vdekjeprurëse. Kjo për tri arsye: vizonët ushqehen me mbetje të pulave, lopëve dhe kafshëve të tjera të fermave, ku shpesh zhvillohen variante të reja të viruseve; vizonët mund të infektohen lehtësisht si nga viruset e gripit të shpendëve, ashtu edhe nga ato të gripit njerëzor, të cilat më pas mund të shkëmbejnë material gjenetik, duke e shndërruar një sëmundje të shpendëve në një sëmundje që mund të prekë njerëzit; dhe vizonët kanë një potencial jashtëzakonisht të lartë zoonotik, pra aftësinë për të infektuar kafshë të llojeve të tjera, përfshirë njerëzit.
Kam theksuar se viruset e gripit të shpendëve që kalojnë te njerëzit mund të jenë jashtëzakonisht të rrezikshme: nga personat që dihet se janë infektuar me variantin H5N1 që nga viti 1997, 48 për qind kanë vdekur.
Vdekja e parë në SHBA nga gripi i shpendëve këtë vit sapo është konfirmuar. Viktima ishte infektuar nga një tufë lopësh qumështore të prekura nga virusi. Ndonëse ky virus po shkakton dëme shkatërruese te popullatat e shpendëve të egër dhe disa gjitarë, për fat të mirë, transmetueshmëria e tij nga njëri njeri te tjetri deri më tani është shumë e ulët.
Nëse ky mjedis ideal për përzierjen e viruseve, siç janë fermat e vizonëve, do të krijonte një variant që njëkohësisht është shumë vdekjeprurës dhe më lehtë i transmetueshëm, do të ishte mirë të fillonit të përgatitnit testamentin tuaj. Për këtë arsye, por edhe për shkak të mizorisë së panevojshme të industrisë së gëzofit, kam bërë thirrje për një traktat global që do ta ndalonte kultivimin e vizonëve.
Nuk prisja që qeveritë të ndërmerrnin veprime të menjëhershme, sado bindëse të ishte kjo çështje. Megjithatë, nuk prisja as që ato të silleshin sikur qëllimi i tyre të ishte ndihma për përhapjen e një virusi vdekjeprurës. Kështu duket se kanë vepruar zyrtarët në SHBA.
ProPublica zbuloi se, në vend që të përpiqeshin ta përmbanin virusin duke e mbyllur fermën dhe duke asgjësuar vizonët, departamentet e shtetit të Utah-s janë përpjekur ta mbajnë të fshehtë rastin. Zyrtarët e shëndetit publik nuk kanë testuar punëtorët e fermës për simptoma dhe nuk kanë gjurmuar kontaktet e tyre, pavarësisht se ata janë në kontakt të përditshëm me vizonët e infektuar dhe shpesh kafshohen apo gërvishten prej tyre.
Pse? Për shkak të ankesave nga departamenti shtetëror i bujqësisë se “fermerët ishin të bezdisur” nga testimet.
Veterinerja shtetërore e Utah-s, Amanda Price, tha se shpërthimi i virusit ishte “shkatërrues”. Por ajo nuk po fliste për shëndetin publik. Ajo po fliste për pasojat te fermeri.
“Kjo është puna e jetës së tij që po e sheh të shkatërrohet. Shpresoj vërtet që ta kuptoni anën njerëzore të kësaj situate”, tha ajo.
Po, ne e kuptojmë: tetë miliardë njerëz mund të jenë në rrezik nëse nuk ndërmerret diçka. Asgjësimi i vizonëve mund ta shkatërrojë biznesin e fermerit dhe ai duhet të kompensohet për këtë. Por mosasgjësimi i tyre mund të shkaktojë pasoja shumë më të rënda. A mund të ketë rast më të qartë të vendosjes së interesave të veçanta mbi interesin e përgjithshëm?
Ajo gjithashtu deklaroi:
“Nuk ka shumë mundësi të tjera përveçse të ulemi, të presim dhe të shohim se çfarë do të ndodhë… Nëse fillojmë të shohim njerëz që vdesin aktivisht nga kjo, atëherë, natyrisht, do të ndryshonim mënyrën se si reagojmë”.
Deri atëherë, mund të jetë tepër vonë.
Përpjekja kryesore duket se ka qenë mbrojtja e interesave të fermës. Shteti nuk ka shpallur gjendje të jashtëzakonshme, sepse zyrtarët arsyetojnë se kjo mund të “alarmojë organizatat për të drejtat e kafshëve”. Por një veprim i tillë mund të alarmonte edhe organizatat e shëndetit publik, apo këdo që shqetësohet për jetën e njerëzve.
Tashmë kemi hyrë në sezonin e gripit. Sa më gjatë të vazhdojë kjo situatë, aq më të mëdha janë gjasat që në fermën e vizonëve të zhvillohet një variant shumë më lehtë i transmetueshëm i virusit.
Këta zyrtarë bëjnë që shkencëtarët në episodin e parë të serialit Pluribus të duken si qytetarë të përgjegjshëm. Zyrtarët në këtë rast nuk po ndjekin sinjale të dërguara nga jashtëtokësorët. Përkundrazi, duket se po ndjekin sinjale të dërguara nga interesat tregtare.
Nëse ka diçka që kemi mësuar nga ndikimi i industrisë së duhanit dhe sheqerit, është se lobistët e korporatave nuk duhet të kenë asnjë rol në vendimmarrjen për shëndetin publik. Megjithatë, ata janë të përfshirë në çdo formë të procesit të vendimmarrjes. Pavarësisht se cila çështje do të na japë goditjen përfundimtare, kjo mund të jetë ajo që do të na çojë drejt shkatërrimit.
Ndonëse fermat e vizonëve paraqesin rrezik të veçantë, të gjitha format e blegtorisë industriale përbëjnë rrezik të lartë për krijimin dhe përhapjen e pandemive. Në të vërtetë, është kombinimi i fermave të vizonëve me ato të pulave, derrave dhe lopëve qumështore që krijon një potencial kaq të madh për katastrofë.
Industritë e prodhimit të mishit mund të konsiderohen si përforcuese të sëmundjeve, pasi krijojnë kushtet në të cilat një virus me patogjenitet të ulët mund të shndërrohet lehtësisht në një variant më patogjen. Ushqejini vizonët me organet e brendshme të kafshëve, në mënyrë që ky virus të përzihet me viruset e gripit njerëzor, dhe pastaj gjithçka mund të marrë përmasa katastrofike.
Edhe në këtë aspekt, niveli i neglizhencës duket i frikshëm. Sekretari amerikan i Shëndetësisë, Robert F. Kennedy Jr., ka argumentuar se fermerët e pulave “duhet të shqyrtojnë ndoshta mundësinë që ta lejojnë gripin e shpendëve të përhapet në të gjithë tufën, në mënyrë që të identifikojnë dhe të ruajnë shpendët që janë imunë ndaj tij”.
Sekretari amerikan i Bujqësisë ka shprehur mbështetje për këtë ide. Një qasje e tillë jo vetëm që do të ishte jashtëzakonisht e rrezikshme, por edhe e kotë, pasi ndryshueshmëria gjenetike e pulave është zvogëluar në minimumin absolut, me qëllim që të prodhohen pula pothuajse identike.
Kjo ngjason me qëndrimet e tipit “le të përhapet virusi”, të administratave të Donald Trumpit dhe Boris Johnsonit gjatë valës së parë të COVID-19.
Kennedy ka pretenduar gjithashtu se varianti H5N1 “nuk duket se i dëmton shpendët e egër – ata kanë një lloj imuniteti”. Kjo është plotësisht e pavërtetë.
Megjithëse sot jemi më të vetëdijshëm se më parë për ndikimin e industrive të duhanit, sheqerit, alkoolit, ushqimeve të pashëndetshme, bixhozit dhe karburanteve fosile, shumica e njerëzve ende nuk i kuptojnë përmasat e rrezikut që paraqet industria e blegtorisë.
Ajo nuk është vetëm një nga shkaktarët kryesorë të emetimeve të gazrave serrë, shkatërrimit të habitateve, pakësimit dhe zhdukjes së kafshëve të egra, si dhe ndotjes së lumenjve dhe deteve. Ajo është gjithashtu faktori më i madh i rrezikut në zhvillimin e pandemive të reja, si drejtpërdrejt, ashtu edhe përmes shndërrimit të ekosistemeve në toka bujqësore.
Ajo mund të jetë gjithashtu shkaktari kryesor i përhapjes së rezistencës antimikrobike.
Të gjitha këto pasoja vijnë nga industria që na furnizon me mish, vezë dhe qumësht.
Shpesh jemi paralajmëruar se gjërat nga të cilat duhet të frikësohemi më së shumti janë ato për të cilat nuk mendojmë. Ka ardhur koha që të fillojmë të mendojmë për këtë.
George Monbiot është kolumnist i gazetës The Guardian.