THE TIMES: Shqiptarët janë betuar për të rrëzuar Edi Ramën, gjobat e rëndë nuk do t'i ndalojnë më

Studentët akuzojnë Edi Ramën për klientelizëm dhe kapje të shtetit — dhe pretendojnë se duhet të paguajnë ryshfet për të kaluar provimet. Gjobat e rënda për protestat nuk do t'i ndalojnë më.

Nga Tim Kington, THE TIMES

Ajo është vetëm 19 vjeçe, por Glevia tashmë u është shmangur plumbave prej gome dhe është goditur nga gazi lotsjellës dhe spërkatësit me piper. Prandaj, ka pak gjasa që gjobat e reja prej 4 600 paundësh të kryeministrit shqiptar, Edi Rama, ta ndalin. “Këto gjoba nuk ndryshojnë asgjë, janë thjesht një taktikë për të frikësuar njerëzit. Të shtunën do të jem sërish në rrugë”, tha protestuesja.

Ajo po bisedonte me studentë të tjerë të arkitekturës jashtë parlamentit, gjatë një pauze pas dy javësh përplasjesh mes protestuesve dhe policisë, të cilat e kanë bërë kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranën, të duket si një zonë lufte.

Dyqanet, ndërtesat qeveritare dhe stacionet e autobusëve janë shkatërruar, semaforëve u janë hequr pjesët e sipërme për të hequr kamerat e sigurisë – duke shkaktuar bllokim të trafikut – ndërsa rrugët me kalldrëm janë çmontuar për të siguruar gurë që mund të hidhen ndaj policisë.

Glevia dhe miqtë e saj u zotuan se do të marrin pjesë në përplasjen e radhës, që pritet të ndodhë gjatë fundjavës, për të protestuar kundër asaj që ata e quajnë korrupsion shkatërrues në Shqipëri, pavarësisht se Rama miratoi të mërkurën gjobat e reja, të cilat mund të vendosen edhe thjesht për praninë në një përplasje.

Alisa, 21 vjeçe, pa automjetin me ujëhedhës që ishte drejtuar drejt saj jashtë parlamentit dhe bëri shaka: “Ata e kanë ndryshuar ngjyrën e ujit nga blu në të kuqe e më pas në portokalli. Dua të shoh se çfarë ngjyre do të zgjedhin të shtunën.”

Jesmina Sengla, 24 vjeçe, studente, shtoi: “Këto gjoba thjesht i kanë zemëruar edhe më shumë njerëzit.”

Ndërsa këtë vjeshtë protestat janë përhapur në Spanjë, Francë dhe Itali, Rama ka pretenduar se gjobat e tij janë në përputhje me ato që vendosin presidenti Macron në Francë dhe Giorgia Meloni, kryeministrja e Italisë, për dhunën dhe vandalizmin.

Rama ka fajësuar dezinformimin rus dhe iranian për nxitjen e dhunës në Shqipëri. Sipas tij, vendi është objektiv i një lufte “hibride”, duke përsëritur terminologjinë e përdorur nga qeveria italiane. “Kjo turmë huliganësh urbanë dhe ngacmuesish në internet” ka nxitur një “furi dhune” për ta marrë peng Tiranën, deklaroi ai.

Në një bisedë me gazetën The Times, protestues nga lëvizja pa një udhëheqës thanë se fajtor ishte Rama. Sipas tyre, ndërsa ai paraqitet si viktimë, ashtu si Macron dhe Meloni, në të vërtetë është vetë përgjegjësi, pasi që nga marrja e detyrës në vitin 2013 ka kryer një kapje graduale dhe të korruptuar të shtetit, sipas modelit serb.

Roden Hoxha, profesor i së drejtës në Universitetin e Nju Jorkut në Tiranë, kujtoi se protestat nisën në mënyrë paqësore në maj, pasi Rama ndryshoi ligjin për të lejuar që një pjesë e një bregdeti piktoresk dhe të mbrojtur të shndërrohej në vila luksoze nga një konsorcium i lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit Trump.

“Kushner ishte një katalizator i protestës kundër mungesës së përgjegjshmërisë së kësaj qeverie”, tha Hoxha. “Protestuesit bërtisnin çdo natë për muaj të tërë dhe Rama i shpërfilli. Kjo është arsyeja pse gjërat u përshkallëzuan në dhunë këtë muaj. Dhe papritur, sapo filluan të fluturonin gurët e kalldrëmit, ai kërkon dialog.”

Kur kryeministri vendosi karrige jashtë zyrës së tij të dielën e kaluar, si një ftesë për bisedime, protestuesit u vunë flakën dhe kërkuan dorëheqjen e tij.

Ndërsa kafenetë u mbushën me njerëz dhe blerësit kërcisnin mbi copat e xhamave të thyer këtë javë, gjatë një pauze mes përplasjeve, protestuesit treguan se si korrupsioni ndikon në jetën e tyre të përditshme.

“Pse po luftoj? E çova gjyshen në spital dhe mjeku kërkoi 50 euro për të shkruar një recetë”, tha Bledi, 19 vjeç, i cili këtë javë mbante maskë jashtë parlamentit, pavarësisht rregullave të reja të Ramës që kërcënojnë me gjashtë muaj burg për mbulimin e fytyrës gjatë protestave të dhunshme.

“Po përpiqem të siguroj jetesën si arkitekt, por çdo kontratë e madhe ndërtimi u jepet një grupi të vogël oligarkësh, të cilët e kontrollojnë Ramën si një kukull”, tha Ani Marku, 33 vjeç, i cili valëviste një flamur shqiptar jashtë zyrës së kryeministrit.

Në një anketë, 80 për qind e studentëve universitarë thanë se kishin përjetuar korrupsion në fakultetet e tyre, përfshirë pagesën e ryshfeteve prej rreth 100 eurosh për të kaluar provimet.

Rama mbikëqyri krijimin e një strukture të pavarur prokurorësh kundër korrupsionit, të njohur si SPAK, por më pas pa se si kjo strukturë nisi hetimet ndaj më shumë se 80 politikanëve – shumë prej tyre aleatë të tij – për korrupsion dhe lidhje me krimin e organizuar.

Mes personave nën hetim kanë qenë ministra, deputetë, kryetarë bashkish, gjyqtarë dhe dy ish-zëvendëskryeministra, njëri prej të cilëve u arratis në Zvicër.

Në rastin më të pazakontë, prokurorët vendosën në shtator në arrest shtëpie Vlora Hysenin, drejtuesen e shërbimit të inteligjencës së brendshme, me pretendimin se ajo kishte ndihmuar një të arratisur, Ergys Agasi, t’i shpëtonte kapjes. Ai u arrestua në gusht, nën akuzën se ishte bashkuar me policë të korruptuar dhe gangsterë për të përfituar me shantazh kontrata nga agjencia kombëtare shqiptare e regjistrave digjitalë, duke rrëmbyer drejtuesit e saj.

“Rama ka thënë se krimet e njerëzve përreth tij duhet të gjykohen individualisht. Ai ka folur për njerëz që ‘hanë fruta pas shpinës sime’”, tha Lutfi Dervishi, analist politik shqiptar. “Problemi është se, kur ka kaq shumë njerëz që hanë fruta, duhet të pyesësh veten nëse ai po kujdeset për kopshtin.”

Një burim nga organet shqiptare të zbatimit të ligjit i tha gazetës The Times se në parlament po hartoheshin masa “shqetësuese” për të dobësuar SPAK-un.

Megjithatë, deri më tani, ky institucion mbetet i paprekshëm falë mbështetjes së BE-së dhe SHBA-së, pjesërisht për shkak të ndihmës që ofron në gjurmimin e trafikantëve shqiptarë të drogës që veprojnë në Amerikën e Jugut.

Shqiptarët e mbështesin gjithashtu SPAK-un, por protestuesit thonë se kanë pak besim te policia me të cilën përballen në demonstrata. Elvisi, 25 vjeç, inxhinier softuerësh, tha se këtë muaj, gjatë kthimit nga puna për në shtëpi, ishte rrethuar nga policët pasi kishte ndjekur për 20 minuta një protestë në Tiranë.

“Dhjetë prej tyre më verbuan me spërkatësin me piper dhe më pas më rrahën me shufra hekuri”, tha ai. “Përfundova në burg së bashku me një vullnetar të Kryqit të Kuq, i cili kishte humbur dëgjimin në njërin vesh pasi ishte rrahur. Ky ndëshkim kolektiv është një rikthim në të kaluarën komuniste të Shqipërisë.”

Nëse ka një element të përbashkët mes protestave në të gjithë Evropën, ai është kriza e kostos së jetesës, e cila ka rritur qiratë në Tiranë dhe çmimet e ushqimeve.

“Tetëdhjetë për qind e studentëve të mi duhet të punojnë me kohë të plotë për të mbijetuar. Ata janë në ajër, pa të ardhme, dhe ne thjesht po prodhojmë emigrantë”, tha Ervin Goci, profesor i gazetarisë në Tiranë.

Këtë javë, Rama premtoi të ulë TVSH-në për ushqimet, të ofrojë lehtësime për qiratë, të rrisë bursat universitare dhe pagesat e pensioneve, duke pretenduar se rritja e ekonomisë shqiptare i bënte të disponueshme fondet e nevojshme. Ai po përpiqej të kryente detyrën e vështirë të pranimit të pakënaqësive të protestuesve, ndërkohë që pretendonte se ata nuk kishin asnjë arsye për të dalë në rrugë.

“Kush janë ata dhe në emër të kujt kërkojnë t’i imponojnë shoqërisë sonë, kryeqytetit dhe vendit tonë një shembull të forcës së verbër të paligjshmërisë dhe çnjerëzimit?”, tha ai.

Gentian Sejrani, një avokat që përfaqëson 35 protestues të arrestuar, tha se përgjigjja ishte e thjeshtë. “Ata janë një brez i ri, me një ndjenjë morale më të zhvilluar se prindërit e tyre”, tha ai.

Ema, studente 22-vjeçare e psikologjisë dhe protestuese, tha se nuk duhej nënvlerësuar brezi i saj. “Brezi im po dëshmon se stereotipi i ‘brezit të brishtë’ është i gabuar. Ne jemi rebelë, trima dhe nuk do të frikësohemi.”