Tensionet e vazhdueshme mes SHBA-së dhe Iranit në Ngushticën e Hormuzit po rëndojnë tregjet globale të energjisë dhe transportit detar. Përplasja në këtë korridor strategjik po rrit kostot e importit të gazit natyror të lëngshëm (LNG), mban të larta tarifat e cisternave dhe shton pasigurinë për sigurinë e lundrimit tregtar.
Sipas vlerësimeve të kompanisë kërkimore Rystad Energy, barra shtesë për importet evropiane të LNG-së gjatë vitit 2026 pritet të arrijë të paktën 12 miliardë dollarë. Në nivel global, kostoja e importeve të këtij karburanti parashikohet të rritet nga 217.8 miliardë dollarë, sipas vlerësimeve para konfliktit, në të paktën 256.3 miliardë dollarë, pavarësisht një reduktimi prej 60.7 milionë tonësh në vëllimet e importuara.
Parashikimet e Rystad Energy bazohen në skenarin që furnizimet me LNG nga Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe të mbeten të ndërprera nga marsi deri në fund të vitit, për shkak të sulmeve të vazhdueshme ndaj anijeve tregtare në rajon. Evropa pritet të përballet me rritjen më të madhe të kostove, të paktën 18%, edhe pse kërkesa e saj parashikohet të ulet me 24 milionë tonë.
Nga 24.7 milionë tonë LNG nga Katari që ishin planifikuar të dërgoheshin në tregun evropian para nisjes së konfliktit, rreth 20.6 milionë tonë pritet të mos mbërrijnë në destinacion.
Evropa më e ekspozuar ndaj luhatjeve të çmimeve
Një nga faktorët që e bën Evropën më të ndjeshme ndaj krizës është varësia e lartë nga tregu spot, përmes të cilit sigurohet rreth 65% e importeve të saj të LNG-së. Sipas Rystad Energy, çmimi mesatar i këtij karburanti në Evropë është rritur me 47%, ndërsa në Azinë Lindore rritja relative e kostove totale të importit është kufizuar në 9.7%.
Diferenca lidhet kryesisht me mënyrën se si janë ndërtuar kontratat e furnizimit. Në Azinë Lindore, 82% e kontratave afatgjata të LNG-së janë të lidhura me çmimet e naftës, duke kufizuar ekspozimin e drejtpërdrejtë ndaj luhatjeve të forta të tregut spot.
Christoph Halser, analist i lartë për gazin natyror dhe LNG-në në Rystad Energy, vlerëson se kriza ka nxjerrë në pah një dobësi të rëndësishme të sigurisë energjetike: diversifikimi i mekanizmave të çmimeve nuk garanton domosdoshmërisht disponueshmërinë fizike të furnizimeve. Sipas tij, importuesit duhet të marrin në konsideratë jo vetëm rrezikun e rritjes së çmimeve, por edhe sigurinë e rrugëve detare dhe mundësinë për të zëvendësuar sasitë e humbura.
Poten paralajmëron për një konflikt që mund të zgjasë me vite
Ndërkohë, kompania e ndërmjetësimit të transportit detar Poten & Partners, në një analizë të titulluar “As Paqe, As Luftë”, shqyrton mundësinë që përballja mes SHBA-së dhe Iranit të vazhdojë për vite me radhë, pa një zgjidhje përfundimtare diplomatike.
Edhe pse ekzistojnë pritshmëri për arritjen e një marrëveshjeje gjatë tre deri në gjashtë muajve të ardhshëm, kompania paralajmëron se nuk mund të përjashtohet vazhdimi i ngërçit aktual, me sulme periodike ndaj anijeve, sanksione të pandryshuara dhe negociata që nuk prodhojnë një marrëveshje gjithëpërfshirëse.
Sipas analizës, një element i rëndësishëm i krizës është bllokada detare amerikane ndaj porteve iraniane, e cila ka pezulluar në praktikë eksportet e naftës bruto të Teheranit, duke kufizuar një burim të rëndësishëm të të ardhurave valutore të vendit. Poten vlerëson gjithashtu se Irani duket se ka shteruar rezervat e naftës që mbante në objektet lundruese të magazinimit në Azi, kryesisht pranë brigjeve të Malajzisë.
Teherani vazhdon të kërkojë heqjen e bllokadës amerikane si kusht për rikthimin e lundrimit të papenguar në Ngushticën e Hormuzit, ndërsa qëndrimi i Uashingtonit mbetet i pasigurt. Kompania vëren se edhe zhvillimet politike në SHBA, përfshirë zgjedhjet e mesit të mandatit më 3 nëntor, mund të ndikojnë në kohën dhe mënyrën e vendimeve të ardhshme të presidentit Donald Trump.
Tregtia detare vijon, por me kosto dhe rreziqe më të larta
Pavarësisht tensioneve, Poten thekson se një konflikt i zgjatur nuk nënkupton domosdoshmërisht paralizimin e tregtisë së naftës dhe transportit me cisterna. Flukset tregtare janë përshtatur me kushtet e reja: disa cisterna kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit përmes një korridori nën mbrojtjen e SHBA-së, ndërsa anije të tjera kryejnë transbordimin e mallrave në Gjirin e Omanit.
Sipas kompanisë, eksportet e naftës nga Lindja e Mesme janë rikuperuar ndjeshëm gjatë muajve të fundit, duke treguar se tregu po përpiqet të ruajë aktivitetin përmes rrugëve dhe mekanizmave alternativë. Megjithatë, vështirësitë operacionale, kostot shtesë dhe primet e rrezikut mund të mbajnë të larta tarifat e transportit me cisterna.
Këto të ardhura më të larta për operatorët shoqërohen me rreziqe serioze për ekuipazhet që punojnë në zonat e konfliktit.
128 incidente ndaj anijeve, 24 marinarë të vrarë
Përmasat e rrezikut pasqyrohen edhe në të dhënat e Organizatës Ndërkombëtare Detare (IMO). Sipas shifrave të publikuara, deri më 3 nëntor 2026 janë regjistruar 128 incidente të konfirmuara ndaj anijeve në Ngushticën e Hormuzit dhe në rajonin më të gjerë të Lindjes së Mesme. Nga këto incidente, 24 marinarë kanë humbur jetën.
Poten paralajmëron se sulmet e përsëritura ndaj anijeve tregtare përbëjnë kërcënim serioz për punonjësit e detit, të cilët vijojnë të mbajnë në funksion transportin ndërkombëtar të energjisë pavarësisht konfliktit.
Në këtë situatë, një krizë e zgjatur mund të krijojë një efekt të dyfishtë në ekonominë globale: nga njëra anë, rrit koston e furnizimit me energji dhe rëndon vendet që varen nga importet; nga ana tjetër, mban të larta tarifat e transportit detar, por me pasoja të rënda për sigurinë e ekuipazheve dhe stabilitetin e tregtisë ndërkombëtare.
