Në një intervistë për Telegrafin, Kurt W. Bassuener, analist gjerman i politikave për Ballkanin Perëndimor dhe bashkëthemelues i Këshillit për Politika të Demokratizimit (DPC), ka diskutuar mbi ndikimin rus në rajon, marrëdhëniet mes Moskës dhe Beogradit dhe vendin që zë Milorad Dodik në strategjinë e Rusisë për këtë zonë.
Sipas tij, Rusia përbën një element qëllimisht destabilizues për Ballkanin Perëndimor, teksa Beogradi tashmë është shndërruar në qendrën kryesore të operacioneve ruse të informacionit.
Të lidhura
None found
Bassuener thekson se raportet e Serbisë me Rusinë gjatë drejtimit të Aleksandar Vuçiqit kanë pasur efekt negativ mbi stabilitetin e rajonit, sidomos për shkak të qëndrimeve që Beogradi ka mbajtur ndaj Kosovës, Bosnjë-Hercegovinës dhe Malit të Zi.
Duke u ndalur te zhvillimet politike në Serbi dhe te fitorja e Listës Studentore, ai sheh një shans real për ndryshim, por paralajmëron se një ndër sfidat më të mëdha do të jetë vënia e shërbimeve të sigurisë nën kontroll e mbikëqyrje demokratike.
Në bisedë ai trajton gjithashtu rrezikun e përshkallëzimit të gjendjes në Bosnjë-Hercegovinë, nevojën për rritjen e pranisë së EUFOR-it, situatën e sigurisë në Kosovë dhe mungesën e llogaridhënies për sulmin në Banjskë.
Ai vlerëson po ashtu se një largim i mundshëm i Vuçiqit nga pushteti nuk do të sillte domosdoshmërisht një kthesë të menjëhershme në politikën e Serbisë ndaj Kosovës, pasi çështjet janë shumë më të thella dhe lidhen me diskursin nacionalist të ndërtuar ndër vite.
Telegrafi: Si e vlerësoni gjendjen aktuale të sigurisë në Kosovë dhe rrezikun që tensionet mes Kosovës dhe Serbisë të rikthehen, duke pasur parasysh incidentet e fundit, përfshirë sulmin terrorist të 24 shtatorit 2023 në Banjskë?
Kurt W. Bassuener: Kjo mbetet një shqetësim serioz.
Do të ishte pozitive të shihej një përfshirje më e dukshme e BE-së dhe “Europe+”, ashtu si në rastin e Bosnjë-Hercegovinës, për forcimin e KFOR-it, si dhe një qasje në dialog që të mos jetë automatikisht e anuar në favor të Beogradit.
Megjithatë, edhe pse nga Lista Studentore vijnë paqartësi dhe mesazhe kontradiktore për Kosovën, është e vështirë të paramendohet një aventurë e ngjashme me atë të Banjskës që do të kishte miratimin zyrtar të qeverisë.
Për shembull, do të ishte e dobishme që ekzekutivi i ri të kërkonte asistencë evropiane për të hetuar nëse strukturat shtetërore të sigurisë ishin të përfshira në atë ngjarje, si pjesë e përpjekjeve kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.
Pa zbardhjen e plotë të ngjarjeve të tilla, nuk mund të ketë përgjegjësi të vërtetë.
Si një mësim paralajmërues, mungesa e vullnetit dhe dekurajimi nga qeveritë perëndimore për të hetuar më thellë ngjarjet e Kumanovës në vitin 2015 nuk i ndihmuan aspak përpjekjet e atij vendi për të pastruar politikën dhe për ta çliruar atë nga oligarkët.
Telegrafi: Si e shihni Serbinë pas epokës së Vuçiqit? Besoni se largimi i tij nga pushteti mund të sjellë një ndryshim thelbësor në qëndrimin e Beogradit ndaj Kosovës dhe Bashkimit Evropian, apo problemet themelore në këto marrëdhënie janë shumë më të thella dhe nuk varen vetëm nga një lider politik?
Kurt W. Bassuener: Shoh shumë mundësi, por nuk e anashkaloj faktin që Vuçiqi nuk ishte një përjashtim i plotë nga normat e qeverisjes në Serbi.
Mendoj se çështja e Kosovës do të jetë ndoshta pjesa më e vështirë, duke marrë parasysh se sa shumë është fokusuar diskursi publik në Serbi te Kosova që nga shpallja e pavarësisë.
Ideja e ndarjes së Kosovës, e promovuar në vitin 2018, megjithëse jashtëzakonisht e rrezikshme dhe e gabuar, nuk doli nga hiçi.
Në këtë drejtim, qëndrimi i shteteve kryesore anëtare të BE-së mund të jetë ose i dobishëm ose i dëmshëm për ndërtimin e një marrëdhënieje të re dhe të shëndetshme.
Duhet kujtuar se Kushtetuta e Serbisë e vitit 2006, e njohur si Kushtetuta e Koshtunicës, ishte hartuar qartazi për ta delegjitimuar paraprakisht pavarësinë e Kosovës, në kohën kur po hartohej Plani i Ahtisaarit, i cili synonte të trajtonte mënyrat e mbrojtjes së të drejtave të serbëve në Kosovë.
Perëndimi e la këtë të kalonte pa asnjë reagim, në vend që të bënte të qartë se një qasje e tillë do të përbënte pengesë për aspiratat e Serbisë për anëtarësim në BE.
Fatkeqësisht, nuk mund të mohohet se në Serbi kishte më shumë hapësirë dhe mundësi për realizëm politik në vitin 2001, madje edhe në periudhën 2006–2008, sesa sot, për shkak të diskursit nacionalist gjithnjë e më të tensionuar lidhur me Kosovën.
Edhe mjedisi gjeopolitik ishte shumë më i favorshëm në atë kohë.
Do të ndihmonte që të gjitha palët të ishin të sinqerta dhe të drejtpërdrejta, në vend që të toleronin vazhdimisht qasje të tilla.
Prandaj, parandalimi i përshkallëzimit dhe qartësia në çështjet e sigurisë personale janë thelbësore.
Telegrafi: Në një rajon ku Rusia synon të ruajë ndikimin politik dhe të shfrytëzojë tensionet ekzistuese, si pasqyrohen interesat strategjike të Moskës në zhvillimet politike dhe të sigurisë në Ballkanin Perëndimor?
Kurt W. Bassuener: Që nga viti 2014, Rusia ka vepruar me qëllim si faktor destabilizues në gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor. Hapësira e saj e veprimit u ngushtua pas vitit 2022, por, si pasojë e pushtimit të plotë të Ukrainës, destabilizimi u bë edhe më i rëndësishëm për Moskën.
Kemi parë se sa të dobishme janë për Rusinë regjimet mike, përmes të cilave ajo mund të ushtrojë ndikim destabilizues. Kjo u dëshmua edhe nga trajnimet për ndërhyrje në zgjedhjet e Moldavisë, të cilat u zhvilluan në Serbi dhe në Republikën Sërpska.
Fatkeqësisht, politika amerikane nën administratën e dytë të Trumpit ka qenë, në masë të madhe, në përputhje me interesat ruse.
Telegrafi: Serbia mban lidhje të ngushta politike dhe strategjike me Rusinë, ndërsa synon integrimin në BE. Si ndikon ky raport në stabilitetin e Ballkanit Perëndimor dhe në vendet e tjera të rajonit?
Kurt W. Bassuener: Natyrisht, ndikon negativisht. Qasja e Serbisë ndaj rajonit nën udhëheqjen e Vuçiqit, veçanërisht sa u përket projektit të të ashtuquajturës “Bota Serbe” (Srpski Svet), Kosovës, Bosnjë-Hercegovinës dhe Malit të Zi, ka qenë thellësisht problematike. Fatkeqësisht, me sa më kujtohet, kjo nuk ka marrë asnjëherë një qortim të qartë publik nga asnjëra anë e Atlantikut.
Megjithatë, me qeverinë e ardhshme të Listës Studentore ekziston një mundësi reale për ndryshim, ndonëse shumë gjëra ende nuk janë zgjidhur dhe brenda saj vërehen qëndrime të ndryshme.
Për mua, pyetja kryesore është se deri në çfarë mase shërbimet e sigurisë mund të vendosen nën kontrollin dhe mbikëqyrjen demokratike. Kjo është një nga rrugët kryesore përmes të cilave Rusia ushtron ndikimin e saj, krahas një ekosistemi mediatik të përshtatur për të amplifikuar narrativat ruse.
Të dyja këto fusha mund të vihen nën presion të konsiderueshëm, nëse ekziston vullneti politik. Kjo do të ishte në përputhje me objektivat kryesore të lëvizjes studentore gjatë dy viteve të fundit, të cilat janë përqendruar në përgjegjësinë politike dhe ligjore, luftimin e korrupsionit dhe të përfitimeve të paligjshme personale.
Telegrafi: Çfarë roli luajnë Milorad Dodiku dhe Republika Srpska në strategjinë më të gjerë të Rusisë në rajon?
Kurt W. Bassuener: Nga këndvështrimi im dhe i Qendrës për Politikë të Demokratizimit (DPC), Dodiku ka qenë prej kohësh partneri më i vlefshëm i Moskës në Ballkanin Perëndimor.
Ndërsa Vuçiqi ka ndjekur një politikë të arbitrazhit gjeopolitik, duke dëshmuar një orientim shpirtëror dhe moral drejt Lindjes, Dodiku ka qenë për gati dy dekada plotësisht i rreshtuar me Rusinë.
Që nga viti 2025, ai e ka diversifikuar këtë qasje duke u afruar me Trumpin. Ndërsa Moska përfiton nga politika e Trumpit, ekziston gjithashtu një shqetësim i dukshëm për mundësinë e zvogëlimit të ndikimit të saj mbi një aset të dëshmuar dhe shumë efikas nga pikëpamja e kostos.
Dua të jem i qartë: mendoj se Dodiku është partner i Moskës, jo një kukull e saj, megjithëse qartazi është partneri më i vogël në këtë marrëdhënie.
Përpjekjet e tij për t’u afruar me lëvizjen MAGA dhe Trumpin, si përmes lobimit, ashtu edhe duke vënë në pah bindjet e tij reaksionare, nacionaliste dhe islamofobe, të cilat përputhen me idenë e “aleancës qytetëruese” të promovuar nga politikat e administratës së dytë të Trumpit, dëshmojnë oportunizmin e tij të zhvilluar gjeopolitik dhe instinktin për mbijetesë politike.
Telegrafi: Cilat janë pasojat e mundshme të sigurisë nga zhvillimet aktuale politike në Bosnjë dhe Hercegovinë?
Kurt W. Bassuener: Ato janë jashtëzakonisht të rrezikshme.
Në Bosnjë dhe Hercegovinë ka ekzistuar prej kohësh një dështim i mekanizmit parandalues të sigurisë. Kjo nënkupton se forca e EUFOR-it në terren nuk ka qenë e mjaftueshme për të përmbushur misionin e ruajtjes së një “mjedisi të sigurt dhe të qëndrueshëm”, siç përcaktohet në Aneksin 1A të Marrëveshjes së Dejtonit dhe siç u riautorizua së fundmi nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së në bazë të Kapitullit VII të Kartës së Kombeve të Bashkuara.
Paqartësia rreth garancive të vazhdueshme të SHBA-së për EUFOR-in, përmes marrëveshjeve të njohura si Berlin Plus me NATO-n, të cilat i mundësuan BE-së ta merrte përsipër këtë rol në vitin 2004, e bën edhe më të domosdoshme praninë në terren të BE-së dhe të botës më të gjerë demokratike, të cilën ne në DPC e quajmë “Europe+”.
Kjo forcë duhet të ketë madhësinë e një brigade, ndërsa aktualisht është afërsisht në një të tretën e këtij kapaciteti.
Ballkani Perëndimor është një hapësirë ku BE-ja mund të jetë një aktor vendimtar gjeopolitik, veçanërisht nëse mbështetet nga Mbretëria e Bashkuar.
Deri më tani, BE-ja ka zgjedhur që rajonit t’i qaset kryesisht përmes procesit të zgjerimit dhe një politike transaksionale. Kjo i dëmton interesat e vetë BE-së, por edhe interesat e qytetarëve të gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor, të cilët dëshirojnë më shumë demokraci dhe sundim të ligjit.
Telegrafi: Sa serioz është sot kërcënimi nga ndërhyrjet ruse, dezinformimi dhe operacionet hibride në gjithë Ballkanin Perëndimor?
Kurt W. Bassuener: Është vërtet serioz.
Ky ndikim është shumë oportunist dhe, fatkeqësisht, pengesat e brendshme të vetë BE-së dhe mungesa e gatishmërisë së saj për të rishikuar dhe përshtatur qasjen politike, së bashku me qasjen amerikane të përmendur më herët, e cila është amorale dhe transaksionale, kanë shërbyer si shumëfishues të ndikimit dhe narrativave ruse.
Fakti është se sa më shumë që BE-ja dhe “Europe+” të duken si një tjetër aktor gjeopolitik i interesuar vetëm për përfitimet e veta, i cili i zbaton vlerat e deklaruara vetëm kur i leverdis, aq më shumë popujt e Ballkanit do t’i shohin jo vetëm si aktorë të tillë, por edhe si hipokritë.
Nuk mund ta përcaktoj saktësisht peshën e këtij faktori në raport me prirjet afatgjata të opinionit publik kundër BE-së dhe NATO-s në Serbi, për shembull. Por ju garantoj se ai është një element thelbësor për faktin që mbështetja për anëtarësimin në BE në mesin e qytetarëve serbë është paksa më e ulët sesa kundërshtimi ndaj tij.
Ndjenja e zhgënjimit, veçanërisht pas marshimeve të gjata drejt Strasburgut dhe Brukselit në vitin 2025, është shumë e dukshme.
Beogradi ka qenë qendra kryesore e operacioneve ruse të informacionit në rajon. Ekziston një mundësi reale që, përmes rregullimit dhe mbikëqyrjes së duhur të mediave, si dhe ndryshimit të qasjes së transmetuesit publik, nëse ndodh ndryshimi i qeverisë, të arrihet një ndikim po aq pozitiv jo vetëm në Serbi, por edhe në të gjithë rajonin.
Telegrafi: A po reagojnë në mënyrë të mjaftueshme Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara dhe NATO-ja ndaj këtyre sfidave të sigurisë në rajon?
Kurt W. Bassuener: Nuk besoj se ata kanë reaguar në mënyrë të mjaftueshme, veçanërisht në nivelet më të larta të vendimmarrjes. Mendoj se mungesa e përgjegjësisë për ngjarjet në Banjskë, në veri të Kosovës, dërgoi mesazhe krejtësisht të gabuara.
