Një eksperiment i përditshëm më shtyu të reflektoj mbi një çështje shumë më serioze: si e vlerësojmë teknologjinë që po ndryshon profesionet tona dhe si duhet ta rregullojmë përdorimin e saj.

Nëse dikush do të më thoshte se një ditë do të diskutoja seriozisht për inteligjencën artificiale (IA) duke u nisur nga pantallonat e mia, ndoshta nuk do ta merrja shumë seriozisht.

Por, pikërisht kështu filloi një eksperiment personal me ChatGPT-në. Fillimisht, e konsideroja thjesht një mënyrë interesante për të marrë një mendim të dytë mbi veshjen time, si pjesë e procesit të krijimit dhe dizajnimit të një brendi të modës.

I kërkoja të vlerësonte kombinimet e veshjeve, të analizonte ngjyrat, prerjet dhe detajet, si dhe të argumentonte pse një kombinim funksiononte ose jo. Ndonjëherë analiza ishte e dobishme. Herë të tjera, përgjigjja nuk përputhej me atë që shihej në fotografi.

Një shembull ishte ngjyra e pantallonave. Edhe pasi e korrigjova interpretimin, sistemi vazhdonte të mos e trajtonte detajin ashtu siç e shihja unë. Një gabim i vogël, pa ndonjë pasojë të rëndësishme. Por, reagimi im ishte më interesant se vetë gabimi: nuk e pranova përgjigjen vetëm sepse ishte formuluar me siguri. E sfidova, kërkova arsyetim dhe e korrigjova.

Në atë moment, një vlerësim i zakonshëm i veshjes u shndërrua në një ushtrim mbi besimin, interpretimin dhe gjykimin njerëzor.

Sigurisht, shija personale nuk është shkencë dhe një episod i tillë nuk dëshmon se si funksionojnë të gjitha sistemet e inteligjencës artificiale. Por, ai ilustron një rrezik të njohur në marrëdhënien tonë me teknologjinë: prirjen për ta ngatërruar një përgjigje bindëse me një përgjigje të saktë.

Kur përgjigjja tingëllon më e sigurt sesa duhet

ChatGPT-ja mund të analizojë informacionin, të propozojë alternativa dhe të ndërtojë argumente që na ndihmojnë të mendojmë më mirë. Por, aftësia për të prodhuar një përgjigje të rrjedhshme nuk garanton se çdo detaj është interpretuar saktë.

Përdorimi i inteligjencës artificiale nuk duhet të jetë akt pasiv. Duhet të përfshijë pyetje, verifikim, korrigjim dhe, mbi të gjitha, gjykim kritik.

Kjo vlen edhe kur përgjigjja përputhet me pritjet tona. Nëse e sfidojmë sistemin vetëm kur nuk pajtohemi me të, por i besojmë pa verifikim kur na thotë atë që duam të dëgjojmë, rrezikojmë ta zëvendësojmë gjykimin tonë në vend që ta përmirësojmë atë.

Problemi bëhet shumë më serioz kur ky besim transferohet nga përdorimi individual në vendimmarrjen profesionale dhe institucionale. Një gabim në interpretimin e një ngjyre ka pasoja të papërfillshme. Një gabim në analizën e një territori, interpretimin e një dokumenti ligjor apo vlerësimin e një zgjidhjeje projektuese mund të ndikojë në vendime me pasoja reale për njerëzit dhe komunitetet.

Rreziku nuk qëndron vetëm te mundësia që IA-ja të gabojë, por edhe te mundësia që ne të mos e vërejmë gabimin, sepse përgjigjja duket bindëse. Sa më të rëndësishme të jenë pasojat e një vendimi, aq më i domosdoshëm bëhet verifikimi njerëzor.

Për mua, një nga mësimet më të rëndësishme është se nuk mjafton të dimë çfarë mund të prodhojë një sistem. Duhet të kuptojmë edhe çfarë nuk mund të garantojë.

Arkitektura si provë e përgjegjësisë profesionale

Si arkitekt, e shoh këtë çështje edhe përmes ndryshimeve që teknologjia po sjell në profesionin tim.

Inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në eksplorimin e ideve, analizën e informacionit, zhvillimin e alternativave dhe përshpejtimin e proceseve të projektimit. Këto mundësi duhen kuptuar dhe shfrytëzuar, jo refuzuar nga frika e ndryshimit.

Megjithatë, një rezultat vizualisht bindës nuk është domosdoshmërisht zgjidhje e mir; arkitektonike. Projektimi kërkon të merren parasysh funksioni, siguria, konteksti urban, qëndrueshmëria, legjislacioni dhe nevojat e përdoruesve. Kërkon gjithashtu përgjegjësi për vendimet dhe pasojat e tyre.

Një sistem mund të ndihmojë në krijimin e një propozimi, por kjo nuk do të thotë se e ka zëvendësuar gjykimin profesional që nevojitet për ta vlerësuar atë.

Prandaj, pyetja nuk është nëse arkitektët do ta përdorin inteligjencën artificiale, por si do ta përdorin, çfarë do të verifikojnë dhe si do ta ruajnë përgjegjësinë profesionale në një proces gjithnjë e më të digjitalizuar.

Nga përvoja personale te politika evropiane

Ky interes lidhet drejtpërdrejt me angazhimin tim në diskutimet evropiane mbi digjitalizimin, inteligjencën artificiale dhe të ardhmen e profesioneve krijuese, përfshirë punën në kuadër të Këshillit të Arkitektëve të Evropës (ACE).

Në politikëbërje, është e lehtë të flasim për teknologjinë në terma abstraktë: inovacion, rrezik, transparencë, të drejta dhe përgjegjësi. Por, për të hartuar politika të zbatueshme, duhet të kuptojmë edhe mënyrën se si teknologjia përdoret në praktikë.

Një shembull konkret është Neni 50 i Aktit Evropian për Inteligjencën Artificiale (EU AI Act), veçanërisht paragrafi 4, i cili trajton detyrimin për të deklaruar përmbajtjen e gjeneruar ose manipuluar nga AI që përbën deepfake.

Në gazetari, për shembull, ky detyrim ka arsyetim të qartë: publiku duhet të jetë në gjendje të dallojë një imazh apo video të manipuluar që paraqitet si dokumentim autentik i një ngjarjeje.

Por, kur e njëjta çështje trajtohet në kontekstin e arkitekturës dhe profesioneve kreative, kërkohet një interpretim më i ndjeshëm ndaj natyrës së profesionit.

Arkitektët kanë prodhuar për dekada vizualizime fotorealiste të ndërtesave që ende nuk ekzistojnë. Arkitektura ka vizualizuar të ardhmen shumë kohë përpara se IA-ja të ekzistonte. Ky nuk është manipulim i realitetit, por një nga mënyrat themelore përmes së cilave arkitektura projektohet, komunikohet dhe bëhet e kuptueshme për publikun.

Një imazh i një ndërtese të propozuar nuk është domosdoshmërisht deepfake, vetëm pse paraqitet në mënyrë fotorealiste. Dallimi qëndron te qëllimi, konteksti dhe mundësia që publiku ta perceptojë atë si një realitet ekzistues.

Kjo nuk e përjashton nevojën për transparencë, veçanërisht kur IA-ja përdoret për të ndryshuar në mënyrë thelbësore një projekt ose për të paraqitur si të realizuara elemente të cilat nuk janë pjesë e tij. Por, tregon pse rregullimi nuk mund të mbështetet vetëm në mënyrën se si prodhohet një imazh, pa marrë parasysh funksionin që ai ka në profesionin përkatës.

Pikërisht këtu qëndron rëndësia e proporcionalitetit: të mbrohet publiku nga mashtrimi, pa e trajtuar si mashtrim vetë natyrën e vizualizimit krijues.

Rregullimi i inteligjencës artificiale duhet të mbrojë njerëzit, krijuesit, të dhënat dhe përgjegjësinë profesionale, por njëkohësisht të jetë i zbatueshëm dhe i ndjeshëm ndaj kontekstit. Përdorimet e ndryshme të IA-së nuk kanë të njëjtin qëllim apo të njëjtin nivel rreziku.

Qëllimi nuk duhet të jetë as frenimi i inovacionit dhe as pranimi pa kushte i tij. Duhet të krijojmë një kuadër ku teknologjia mund të zhvillohet, ndërsa mbrojtja e interesit publik dhe përgjegjësia njerëzore mbeten të qarta.

Ta përdorim, ta sfidojmë, ta kuptojmë

Eksperimenti im me ChatGPT-në nuk më ka bërë as admirues të pakushtëzuar të inteligjencës artificiale, as kundërshtar të saj. Më ka bërë më të vetëdijshëm për mënyrën se si duhet ta përdorim: me kuriozitet, por edhe me skepticizëm; me gatishmëri për të përfituar nga mundësitë e saj, por pa hequr dorë nga gjykimi ynë.

Në fund të fundit, nuk ishte e rëndësishme nëse ChatGPT kishte të drejtë për pantallonat e mija. E rëndësishme ishte të kuptoja se përgjigjja e tij duhej vlerësuar, jo pranuar automatikisht.

I njëjti parim duhet të udhëheqë përdorimin e inteligjencës artificiale në profesione, institucione dhe politikëbërje. Nuk kemi nevojë as për besim të verbër, as për refuzim të teknologjisë. Kemi nevojë për njohuri, aftësi për ta sfiduar atë dhe përgjegjësi për vendimet që marrim.

Sepse, e ardhmja nuk duhet t'i besohet verbërisht inteligjencës artificiale. Ajo duhet të ndërtohet përmes bashkëpunimit mes kapaciteteve të teknologjisë dhe gjykimit njerëzor.

(Autori është bashkëkryesues i Grupit Punues për Digjitalizim, Inovacion dhe BIM në Këshillin e Arkitektëve të Evropës - Architects Council of Europe – ACE. Ky artikull u zhvillua përmes bashkëpunimit mes autorit dhe ChatGPT-së. Përvoja personale, këndvështrimi profesional dhe qëndrimet e paraqitura i përkasin autorit; ChatGPT-ja u përdor si ndihmë në zhvillimin dhe redaktimin e tekstit, si dëshmi e bashkëpunimit, interaksionit dhe koekzistimit të humanes me teknologjinë)

OpinioneLajme