Vendimi i marrë të premten gjatë samitit informal të liderëve evropianë në Dublin për t’ia besuar përfaqësimin në negociatat mbi Ukrainën formatit të zgjeruar “E5” – përkrah institucioneve të Bashkimit Evropian – vlerësohet nga qarqet diplomatike si një kthesë e rëndësishme strategjike. Sipas një diplomati të lartë evropian, kjo zgjedhje përfaqëson “në disa mënyra një hap drejt një politike të jashtme evropiane më të përbashkët, në vend të një hapi prapa”.
Duke sjellë në vëmendje precedentët e mëparshëm, si marrëveshjet e Minskut dhe formati i Normandisë, ku strukturat e Brukselit ishin lënë mënjanë, burimi diplomatik thekson se në Dublin është shënuar një ndryshim qasjeje: “Sot roli i tyre qendror është njohur në mënyrë të qartë: kjo nuk është gjë e vogël”.
Sipas tij, ky kompromis dëshmon se institucionet e BE-së “mund të ofrojnë një kornizë të përbashkët evropiane që asnjë grup i vogël shtetesh anëtare, sado të fuqishme, nuk mund ta pretendojë me besueshmëri”.
Kapërcimi i boshllëkut të legjitimitetit dhe balanca gjeografike
Një nga arsyet kryesore të kalimit nga formati i ngushtë E3 (Franca, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar) te formati E5 – që përfshin gjithashtu Italinë dhe Poloninë – lidhet me nevojën për një përfaqësim më të drejtë rajonal. Burimet evropiane vënë në dukje se formati i mëparshëm “nuk e përfaqësoi në mënyrë adekuate Lindjen ose Jugun”, çka kishte nxitur skepticizëm në Varshavë dhe në Romë.
Përballë kritikave mbi funksionimin e një ekipi të zgjeruar në vend të një të dërguari të vetëm, diplomati i lartë argumenton se çështja thelbësore është legjitimiteti demokratik dhe gjeopolitik.
Ndërsa institucionet e BE-së “kanë legjitimitet institucional, por jo legjitimitet të mjaftueshëm politik në sytë e votuesve”, zgjidhja E5 shihet si “një përpjekje për të kapërcyer këtë boshllëk”.
Vendimet që riformësojnë arkitekturën e sigurisë, veçanërisht në Evropën Lindore, do të ishin të vështira për t’u pranuar nga qytetarët dhe udhëheqësit e vendeve më të prekura nëse do të merreshin pa praninë e tyre. Siç nënvizon burimi, Evropa është përpjekur edhe më parë të marrë vendime të mëdha sigurie në formate të kufizuara, “me rezultate të përziera, për ta thënë butë”.
Megjithatë, suksesi i kësaj formule të re mbetet i varur nga koordinimi praktik mes kryeqyteteve dhe Brukselit. Sipas diplomatit evropian, objektivi përfundimtar i Dublinit “nuk është të hartohet formati më elegant institucional”, por “të sigurohet që Evropa të mund të ndikojë vërtet në rezultat dhe të përmbushë angazhimet që merr”.
