51 organizata shqiptaro-amerikane i kanë drejtuar një letër të hapur kryeministrit Edi Rama, përmes së cilës dënojnë reagimin e qeverisë ndaj protestave në Shqipëri dhe kërkojnë hetime të pavarura ndërkombëtare për dhunën e pretenduar policore, lirimin e protestuesve të ndaluar dhe pezullimin e legjislacionit kufizues për tubimet.
Letra, e datës 17 nëntor 2026, është dërguar në 246 adresa, përfshirë Departamentin e Shtetit të SHBA-së, Kongresin amerikan, Bashkimin Evropian, Kombet e Bashkuara dhe organizata ndërkombëtare për të drejtat e njeriut.
Në dokument, organizatat kërkojnë që qeveria shqiptare të ndalojë menjëherë përdorimin e forcës ndaj protestuesve. Sipas tyre, policia ka përdorur plumba gome, ujë me presion dhe gaz lotsjellës, si dhe ka kryer arrestime masive dhe ka vendosur gjoba të rënda ndaj pjesëmarrësve në protesta.
Nënshkruesit kundërshtojnë legjislacionin e miratuar me akt normativ më 28 tetor, duke pretenduar se kufizon të drejtën për protestë dhe është miratuar pa debat parlamentar.
Në mesin e dhjetë kërkesave të paraqitura janë identifikimi i qartë i efektivëve të policisë, lirimi i personave të ndaluar vetëm për pjesëmarrje në protesta paqësore, mbrojtja e të miturve dhe hetimi i pavarur i rasteve të dhunës ndaj tyre.
Organizatat kërkojnë gjithashtu pezullimin e ligjeve të reja deri në shqyrtimin e tyre nga OSBE-ja dhe Komisioni i Venecias, ndalimin e ndëshkimeve pa vendim gjykate dhe publikimin brenda 30 ditësh të një raporti të plotë mbi veprimet e policisë.
Një tjetër kërkesë është përfshirja e mekanizmave ndërkombëtarë në monitorimin e situatës, si dhe dëmshpërblimi i personave që kanë pësuar dëme nga ndërhyrjet gjatë protestave.
Në përfundim, 51 organizatat kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama, me argumentin se kjo do të ndihmonte në rikthimin e besimit publik dhe hapjen e rrugës për reforma.
Letra u drejtohet gjithashtu institucioneve amerikane dhe evropiane, të cilave u kërkohet të hetojnë në mënyrë të pavarur shkeljet e pretenduara dhe rastet e korrupsionit, të mbrojnë SPAK-un nga ndërhyrjet politike dhe të përdorin mekanizmat diplomatikë për të kërkuar llogaridhënie. Bashkimit Evropian i kërkohet që këto çështje të përfshihen në negociatat e anëtarësimit të Shqipërisë.
LETRA E PLOTË
Kryeministrit të Republikës së Shqipërisë, Edi Rama,
Ne, organizatat shqiptaro-amerikane të nënshkruara më poshtë, qëndrojmë të bashkuara në mbështetje të protestave paqësore, të të drejtave kushtetuese të protestuesve dhe thirrjeve të tyre për t’i dhënë fund korrupsionit, për më shumë transparencë, përgjegjshmëri politike dhe reforma.
Për më shumë se katër muaj, shqiptarët kanë protestuar pa incidente madhore, duke shprehur kërkesat e tyre në mënyrë paqësore dhe demokratike. Nëse do të ishit përgjigjur në kohë, përmes angazhimit dhe dialogut kuptimplotë, komuniteti ndërkombëtar do të kishte dëshmuar një demokraci të re në momentin e saj më të mirë, me qytetarë që ushtrojnë të drejtat e tyre dhe një qeveri që u përgjigjet shqetësimeve të tyre.
Në vend të kësaj, ai po dëshmon një krizë.
Që prej 13 tetorit 2026, tensionet janë përshkallëzuar në përplasje, plagosje të protestuesve dhe policëve, si dhe dëmtime të pronës. Në mënyrë shqetësuese, në vend që të tregoni vetëpërmbajtje, të ulni tensionet dhe të trajtoni shqetësimet e protestuesve, ju jeni përgjigjur me forcë joproporcionale, arrestime masive, kërcënime dhe intimidim.
Qeveria juaj më pas vendosi gjoba të rënda dhe ligje të reja kufizuese. Këto veprime kanë cenuar të drejtat civile, kanë ngjallur frikë, kanë thelluar mosbesimin e publikut dhe kanë nxitur trazira të mëtejshme.
Çdo qeveri ka detyrimin të garantojë sigurinë e qytetarëve të saj dhe të ruajë rendin publik. Por këtë duhet ta bëjë brenda kufijve të ligjit.
Kushtetuta e Shqipërisë e përcakton ligjin si bazën dhe kufirin e të gjithë veprimtarisë shtetërore. Ajo ndalon torturën dhe trajtimin ose ndëshkimin mizor, çnjerëzor apo poshtërues. Ajo garanton barazinë përpara ligjit, lirinë e tubimit, shprehjes dhe lëvizjes, lirinë e shtypit, të drejtat e personave të ndaluar dhe të të akuzuarve, mbrojtjen ligjore falas për ata që nuk kanë mundësi financiare, procesin e rregullt ligjor, prezumimin e pafajësisë, mbrojtjen e të dhënave personale, të drejtën e grevës, lirinë akademike, mbrojtjen e posaçme për fëmijët dhe kompensimin për viktimat e veprimeve të paligjshme shtetërore.
Ajo gjithashtu kërkon që çdo kufizim i këtyre të drejtave të përcaktohet me ligj, të jetë proporcional dhe të mos i tejkalojë kufijtë e përcaktuar nga Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Në interes të paqes, drejtësisë dhe të ardhmes së Shqipërisë, ju bëjmë thirrje që të:
1. T’i jepni fund përdorimit të tepruar të forcës dhe intimidimit.
Ndaloni menjëherë përdorimin pa dallim dhe joproporcional të plumbave prej gome, topave të ujit dhe gazit lotsjellës kundër protestuesve dhe gazetarëve. Zvogëloni praninë e rëndë të forcave të policisë në protestat paqësore, për të cilën OKB-ja paralajmëron se mund të përshkallëzojë tensionet.
Ndaloni përdorimin e masave administrative për të ushtruar presion dhe për të frikësuar protestuesit paqësorë, përfshirë gjobat e rënda dhe ndalimet e udhëtimit pa vendime gjykate.
(Nenet 17, 22, 25, 38, 42, 47)
2. Të bëhet identifikimi i policisë.
Punonjësit e policisë duhet të mbajnë gjatë gjithë kohës shenja të qarta dalluese dhe dokument identifikimi, të njëjtin standard që tashmë u kërkohet qytetarëve.
(Nenet 4, 15)
3. T’u jepet fund arrestimeve arbitrare.
Lironi çdo person të ndaluar vetëm për shkak të pjesëmarrjes në protesta paqësore. Sigurohuni që çdo person i ndaluar të informohet menjëherë, në një gjuhë që e kupton, për arsyet e arrestimit të tij dhe të ketë akses të menjëhershëm te një avokat.
Siguroni një avokat falas për këdo që nuk ka mundësi ta përballojë financiarisht.
(Nenet 27, 28, 31, 42)
4. Mbroni të miturit.
Sigurohuni që pretendimet për brutalitet policor ndaj të miturve të hetohen në mënyrë të pavarur dhe që asnjë fëmijë të mos merret në pyetje nga autoritetet pa praninë e një prindi ose kujdestari ligjor, një avokati dhe një psikologu, siç e kërkon legjislacioni shqiptar dhe standardet ndërkombëtare për mbrojtjen e fëmijëve.
(Neni 54)
5. Pezulloni legjislacionin e ri për protestat.
I miratuar me dekret emergjence më 28 tetor 2026, pa debat parlamentar, ai vendos kufizime të gjera mbi tubimin, shprehjen dhe udhëtimin, të shoqëruara me gjoba të rënda.
Ky legjislacion nuk duhet të zbatohet deri në shqyrtimin e tij nga Zyra e OSBE-së për Institucionet Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut dhe Komisioni i Venecias, si dhe deri në diskutimin e tij në Parlament.
(Nenet 17, 22, 38, 47, 101)
6. T’i jepet fund ndëshkimit pa gjyq.
Mos i vendosni qytetarët në një regjistër të “individëve të dhunshëm” dhe mos u mohoni atyre aksesin në transport, aeroporte dhe hotele pa një vendim fajësie nga gjykata.
Qytetarët meritojnë të njëjtin prezumim të pafajësisë që qeveria juaj ka kërkuar për zyrtarët e saj.
(Nenet 18, 30, 35, 38, 42)
7. Bëjeni publik dokumentacionin.
Brenda 30 ditëve, publikoni një raport të plotë mbi reagimin e policisë që prej 13 tetorit 2026, në përputhje me Udhëzimet e OKB-së për të Drejtat e Njeriut mbi Armët me Fuqi më të Ulët Vdekjeprurëse në Zbatimin e Ligjit (2020) dhe Udhëzimet e OSBE-së/Komisionit të Venecias për Lirinë e Tubimit Paqësor.
Raporti duhet të përfshijë:
-
Urdhrat që kanë autorizuar përdorimin e forcës.
-
Një raport të detajuar për çdo incident dhe çdo rast të përdorimit të forcës.
-
Armët dhe municionet e përdorura.
-
Numrin e ndalimeve, kontrolleve të identitetit dhe kontrolleve fizike.
-
Të gjitha arrestimet, ndalimet dhe plagosjet.
-
Çdo masë disiplinore të marrë.
Ruani të gjitha dokumentet dhe provat përkatëse, përfshirë pamjet filmike dhe të gjitha komunikimet zyrtare, në çdo pajisje, qoftë përmes radios, telefonit, mesazheve, email-it apo aplikacioneve të komunikimit, në mënyrë që ato të mund të shqyrtohen në mënyrë të pavarur.
(Nenet 23, 35)
8. Lejoni mbikëqyrjen ndërkombëtare.
Jepuni hetuesve ndërkombëtarë akses të plotë. Krijoni për qytetarët një mënyrë të sigurt dhe të pavarur për të raportuar abuzimet.
Sigurohuni që çdo ankesë të dokumentohet dhe të hetohet në mënyrë të paanshme. Mbani përgjegjës personat që kanë kryer shkelje, përfshirë zyrtarët dhe drejtuesit që i kanë urdhëruar, nxitur ose toleruar ato.
(Nenet 15, 122)
9. Kompensoni dhe kujdesuni për viktimat.
Siguroni dëmshpërblim për të gjithë ata që i janë nënshtruar përdorimit të paligjshëm të forcës policore, ndalimit të paligjshëm apo shkeljeve të tjera të të drejtave të tyre civile.
Ofrojuni atyre ndihmë ligjore, mjekësore dhe psikologjike falas, përmes ofruesve të pavarur të këtyre shërbimeve.
(Nenet 44, 55)
10. Merrni përgjegjësi politike.
Vendosni interesat e Shqipërisë përpara interesave tuaja dhe riktheni besimin e publikut duke dhënë dorëheqjen.
Lehtësoni një tranzicion paqësor që krijon kushtet për reforma institucionale dhe zgjedhore, të cilat forcojnë të drejtat themelore dhe garantojnë zgjedhje të lira dhe të ndershme.
Si aleat i NATO-s, vend kandidat për në BE dhe anëtar i OKB-së, qeveria juaj është zotuar ndaj demokracisë, lirive individuale dhe shtetit të së drejtës. Ne presim që ju ta përmbushni këtë angazhim, të respektoni Kushtetutën e Shqipërisë dhe të bashkëpunoni plotësisht me Strukturën e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), edhe kur hetimet e saj përfshijnë anëtarë të qeverisë suaj.
Ne gjithashtu u bëjmë thirrje Shteteve të Bashkuara, Bashkimit Evropian dhe institucioneve ndërkombëtare që të mbështesin dhe të zhvillojnë hetime të pavarura mbi shkeljet e pretenduara të të drejtave dhe korrupsionin, si dhe të mbrojnë SPAK-un nga ndërhyrjet politike.
I nxisim ato të ofrojnë burimet e nevojshme dhe të përdorin çdo instrument diplomatik në dispozicion, përfshirë procesin e anëtarësimit në BE.
Ftojmë vëzhguesit ndërkombëtarë të të drejtave të njeriut, avokatët dhe gazetarët që të vëzhgojnë dhe dokumentojnë zhvillimet në Shqipëri, dhe i bëjmë thirrje qeverisë suaj të garantojë sigurinë e tyre dhe aksesin e papenguar.
Ne vlerësojmë guximin e studentëve, pedagogëve, gazetarëve dhe qytetarëve që kanë dalë në rrugë për më shumë se pesë muaj. Shqiptaro-amerikanët qëndrojnë në krah të tyre dhe do të vazhdojnë të ngrenë zërin pranë qeverive dhe institucioneve ndërkombëtare derisa të drejtat e tyre të respektohen.
I nxisim ata të mbeten paqësorë, të vendosur dhe vigjilentë gjatë këtij momenti kritik për demokracinë e Shqipërisë.
Kjo krizë kërkon një zgjidhje politike dhe çdo zgjidhje politike kërkon sakrifica. Kjo sakrificë mund të vijë vetëm nga ata që drejtojnë.













