Një avari, pasoja në mbarë botën: Varësia që po e bën më të brishtë internetin

Sulmet ndaj furnitorëve dhe ndërprerjet në platformat e mëdha kanë nxjerrë në pah se infrastruktura dixhitale është përqendruar në duart e pak kompanive. Ekspertët paralajmërojnë se një problem i vetëm mund të përhapet në shumë shërbime, por theksojnë se jo çdo ndërprerje është domosdoshmërisht një sulm kibernetik.

Një seri sulmesh dhe ndërprerjesh në shërbime të njohura e ka rikthyer shqetësimin për qëndrueshmërinë e internetit dhe të sistemeve nga të cilat varet jeta e përditshme.

Të lidhura

None found

Nga posta elektronike dhe pagesat deri te transporti ajror, defektet teknike mund të prekin njëkohësisht miliona njerëz. Po ashtu, sulmet ndaj një furnizuesi të vetëm mund të ekspozojnë shumë kompani që përdorin teknologjinë e tij.

Ekspertët e pyetur nga Daily Mail theksojnë se pyetja nuk është vetëm nëse sistemet janë më të ekspozuara ndaj ndërhyrjeve. Po kaq me rëndësi është që efektet e një defekti tani shtrihen shumë më larg se më parë.

Dr. Daniel Thomas, drejtues i Qendrës Akademike të Ekselencës për Kërkimin në Sigurinë Kibernetike në Universitetin e Strathclyde-it, tha se interneti ka qenë gjithmonë i ndjeshëm ndaj ndërprerjeve, por tani është përqendruar gjithnjë e më shumë te pak aktorë.

Një javë me probleme në shërbimet kryesore

Të dhënat e përmbledhura në artikull tregojnë se vala e ndërprerjeve përfshiu fillimisht shërbimet Outlook të Microsoft-it. Brenda pak orësh u regjistruan afro 140.000 raportime problemesh, ndërsa ndikimi u ndie në më shumë se 70 vende.

Raportimet e përdoruesve tregojnë përmasat e shqetësimit, por nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht numrin e saktë të personave të prekur.

Në Shtetet e Bashkuara, një dështim në telekomunikacion solli më pas një urdhër kombëtar për ndalimin e përkohshëm të ngritjes së avionëve. Sekretari i Transportit, Sean Duffy, paraprakisht ia atribuoi problemin një ruteri që po dërgonte sinjale të gabuara gjatë modernizimit të rrjetit nga kabllo bakri në fibër optike.

Artikulli përmend gjithashtu ndërprerje te United Airlines, vështirësi për klientët e Chase Bank dhe probleme në rrjetin e brendshëm të Agjencisë Amerikane të Sigurisë Kombëtare.

Më pas u raportuan çrregullime edhe në shërbime të Apple dhe Google, përfshirë postën elektronike dhe funksione të tjera me përdorim të gjerë.

Jo çdo ndërprerje ka natyrë sulmi

Pavarësisht afërsisë në kohë, artikulli nuk sjell prova se këto ndërprerje ishin pjesë e një sulmi të përbashkët.

JPMorganChase deklaroi se problemi i saj lidhej me një gabim softuerik në një sistem të brendshëm dhe se nuk kishte prova për një incident kibernetik.

Edhe për ndërprerjen e Apple, ekspertët e cituar thanë se shpjegimi me një përditësim të gabuar përputhej me sjelljen e vërejtur.

Mantas Sasnauskas, studiues i sigurisë kibernetike dhe kryeredaktor i Ransomnews.com, vuri në dukje se hyrja në llogari dështoi njëkohësisht në shumë shërbime, përfshirë sistemet e dyqaneve të Apple, dhe se shumica u rikthyen brenda disa orësh.

Sipas tij, kjo pamje përputhet më shumë me një përditësim problematik sesa me një ndërhyrje kriminale. Megjithatë, pa një shpjegim të plotë teknik, ky mbetet një vlerësim paraprak.

Sulmi kundër Optimizely-t

Veç ndërprerjeve teknike, artikulli përshkruan një sulm ndaj Optimizely-t, shërbim që kompanitë e përdorin për të testuar pamje dhe funksione të ndryshme të faqeve të internetit.

Sipas raportimit, sulmuesit shfrytëzuan një funksion personalizimi për të futur kod keqdashës në faqet e klientëve. Kodi shpërndahej përmes një sistemi të besuar, së bashku me përmbajtjen legjitime, duke e bërë më të vështirë dallimin e tij.

Scott Helme, themelues i kompanisë së sigurisë Report URI, tha se kodi ishte identifikuar në faqet e rreth 180 organizatave, përfshirë BBC-në, Zoom-in, CNN-in dhe HSBC-në.

Sipas analizës së tij, ai synonte të zëvendësonte adresat e kuletave të kriptomonedhave me ato të sulmuesve, të kapte të dhëna kartash nga formularë të caktuar dhe t’i drejtonte përdoruesit e disa pajisjeve Apple drejt një mjeti që tentonte të shfrytëzonte dobësi në versione të vjetra të iOS-it.

Prania e kodit në një faqe nuk provon se të gjithë vizitorët u komprometuan ose se të dhënat e tyre u vodhën.

Optimizely deklaroi se kishte korrigjuar dobësinë, hequr kodin nga projektet e prekura dhe ndërmarrë masa për të mbrojtur llogaritë e përfshira. Sipas Helme-s, mënyra se si sulmuesit siguruan fillimisht qasje mbetej e paqartë.

Një furnizues i vetëm, shumë kompani të ekspozuara

Sulmi ilustron rrezikun e zinxhirit digjital të furnizimit: kriminelët nuk kanë nevojë të hyjnë veçmas në çdo kompani nëse arrijnë të komprometojnë një shërbim që përdoret nga shumë prej tyre.

Dray Agha, drejtues i lartë i reagimit taktik në kompaninë Huntress, tha se aplikacionet moderne mbështeten gjerësisht te bibliotekat e jashtme dhe kodi me burim të hapur.

Një dobësi në këta përbërës mund të prekë shumë sisteme që u besojnë atyre. Megjithatë, rreziku lidhet me mënyrën se si përbërësit mirëmbahen, kontrollohen dhe integrohen, jo thjesht me faktin se vijnë nga jashtë kompanisë.

Artikulli përmend edhe pretendimin e një grupi të quajtur “n0n” për vjedhjen e të dhënave nga 59 organizata, përfshirë Visa-n. Sipas Sasnauskasit, Visa e lidhi incidentin me një furnizues të jashtëm në rajonin Azi-Paqësor. Pretendimet e sulmuesve, megjithatë, kërkojnë verifikim më vete.

A është interneti më pak i sigurt se më parë?

Përgjigjja nuk është e thjeshtë.

Steven Watt, profesor i praktikës së sigurisë kibernetike në Universitetin e St Andrews, thekson se dobësitë zbulohen dhe korrigjohen vazhdimisht.

“Në disa drejtime, interneti është më pak i cenueshëm se më parë. Ajo që ka ndryshuar është sa shumë varemi prej tij”, tha ai.

Aktivitetet e punës, komunikimi dhe pagesat po lidhen gjithnjë e më shumë me platformat dixhitale. Për këtë arsye, edhe një ndërprerje e shkurtër mund të sjellë pasoja konkrete përtej ekranit.

Në të njëjtën kohë, shumë shërbime mbështeten te infrastruktura e Google, Amazon dhe Microsoft, si edhe te një numër i kufizuar ofruesish të identifikimit, pagesave dhe menaxhimit të rrjeteve.

Dr. Alexander Taylor, pedagog në Universitetin e Exeterit, tha se ky përqendrim mund të lejojë që dështime relativisht të vogla të përhapen përtej kompanive dhe kufijve shtetërorë.

Interneti mbetet një rrjet i shpërndarë, por disa prej shërbimeve mbi të cilat mbështetet përdorimi i tij janë shumë më të përqendruara.

Inteligjenca artificiale sjell mundësi dhe rreziqe

Ekspertët shprehin shqetësim edhe për përdorimin e shpejtë të mjeteve që gjenerojnë kod me inteligjencë artificiale.

Thomas argumenton se zhvillimi i orientuar te shpejtësia dhe fitimi, pa kontroll të mjaftueshëm njerëzor, mund të prodhojë sisteme më të vështira për t’u kuptuar dhe mirëmbajtur.

Ky shqetësim lidhet sidomos me praktikën e njohur si “vibe coding”, ku programi ndërtohet kryesisht përmes udhëzimeve për AI-në. Rreziku lind kur kodi pranohet pa verifikim, testim dhe njohje të mjaftueshme të funksionimit të tij.

Nga ana tjetër, të njëjtat teknologji mund të ndihmojnë në zbulimin e dobësive.

Profesori Muttukrishnan Rajarajan, nga City St George’s, University of London, tha se AI-ja mund të identifikojë probleme në teknologji të përdorura gjerësisht, përfshirë JavaScript dhe Java.

Kjo aftësi mund t’u shërbejë mbrojtësve të sistemeve, por mund t’u japë edhe sulmuesve mjete më të fuqishme.

Rreziku i dështimit zinxhir

Dr. Narmin Nahidi, pedagoge e financës në Universitetin e Exeterit, paralajmëron se pasojat mund të shkojnë përtej humbjes së përkohshme të postës elektronike ose takimeve në internet.

Për bizneset, ndërprerjet e zgjatura sjellin humbje të ardhurash, pengesa në operacione dhe dëmtim reputacioni. Në shëndetësi, transport, banka dhe shërbime emergjente, pasojat mund të jenë më serioze.

Skenari më shqetësues është një dështim zinxhir, ku problemi në një komponent i bën të paarritshme disa shërbime të rëndësishme njëkohësisht. Ky është një rrezik i mundshëm, jo dëshmi se një kolaps i tillë është i afërt.

Sasnauskas mendon se incidenti i ardhshëm i madh mund të mos nisë nga një objektiv spektakolar si rrjeti elektrik.

Më i mundshëm, sipas tij, është komprometimi i një furnizuesi pak të njohur: një shërbim hyrjeje në llogari, një procesues pagesash ose një program që kompanitë informatike e përdorin për të administruar rrjetet e mijëra klientëve.

Pikërisht aty, një ndërhyrje e vetme mund të ketë shtrirjen më të madhe.


Shtuar më 18.11.2026 20:03

deneme bonusuBursa Escortdeneme bonusucasibomgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetgrandpashabetkahraman haberdeneme bonusu veren sitelercasinofast güncel girişstarzbetonline notarylimanbetgiftcardmall/mygiftmarsbahismarsbahisgrandpashabetgrandpashabetzlotjojobetjojobetjojobetjojobetjojobet girişjojobet girişjojobet