Vezë në mëngjes, salmon për darkë dhe mish derri të pjekur të dielën. Këto ushqime janë pjesë e dietës së përditshme të shumë njerëzve, por mund të fshehin një rrezik të padukshëm për shëndetin. Bëhet fjalë për PFAS, të njohura si “kimikatet e përjetshme”. Disa prej këtyre substancave mund të shkaktojnë kancer, të dëmtojnë pjellorinë dhe të dobësojnë reagimin e sistemit imunitar ndaj vaksinave. Tashmë, Gjykata Evropiane e Audituesve ka ngritur alarmin për rreziqet që paraqesin ato.
Një raport i publikuar nga audituesit evidenton se autoritetet evropiane po ecin shumë ngadalë në vlerësimin, kufizimin dhe kontrollin e rreth 10 mijë substancave PFAS. Për shumë prej tyre mungojnë të dhëna thelbësore, ndërsa një në tre vende të Bashkimit Evropian nuk kryen kontrolle të posaçme për të verifikuar zbatimin e kufizimeve ekzistuese.
Ndotja nga PFAS ka pasoja të konsiderueshme edhe për shëndetin publik. Sipas vlerësimeve, kostot e drejtpërdrejta shëndetësore në Evropë arrijnë nga 52 deri në 84 miliardë euro në vit.
Këto substanca kimike të prodhuara artificialisht gjenden në tiganët me veshje speciale, xhaketat kundër shiut, ambalazhet ushqimore, shkumat kundër zjarrit dhe dyllin e përdorur për skitë, mes produkteve të tjera. Ato shpërbëhen shumë ngadalë në natyrë dhe për këtë arsye njihen si “kimikate të përjetshme”.
PFAS mund të hyjnë në organizmin e njeriut përmes ushqimit, ujit të pijshëm dhe madje edhe ajrit që thithim. Disa prej këtyre substancave qëndrojnë për një kohë të gjatë në trup dhe mund të grumbullohen aty.
Mjaftojnë 39 gramë salmon për të arritur kufirin e rekomanduar të PFAS
Rreziku nga PFAS mund të jetë i pranishëm edhe në ushqimet që konsumojmë çdo ditë. Sasi veçanërisht të larta të këtyre substancave mund të merren përmes peshkut, frutave dhe vezëve.
Një përllogaritje e Gjykatës Evropiane të Audituesve ka ngritur shqetësime për sasinë e ushqimeve që një i rritur me peshë 70 kilogramë mund të konsumojë gjatë një jave, nëse ato përmbajnë nivelet maksimale të PFAS të lejuara nga Bashkimi Evropian.
Rezultatet janë shqetësuese. Sipas llogaritjeve, një personi të rritur do t'i mjaftonin vetëm rreth tri vezë, me peshë totale 181 gramë, për të arritur kufirin javor të rekomanduar të marrjes së PFAS, prej 0.308 mikrogramësh.
Për salmonin e egër ose levrekun do të mjaftonin vetëm 39 gramë, për açuget shtatë gramë, ndërsa për mishin e viçit ose të derrit 237 gramë.
Këto shifra bazohen në një përllogaritje teorike dhe nuk përfaqësojnë përmbajtjen tipike të produkteve që konsumatorët blejnë në supermarket.
Në vitin 2024, vezët në Gjermani përmbanin mesatarisht 0.06 mikrogramë PFAS për kilogram, ndërsa vezët organike 0.09 mikrogramë. Të dyja vlerat ishin dukshëm nën kufirin ligjor prej 1.7 mikrogramësh.
Megjithatë, PFAS mund të përthithen nga organizmi përmes ushqimeve të ndryshme, ujit dhe ajrit.
Të jesh nën kufirin ligjor nuk do të thotë se je i sigurt
Përllogaritjet ngrenë pikëpyetje mbi nivelet maksimale të lejuara të PFAS në Bashkimin Evropian, të cilat mund të jenë tepër të larta.
“Këto kufizime për PFAS në ushqime përfaqësojnë një kompromis mes konsideratave shëndetësore dhe nevojës për të garantuar sigurinë ushqimore”, thuhet në raport.
Kufijtë ligjorë nuk synojnë vetëm mbrojtjen e shëndetit, por edhe shmangien e shkatërrimit të sasive të mëdha të produkteve ushqimore. Për këtë arsye, fakti që një produkt është nën kufirin e lejuar nuk do të thotë automatikisht se është plotësisht i sigurt.
Personat që konsumojnë rregullisht vezë, peshk ose mish të kontaminuar mund të marrin sërish sasi të tepërta të PFAS në total.
Gjermania, së bashku me katër vende të tjera, po kërkon kufizime gjithëpërfshirëse për këto substanca dhe ka dorëzuar më shumë se 90 mijë rezultate analizash për praninë e PFAS në ushqime.
Megjithatë, lobet e industrisë kimike po kundërshtojnë rregullat më të rrepta.
“Edhe pse këto kimikate nuk shpërbëhen në natyrë, ne mund të kufizojmë efektet e tyre të dëmshme mbi njerëzit dhe mjedisin”, shpjegon Joëlle Elvinger, anëtare e Gjykatës Evropiane të Audituesve dhe përgjegjëse për këtë raport.
Apeli i saj është i qartë: “Bashkimi Evropian duhet të veprojë tani me vendosmëri dhe të tërheqë frenat e emergjencës, para se të jetë tepër vonë”. /BILD/
© SYRI.net